Trang trại Lea Manor Farm thuộc điền trang Eaton Estate của Công tước Westminster, nằm gần thành phố Chester. Đây là một trong những trang trại bò sữa lớn của Anh, với khoảng 2.600 con bò Holstein Friesian, 77 lao động và sản lượng hơn 34 triệu lít sữa mỗi năm. Sữa của trang trại được cung cấp cho Müller và hệ thống siêu thị Tesco.
Tuy nhiên, giống nhiều nông trại khác tại Anh, Lea Manor đang phải đối mặt với ngày càng nhiều thách thức do thời tiết cực đoan và những biến động của thị trường nông sản.
Các đợt nắng nóng liên tiếp trong mùa hè năm nay đã gây thêm áp lực cho hoạt động chăn nuôi. Khi nhiệt độ vượt 25 độ C, bò bắt đầu giảm vận động, ăn ít hơn và sản lượng sữa giảm. Ảnh: Christopher Thomond/The Guardian.
Nắng nóng làm giảm sản lượng sữa
Các đợt nắng nóng liên tiếp trong mùa hè năm nay đã gây thêm áp lực cho hoạt động chăn nuôi. Khi nhiệt độ vượt 25 độ C, bò bắt đầu giảm vận động, ăn ít hơn và sản lượng sữa giảm. Trong đợt nắng nóng hồi tháng 6, khi nhiệt độ lên tới 36 độ C, mỗi con bò tại Lea Manor cho ít hơn tới 6 lít sữa mỗi ngày.
Theo Mark Roach, Giám đốc điều hành Grosvenor Farms, tại một số trang trại khác, mức giảm có thể lên tới 10 lít sữa/con/ngày.
Để giảm tác động của nhiệt độ cao, Lea Manor sử dụng hệ thống phun nước làm mát kết hợp với các chuồng nuôi rộng, thoáng và có nhiều luồng không khí tự nhiên. Đây là một trong những biện pháp giúp đàn bò giảm stress nhiệt trong những ngày nắng nóng kéo dài.
“Canh tác đang phải đối mặt với những thách thức rất lớn”, ông Roach nói.
Không chỉ vật nuôi chịu ảnh hưởng. Gần ba phần tư diện tích đất ở England và toàn bộ Wales hiện được xác định đang trong tình trạng hạn hán. Lúa mì chỉ cao bằng khoảng một nửa bình thường, trong khi năng suất bông cải xanh giảm tới 50%. Tình trạng này buộc Anh phải tăng nhập khẩu thực phẩm từ những nước như Tây Ban Nha để tránh thiếu hụt nguồn cung.
Đối với các trang trại, thời tiết cực đoan đang trở thành một yếu tố ngày càng khó dự đoán trong hoạt động sản xuất. Mark Preston, thành viên ban quản trị Grosvenor, cho rằng những biến động thời tiết cực đoan tại nhiều khu vực ở Bắc bán cầu đang ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng và hiệu quả kinh tế của nông nghiệp.
Theo ông, nông dân đang tìm cách thích ứng trong khả năng cho phép, nhưng tác động đầy đủ của các hiện tượng cực đoan có thể chỉ bộc lộ rõ hơn trong những vụ sản xuất tiếp theo. Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải xây dựng khả năng chống chịu cho hệ thống lương thực.
Bò được vắt sữa bằng hệ thống máy móc tự động tại khu vực vắt sữa trong nhà. Ảnh: Christopher Thomond/The Guardian.
Tận dụng chất thải để giảm phụ thuộc phân bón
Một trong những giải pháp nổi bật của trang trại là phát triển nông nghiệp tuần hoàn, trong đó chất thải của vật nuôi được tận dụng làm phân bón cho cây trồng, còn phụ phẩm cây trồng được sử dụng làm thức ăn cho đàn bò.
Nhờ mô hình này, hơn 80% lượng thức ăn thô xanh dành cho đàn bò được trồng mà không cần sử dụng phân bón hóa học. Grosvenor cũng cho biết trang trại đã gần như không phải mua phân phosphate và potash khai thác từ mỏ trong khoảng 15 năm qua, đồng thời chỉ phải mua một phần phân đạm.
Điều này giúp trang trại giảm đáng kể sự phụ thuộc vào thị trường phân bón bên ngoài, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung phân bón toàn cầu đang chịu nhiều sức ép.
Tình trạng gián đoạn nghiêm trọng tại eo biển Hormuz do xung đột ở Iran đã ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng phân bón quốc tế. Chi phí và khả năng tiếp cận phân bón vì thế trở thành một mối lo lớn đối với nông dân.
Trong bối cảnh đó, việc tái sử dụng chất thải ngay tại trang trại không chỉ giúp giảm lượng chất thải mà còn tạo ra nguồn dinh dưỡng cho đất, giảm chi phí đầu vào và hạn chế rủi ro khi thị trường phân bón biến động.
Biến phân bò thành năng lượng
Grosvenor đang tiến thêm một bước khi xây dựng một nhà máy sản xuất biomethane từ phân bò tại điền trang. Cơ sở rộng khoảng 2,4 ha dự kiến đi vào hoạt động từ năm 2027, có khả năng xử lý tới 170.000 tấn phân mỗi năm và sản xuất khoảng 72 GWh khí tái tạo.
Lượng khí này được kỳ vọng đủ để cung cấp năng lượng sưởi ấm cho khoảng 6.000 hộ gia đình.
Như vậy, chất thải từ đàn bò không còn đơn thuần là một vấn đề môi trường mà trở thành nguồn tài nguyên có giá trị. Phân bò được sử dụng theo hai hướng: một phần quay trở lại đồng ruộng làm phân bón, phần khác được đưa vào hệ thống sản xuất khí sinh học.
Mô hình này vừa giúp trang trại giảm chất thải, vừa tạo thêm nguồn doanh thu và năng lượng tái tạo.
Grosvenor không phải trang trại duy nhất tại Anh áp dụng cách tiếp cận này. Apsley Farms ở Hampshire, thuộc sở hữu của một gia đình từ năm 1936, hiện vận hành một trong những nhà máy biomethane lớn nhất Anh. Cơ sở này sản xuất khoảng 104 GWh khí xanh mỗi năm cùng điện tái tạo, đủ cung cấp cho khoảng 10.000 hộ gia đình.
Công nghệ giúp tăng hiệu quả chăn nuôi
Bên cạnh các giải pháp môi trường, Lea Manor cũng đầu tư mạnh vào công nghệ để tăng năng suất và kiểm soát sức khỏe đàn bò.
Bò được đưa tới hệ thống vắt sữa tự động ba lần mỗi ngày. Hệ thống gồm 60 vị trí, có thể vắt sữa cho khoảng 360 con mỗi giờ. Máy tự động dừng khi bầu vú đã được vắt hết nhằm hạn chế tình trạng vắt quá mức, vốn có thể làm tăng nguy cơ viêm vú.
Hai robot khác có nhiệm vụ làm sạch và khử trùng đầu vú trước và sau khi vắt sữa.
Các cảm biến đặt trên sàn cũng theo dõi cách bò di chuyển. Nếu phát hiện con vật có dấu hiệu đau chân, trang trại có thể đưa chúng đi xử lý và ngâm chân để phòng ngừa bệnh.
Tuy nhiên, mô hình chăn nuôi quy mô lớn vẫn gây tranh luận về phúc lợi động vật. Đàn bò tại Lea Manor được nuôi trong chuồng quanh năm và không được chăn thả trên đồng cỏ. Trang trại cho rằng hệ thống chuồng rộng, thoáng, đàn bò khỏe mạnh và tỷ lệ sử dụng kháng sinh thấp là những chỉ dấu cho thấy mô hình đang hoạt động hiệu quả.
Trong khi đó, các tổ chức bảo vệ động vật cho rằng bò sữa cần có thời gian được chăn thả ngoài đồng.
Dù còn nhiều tranh luận, câu chuyện tại Lea Manor cho thấy nông nghiệp đang phải thích ứng trên nhiều mặt cùng lúc: chống chịu với nắng nóng và hạn hán, giảm chi phí đầu vào, bảo đảm nguồn thức ăn cho vật nuôi, xử lý chất thải và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu, phân bón bên ngoài.
Trong bối cảnh thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng và chuỗi cung ứng toàn cầu dễ bị gián đoạn, mô hình nông nghiệp tuần hoàn đang trở thành một hướng đi giúp các trang trại vừa duy trì sản xuất, vừa tăng khả năng chống chịu trước những cú sốc khí hậu và thị trường.
