Theo doanh nhân Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu, cơ hội vẫn còn rất lớn khi nhu cầu tiêu thụ sầu riêng trên thế giới, đặc biệt tại châu Á, tiếp tục tăng nhanh và mở rộng sang nhiều phân khúc, từ tiêu dùng tươi đến chế biến.
Việt Nam có lợi thế về điều kiện tự nhiên, cho phép kéo dài mùa vụ và cung ứng linh hoạt. Cùng với đó, hành lang pháp lý từ xuất khẩu chính ngạch giúp ngành hàng phát triển minh bạch hơn.
Cơ hội vẫn còn rất lớn khi nhu cầu tiêu thụ sầu riêng trên thế giới, đặc biệt tại châu Á, tiếp tục tăng nhanh và mở rộng sang nhiều phân khúc, từ tiêu dùng tươi đến chế biến. Ảnh: Minh Đảm.
Đáng chú ý, dư địa cho sản phẩm chế biến còn lớn khi xu hướng tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm tiện lợi và giá trị gia tăng.
Tuy nhiên, cơ hội này không phân bổ đồng đều. Khi thị trường ngày càng siết chặt tiêu chuẩn, chỉ những doanh nghiệp và vùng trồng đáp ứng yêu cầu mới có thể duy trì vị thế.
Các rủi ro đang nổi lên theo ba hướng chính.
Thứ nhất, phát triển nóng về diện tích. Việc mở rộng tự phát, thiếu quy hoạch tiềm ẩn nguy cơ mất cân đối cung - cầu và gây áp lực lên chất lượng.
Thứ hai, quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Nếu không kiểm soát chặt, việc sử dụng sai quy định có thể ảnh hưởng đến toàn ngành, không chỉ riêng một doanh nghiệp.
Thứ ba, chất lượng chưa đồng đều do liên kết sản xuất còn lỏng lẻo, khiến việc kiểm soát quy trình canh tác và truy xuất nguồn gốc gặp khó khăn.
“Tăng trưởng nhanh nếu không kiểm soát tốt sẽ không còn là lợi thế mà trở thành điểm nghẽn của chính ngành hàng.”, doanh nhân Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu. Ảnh: Minh Đảm.
Bên cạnh đó là áp lực cạnh tranh quốc tế ngày càng lớn, không chỉ về giá mà còn về chất lượng và tính ổn định.
Trong hoạt động xuất khẩu, doanh nghiệp còn đối mặt với nhiều khó khăn mang tính vận hành. Tiêu chuẩn kỹ thuật thay đổi liên tục, đòi hỏi cập nhật đồng bộ toàn chuỗi. Logistics chưa ổn định, chi phí cao, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm.
Đặc biệt, thách thức lớn nhất là duy trì sự đồng bộ của vùng nguyên liệu khi có sự tham gia của nhiều hộ nông dân với mức độ tuân thủ khác nhau.
Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay, theo doanh nghiệp, là thiếu một hệ thống dữ liệu nông nghiệp quy mô quốc gia. Đây là nền tảng để cơ quan quản lý và doanh nghiệp nắm bắt chính xác hiện trạng vùng trồng, từ đó xây dựng quy hoạch, định hướng phát triển và đưa ra quyết sách phù hợp trong ngắn, trung và dài hạn, đồng thời làm cơ sở cho các kiến nghị và đầu tư hạ tầng ngành hàng.
Ở góc độ chính sách, doanh nghiệp cho rằng cần có cách tiếp cận phù hợp hơn trong quá trình xây dựng và thực thi các quy định liên quan đến quản lý dữ liệu truy xuất nguồn gốc, quy hoạch vùng trồng cũng như các yêu cầu về thanh toán, thuế trong lĩnh vực nông sản.
Chính sách cần được thiết kế trên cơ sở thực tiễn sản xuất, bảo đảm tính khả thi trong bối cảnh nông nghiệp vẫn còn phân tán, quy mô nhỏ lẻ.
Việc triển khai cần có lộ trình phù hợp, hài hòa giữa yêu cầu chuẩn hóa của thị trường và khả năng đáp ứng của doanh nghiệp, người sản xuất, tránh gây gián đoạn chuỗi cung ứng.
Đồng thời, cần kết hợp giữa quản lý và hỗ trợ chuyển đổi, trong đó Nhà nước đóng vai trò đồng hành, hướng dẫn để doanh nghiệp và nông dân từng bước nâng cao năng lực tuân thủ.
Đầu tư logistics, kho lạnh và chế biến sâu vẫn là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành hàng sầu riêng. Ảnh: Minh Đảm.
Trong giai đoạn đầu, việc áp dụng các biện pháp hành chính cần được cân nhắc, hạn chế cách làm cứng nhắc có thể làm gia tăng chi phí tuân thủ và ảnh hưởng đến động lực phát triển.
Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm mục tiêu kép: vừa thiết lập kỷ luật thị trường, vừa duy trì và thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp, qua đó giúp hệ thống ngành hàng vận hành hiệu quả, bền vững trong dài hạn.
Trong bối cảnh đó, Chánh Thu kỳ vọng trong 3-5 năm tới có thể đồng hành cùng các địa phương và nông dân trong việc từng bước hình thành hệ thống dữ liệu ngành, thông qua việc đẩy mạnh hỗ trợ hợp tác xã, tổ hợp tác và nông dân đăng ký mã số vùng trồng; tổ chức tập huấn các quy định mới; đồng thời cam kết bao tiêu hoặc hỗ trợ đầu ra, giúp người dân yên tâm sản xuất và từng bước nâng cao năng lực tuân thủ.
Bên cạnh đó, đầu tư logistics, kho lạnh và chế biến sâu vẫn là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Giai đoạn tới sẽ không chỉ là tăng trưởng, mà là quá trình sàng lọc. Những chủ thể không kịp nâng cấp sẽ dần bị thu hẹp không gian tham gia thị trường.
Khi rủi ro gia tăng, đâu là yếu tố quyết định để doanh nghiệp và ngành hàng có thể trụ lại?
Sau giai đoạn tăng trưởng nóng, ngành sầu riêng đang bộc lộ nhiều điểm nghẽn như phát triển diện tích thiếu kiểm soát, chất lượng chưa đồng đều và quản lý mã số vùng trồng còn lỏng lẻo. Trong khi đó, tiêu chuẩn thị trường ngày càng siết chặt, khiến rủi ro không còn ở cấp độ riêng lẻ mà có thể lan rộng toàn ngành. Bài toán đặt ra không chỉ là duy trì sản lượng mà là kiểm soát chất lượng, minh bạch dữ liệu và tái cấu trúc chuỗi giá trị theo hướng bền vững.
