Siết chặt 'lỗ hổng' an toàn thực phẩm bữa ăn học đường

Trước những lo ngại về an toàn thực phẩm bữa ăn học đường, đặc biệt sau một số vụ việc gây xôn xao dư luận, phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường có buổi trao đổi với bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Thưa bà, thời gian qua TP.HCM đã triển khai nhiều biện pháp nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm tại các bếp ăn trường học. Tuy nhiên, qua thực tế kiểm tra một số vụ việc gần đây cho thấy, vẫn còn những "lỗ hổng" trong quản lý. Bà có thể cho biết rõ hơn về công tác này trên địa bàn, nhất là sau khi sáp nhập địa giới hành chính?

Trước hết, phải khẳng định công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, đặc biệt trong trường học luôn được đặt ở mức ưu tiên cao. Sở An toàn thực phẩm đã ký kết liên tịch với Sở Giáo dục và Đào tạo, triển khai nhiều hoạt động xuyên suốt năm học nhằm kiểm soát chất lượng bữa ăn cho học sinh như tập huấn cho hiệu trưởng, nhân viên bếp ăn, đến hướng dẫn các đơn vị cung cấp suất ăn. 

Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn những hạn chế. Một số vụ việc gần đây cho thấy, các công ty cung cấp suất ăn cho nhà trường chưa bảo đảm được điều kiện 100%. Qua kiểm tra và phản ánh từ báo chí, nhiều vi phạm chỉ bộc lộ khi không có sự giám sát trực tiếp. Điều này đặt ra yêu cầu phải siết chặt quản lý hơn nữa.

Theo quy định, các đơn vị cung cấp suất ăn phải được thẩm định, cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm trước khi hoạt động. Tuy nhiên, đây không phải là “giấy thông hành” vĩnh viễn, mà trong quá trình vận hành, các đơn vị vẫn phải chịu kiểm tra, giám sát thường xuyên.

Sau khi sáp nhập địa giới hành chính, TP.HCM có khoảng 3.500 trường học với nhiều mô hình tổ chức bữa ăn khác nhau. Thành phố khuyến khích việc cung ứng trong phạm vi khoảng cách hợp lý để hạn chế ảnh hưởng đến chất lượng thực phẩm.

Quan điểm xuyên suốt là phòng ngừa phải đi trước, không phải "nước đến chân mới nhảy". Ngăn chặn rủi ro ngay từ đầu vẫn hiệu quả hơn xử lý khi sự cố xảy ra. Tuy vậy, nếu vẫn có trường hợp vi phạm, đặc biệt là cố tình vi phạm sau khi đã được nhắc nhở, thì sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Trong số 317 doanh nghiệp cung ứng suất ăn, nhiều đơn vị đã duy trì chất lượng ổn định trong thời gian dài. Điều này phụ thuộc rất lớn vào ý thức quản lý của lãnh đạo doanh nghiệp, từ kiểm soát nguyên liệu đầu vào đến quy trình chế biến và tiếp nhận phản hồi.

Dù vậy, với quy mô hàng nghìn trường học, hàng triệu suất ăn mỗi ngày, trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, rủi ro vẫn có thể xảy ra. Thực tế cho thấy, chỉ cần một sơ suất nhỏ trong quy trình hoặc buông lỏng quản lý, dù doanh nghiệp trước đó làm tốt, vẫn có thể dẫn đến sự cố. Trong khi đó, bữa ăn bán trú luôn sự quan tâm lớn của xã hội, mọi diễn biến đều được báo chí phản ánh kịp thời, tạo áp lực giám sát rất lớn. Do đó, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm không thể chỉ dựa vào cơ quan quản lý, mà cần sự tự giác của doanh nghiệp, trách nhiệm của nhà trường, đặc biệt là vai trò giám sát của phụ huynh.

Việc lựa chọn đơn vị cung cấp suất ăn do nhà trường thực hiện, trong khi năng lực thẩm định còn hạn chế. Sở có giải pháp gì để hỗ trợ kiểm soát hiệu quả hơn? Phụ huynh cần làm gì để giám sát bữa ăn học đường hiệu quả?

Sở An toàn thực phẩm TP.HCM là mô hình duy nhất trong cả nước tập hợp toàn bộ vấn đề an toàn thực phẩm của 3 ngành: nông nghiệp, công thương, y tế về một đầu mối để tham mưu cho UBND thành phố, trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm cho hơn 14 triệu dân thành phố và khách du lịch.

Nội dung này đã được triển khai trong kế hoạch phối hợp giữa Sở An toàn thực phẩm và Sở Giáo dục và Đào tạo. Trong đó, Sở An toàn thực phẩm hỗ trợ chuyên môn.

Việc sàng lọc được thực hiện từ sớm thông qua tập huấn, kiểm tra định kỳ và đột xuất, có sự phối hợp của lực lượng địa phương và hoạt động lấy mẫu kiểm nghiệm.

Đối với nguyên liệu, đặc biệt là thực phẩm tươi sống, bắt buộc phải có nguồn gốc rõ ràng, đạt các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP hoặc thuộc chuỗi thực phẩm an toàn.

Vai trò của phụ huynh cũng rất quan trọng. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, cần phản ánh ngay. Việc giám sát ban đầu không đòi hỏi chuyên môn sâu, chỉ cần kiểm tra hóa đơn, chứng từ. Khi có nghi ngờ, có thể đề nghị cơ quan chức năng vào cuộc.

Nếu phản ánh chưa được nhà trường xử lý, phụ huynh có thể gửi thông tin trực tiếp đến Sở An toàn thực phẩm. Chỉ cần một email phản ánh, Sở có thể lập đoàn kiểm tra và thông báo kết quả. Tuy nhiên, khuyến khích phản ánh có danh tính để thuận tiện trao đổi, chứ không phải nặc danh.

Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm cao nhất về an toàn thực phẩm trong trường. Đây là nơi tiếp nhận thông tin phản ánh sớm nhất từ học sinh và phụ huynh nếu có bất thường trong bữa ăn. Vì vậy, khuyến khích hội phụ huynh tham gia giám sát, từ khâu tiếp nhận nguyên liệu đến kiểm tra đột xuất đơn vị cung cấp suất ăn.

Việc lựa chọn đơn vị cung cấp phải đặt yếu tố chất lượng lên hàng đầu. Thực tế có trường hợp thay đổi nhà cung cấp dù đơn vị cũ hoạt động ổn định, dẫn đến phát sinh khiếu nại. Điều này cho thấy, cần thận trọng trong lựa chọn đối tác.

Từ đầu năm đến nay công tác kiểm tra an toàn thực phẩm tại trường học được triển khai ra sao và gặp những khó khăn gì?

Trong quý I, đợt kiểm tra cao điểm tập trung vào dịp Tết Nguyên đán, với khoảng 30-40% cơ sở được kiểm tra theo kế hoạch. Sau Tết, ngành đã xây dựng kế hoạch kiểm tra toàn diện và đang chờ phê duyệt.

Qua kiểm tra, đã phát hiện một số vi phạm. Tuy nhiên, kiểm tra theo kế hoạch thường khó phát hiện vi phạm do doanh nghiệp có sự chuẩn bị trước. Vì vậy, ngành kiến nghị tăng cường thanh tra đột xuất. Tuy nhiên, việc này phải có căn cứ pháp lý rõ ràng.

Hiện nay, hoạt động kiểm tra gồm nhiều lực lượng tham gia: Sở An toàn thực phẩm, các đoàn liên ngành tại phường, xã và cả lực lượng công an cơ sở. Tuy nhiên, công tác thanh tra vẫn chủ yếu theo kế hoạch, phải qua nhiều bước phê duyệt và thông báo trước.

Trong khi đó, thanh tra đột xuất - công cụ hiệu quả hơn lại bị ràng buộc bởi quy định pháp lý, đòi hỏi phải có căn cứ rõ ràng.

Do vậy, ngành đang kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật theo hướng tạo điều kiện cho thanh tra đột xuất, giúp phát hiện vi phạm kịp thời. Mục tiêu là để doanh nghiệp luôn trong trạng thái sẵn sàng tuân thủ, không thể chủ quan đối phó.

Về chế tài, các quy định hiện hành được đánh giá là đủ sức răn đe. Với hành vi gây ngộ độc thực phẩm, mức xử phạt thấp nhất cũng trên 100 triệu đồng, riêng doanh nghiệp có thể bị phạt gấp đôi so với hộ kinh doanh cá thể. Vấn đề cốt lõi không nằm ở mức phạt, mà là phải phát hiện và xử lý đúng quy định pháp luật.

Chúng tôi cũng đang đóng góp ý kiến đến Quốc hội đề nghị sửa đổi quy định pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra, bảo đảm an toàn thực phẩm một cách thực chất và bền vững.

Vâng xin cảm ơn bà!

Sáng 14/4, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM tổ chức lễ ký kết “Cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm” với 100/317 cơ sở cung cấp suất ăn trường học trên địa bàn thành phố. Tại buổi lễ, các cơ sở cam kết chịu trách nhiệm trước pháp luật và người tiêu dùng về toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Nội dung cam kết gồm 6 yêu cầu chính: tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật về an toàn thực phẩm; bảo đảm thực phẩm có nhãn mác đầy đủ, ghi rõ ngày sản xuất, hạn sử dụng và thông tin cần thiết; lưu giữ hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ, bảo đảm khả năng truy xuất; đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân sự, thực hiện đúng quy định bảo quản, vận chuyển; chủ cơ sở và người trực tiếp tham gia phải có xác nhận kiến thức an toàn thực phẩm và khám sức khỏe định kỳ; đồng thời chấp hành các quy định pháp luật liên quan hiện hành.