Tại Hà Nội, cứ mỗi giờ tan học, không khó để bắt gặp cảnh tượng hàng trăm học sinh vây kín những xe đẩy, gánh hàng rong trước cổng các trường THCS, THPT. Tại đây, từ xúc xích, thịt xiên nướng đến các loại viên chiên, mì trộn đủ sắc màu và cả các nước uống như trà sữa, tắc, chè... tất cả tạo nên một "thị rường" thực phẩm "siêu rẻ" nhưng lại tỉ lệ nghịch với mức độ an toàn.
Tiện và rẻ: "Cái bẫy" ngọt ngào đối với học sinh
Chỉ với từ 5.000 đến 10.000 đồng, một học sinh đã có thể sở hữu một xiên thịt nướng vàng ươm hoặc một cốc trà sữa đầy màu sắc. Sự tiện lợi "bước chân ra cổng là có" kết hợp với mức giá phù hợp với túi tiền học sinh đã khiến những gánh hàng này luôn trong tình trạng quá tải. Tuy nhiên, quan sát bằng mắt thường, hầu hết các nguyên liệu này đều không có bao bì, nhãn mác, xuất xứ rõ ràng; hầu hết được chế biến sẵn hoặc được chế biến ngay sát lòng lề đường đầy khói bụi.
Bà Nguyễn Ngọc Anh, chủ một sạp đồ chiên lưu động cho biết đã bán hàng gần cổng trường vài năm nay. Khách chủ yếu là các cháu học sinh nên phải chọn loại giá rẻ mới bán được. Nguồn hàng được lấy ở các chợ đầu mối, người bán đóng theo túi lớn, không có nhãn hiệu cụ thể. "Mình ăn thấy không sao thì mới bán cho các cháu. Còn về chất lượng, tiền nào của nấy thôi, tôi làm sạch nhất có thể trong điều kiện vỉa hè rồi”, bà Ngọc Anh trần tình.
Một sạp đồ chiên lưu động trước cổng trường THCS tại khu vực phường Thanh Xuân Bắc. Ảnh: Thu Trang.
Thực tế đặt ra một dấu hỏi lớn về sự an toàn của những món quà vặt đầy rủi ro về vệ sinh an toàn thực phẩm, đó là nhiễm khuẩn chéo, những loại phụ gia, hương liệu nhân tạo hay chất bảo quản không rõ nguồn gốc liệu có nằm trong danh mục cho phép. Việc chế biến ngay sát lòng đường khiến thực phẩm liên tục "phơi mình" trước khói xe và bụi bẩn, tích tụ các kim loại nặng có hại cho hệ hô hấp và tiêu hóa.
Anh Lê Văn Nam - một phụ huynh ở phường Thượng Đình bày tỏ lo lắng: "Nhìn các con cầm xiên thịt đen sạm, đầy mỡ trên tay mà tôi không khỏi lo lắng. Biết là mất vệ sinh, nhưng nhiều khi tan học con đói, bạn bè rủ rê nên cháu vẫn lén mua...".
Cận cảnh chảo dầu mỡ đen ngòm, không rõ đã tái sử dụng bao nhiêu lần, được dùng để chiên rán đủ loại đồ ăn vặt phục vụ học sinh ngay trên vỉa hè đầy bụi. Ảnh: Thu Trang.
Sự bất lực của nhà trường và bài toán quản lý
Dù hiểu rõ nguy cơ, nhưng phía các nhà trường cũng đang gặp nhiều khó khăn trong việc xử lý dứt điểm tình trạng này, bởi quyền hạn của ban giám hiệu chỉ dừng lại phía sau cánh cổng trường.
Cô Nguyễn Mai Anh - Giáo viên trường THCS Đại Kim cho biết: "Tôi nhận thấy có tình trạng đồ ăn vặt bủa vây cổng trường. Vấn đề này đã nhức nhối từ lâu. Trường cũng liên tục tuyên truyền trong các giờ chào cờ, sinh hoạt lớp và nhắc nhở học sinh không mua hàng rong. Tuy nhiên, vì các gánh hàng này nằm ngoài khuôn viên trường nên nhà trường cũng không có quyền kiểm soát hay xử phạt".
Giờ tan học, những gánh hàng rong bủa vây cổng trường với đủ loại đồ ăn vặt xanh đỏ. Ảnh: Thu Trang.
Việc đảm bảo an toàn thực phẩm tại cổng trường không chỉ là trách nhiệm của nhà trường hay phụ huynh, mà cần sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan quản lý thị trường và y tế địa phương. Nếu không có những biện pháp kiểm tra, xử lý nguồn gốc thực phẩm nghiêm ngặt, thì "mối lo thức ăn cổng trường" sẽ mãi là nỗi ám ảnh thường trực trong mỗi gia đình.
Trước thực trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc "bủa vây" trường học, Bộ Y tế và Bộ GD&ĐT đã nhiều lần đưa ra những khuyến cáo nghiêm ngặt nhằm bảo vệ sức khỏe thế hệ trẻ.
Theo các chuyên gia y tế, trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương nhất trước các loại thực phẩm chứa phẩm màu công nghiệp, chất bảo quản và đường hóa học vốn thường xuyên được tìm thấy trong các món ăn vặt đường phố. Việc tiêu thụ thường xuyên những thực phẩm này không chỉ gây ra các vụ ngộ độc thực phẩm cấp tính mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây béo phì, dậy thì sớm và các bệnh mãn tính không lây nhiễm về sau.
Bộ GD&ĐT cũng nhiều lần yêu cầu các cơ sở giáo dục phải tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương để giải tỏa các hàng quán vi phạm hành lang an toàn giao thông và không đảm bảo vệ sinh quanh khu vực trường học.
Bộ Y tế khuyến cáo phụ huynh và nhà trường cần giáo dục học sinh thói quen "nói không" với thực phẩm lạ, chỉ sử dụng những sản phẩm có nhãn mác, nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và được cơ quan chức năng cấp phép.
Việc kiểm soát an toàn thực phẩm tại cổng trường không còn là câu chuyện riêng lẻ của một cá nhân, mà đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm trong việc xây dựng "Trường học an toàn - Học sinh khỏe mạnh" mà cả hai Bộ đang ráo riết triển khai.
