Sẵn sàng cho thị trường các-bon rừng: [Bài 1] Khánh Hòa chọn bước đi vững chắc

Tiềm năng lớn nhưng cần cơ sở dữ liệu chuyên sâu

Thực hiện mục tiêu đưa phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, tài nguyên rừng đang trở thành nguồn lực sinh thái có giá trị cao, mở ra triển vọng lớn cho dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các-bon. Với lợi thế quy mô diện tích lớn, độ che phủ cao và hệ sinh thái đa dạng, tỉnh Khánh Hòa đứng trước cơ hội lớn để tham gia vào thị trường tín chỉ các-bon rừng. Dù vậy, địa phương đang chọn bước đi chủ động nhưng cẩn trọng, tập trung xây dựng nền tảng hạ tầng dữ liệu và tháo gỡ các điểm nghẽn kỹ thuật trước khi chính thức nhập cuộc.

Theo ông Trần Ngọc Hiếu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa, tỉnh là địa phương có tiềm năng rất lớn để phát triển dịch vụ hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng. Quyết định số 866/QĐ-UBND ngày 17/3/2026 của UBND tỉnh Khánh Hòa về việc công bố hiện trạng rừng năm 2026 cho thấy, toàn tỉnh hiện có 410 nghìn ha rừng và đất lâm nghiệp. Trong đó, diện tích rừng tự nhiên chiếm hơn 328 nghìn ha, rừng trồng hơn 75 nghìn ha và gần 7 nghìn ha diện tích đã trồng nhưng chưa đạt tiêu chí thành rừng. Quy mô diện tích lớn, tỷ lệ che phủ cao cùng hệ sinh thái rừng đa dạng (với nhiều khu rừng đặc dụng, phòng hộ có giá trị cao về đa dạng sinh học) chính là điều kiện thuận lợi để tỉnh phát triển các dự án giảm phát thải.

Để cụ thể hóa tiềm năng này, Khánh Hòa đang triển khai đợt điều tra rừng trên phạm vi toàn tỉnh. Sau khi hoàn thành và được UBND tỉnh ban hành quyết định công bố kết quả, ngành nông nghiệp và môi trường sẽ có nguồn dữ liệu đồng bộ, đầy đủ về diện tích, trạng thái, trữ lượng, phân bố và chất lượng rừng. Đây là cơ sở nền tảng quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước về lâm nghiệp, theo dõi diễn biến tài nguyên rừng, đồng thời làm căn cứ xác định sinh khối, trữ lượng các-bon và khả năng hấp thụ, lưu giữ các-bon của từng loại rừng.

Tuy nhiên, ông Trần Ngọc Hiếu lưu ý rằng kết quả điều tra rừng thông thường chưa đồng nghĩa với cơ sở dữ liệu chuyên biệt phục vụ thị trường các-bon. Các chỉ số chuyên sâu phục vụ trực tiếp cho thị trường như sinh khối chi tiết, trữ lượng các-bon, lượng CO2 hấp thụ hằng năm hay khả năng hình thành tín chỉ của từng trạng thái rừng vẫn đòi hỏi quá trình điều tra, tính toán, chuẩn hóa và kiểm chứng. Trên cơ sở hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thời gian tới tỉnh sẽ rà soát, số hóa và chuẩn hóa dữ liệu nhằm từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu về giảm phát thải, bảo đảm khả năng kết nối với Cơ sở dữ liệu các-bon xanh quốc gia.

Tháo gỡ khó khăn để sẵn sàng tham gia thị trường

Dù sở hữu tiềm năng dồi dào, tỉnh Khánh Hòa đến nay vẫn chưa ban hành Đề án thí điểm trao đổi tín chỉ các-bon rừng. Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết, địa phương lựa chọn lộ trình từng bước do khung pháp lý cho lĩnh vực này mới vừa được hoàn thiện. Cụ thể, Nghị định số 180/2026/NĐ-CP của Chính phủ mới có hiệu lực từ ngày 15/7/2026, cùng với Thông tư số 31/2026/TT-BNNMT ban hành cùng ngày quy định về phương pháp định giá, khung giá và mức chi trả dịch vụ hấp thụ, lưu giữ các-bon rừng. Hiện Sở đang nghiên cứu kỹ các quy định mới, rà soát hiện trạng tài nguyên và cơ sở dữ liệu để tham mưu UBND tỉnh lộ trình triển khai phù hợp.

Thực tế chuẩn bị cho thấy tỉnh đang đối mặt với không ít rào cản về kỹ thuật lẫn nguồn lực. Lĩnh vực các-bon rừng đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe về đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) kết quả giảm phát thải. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ chuyên môn tại địa phương chưa được đào tạo sâu về định lượng các-bon hay quy trình thẩm định; trang thiết bị phục vụ xử lý ảnh viễn thám, dữ liệu không gian, mô hình hóa sinh khối chưa đồng bộ, thiếu thiết bị cấu hình cao.

Bên cạnh đó, nguồn kinh phí dành cho điều tra chuyên đề, lập ô tiêu chuẩn, lấy mẫu, thuê tư vấn và kiểm định độc lập còn hạn chế. Ngoài ra, các bài toán về lựa chọn tiêu chuẩn các-bon, xác định quyền sở hữu, cơ chế phân chia lợi ích giữa Nhà nước, chủ rừng, cộng đồng cũng như sự ổn định về giá cả, nhu cầu của thị trường trong nước vẫn cần tiếp tục có hướng dẫn cụ thể.

Theo ông Trần Ngọc Hiếu, khi thị trường các-bon rừng vận hành hiệu quả, nguồn thu từ dịch vụ này sẽ tạo ra nguồn tài chính ổn định cho các chủ rừng đầu tư tái thiết công tác bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy, phục hồi rừng, ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao năng lực quản lý. Đối với hộ gia đình, cộng đồng dân cư nhận khoán bảo vệ rừng, việc tham gia dự án giúp tạo sinh kế, tăng thu nhập, từ đó gắn kết người dân hơn với công tác bảo vệ tài nguyên rừng.

Việc tham gia thị trường không chỉ nhằm tạo nguồn thu mà hướng tới mục tiêu cao hơn là nâng cao chất lượng rừng và phát triển lâm nghiệp bền vững. Khánh Hòa xác định sẽ chuẩn bị chu đáo các điều kiện kỹ thuật, hạ tầng dữ liệu và triển khai theo lộ trình phù hợp, bảo đảm tuân thủ pháp luật, hài hòa lợi ích giữa các bên để sẵn sàng tham gia hiệu quả ngay khi thị trường các-bon vận hành đồng bộ.