Bao bì thuốc bảo vệ thực vật - Thách thức môi trường nông thôn

MC

Thưa quý vị và bà con, bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng từ lâu đã trở thành một thách thức lớn trong sản xuất nông nghiệp. Đây là loại chất thải nguy hại, khó thu gom, khó xử lý, nhưng lại phát sinh thường xuyên trên đồng ruộng.Theo thống kê, trong giai đoạn 2022–2024, cả nước đã thu gom được gần 2.500 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng. Tuy nhiên, vẫn còn hơn 550 tấn chưa được xử lý. Khác với bao bì phân bón có thể tái chế như chất thải rắn thông thường, bao bì thuốc bảo vệ thực vật chứa tồn dư hóa chất độc hại nên được xếp vào nhóm chất thải nguy hại, đòi hỏi quy trình quản lý nghiêm ngặt từ thu gom, lưu chứa đến xử lý.

Hệ thống pháp lý hiện hành đã quy định rõ nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, đồng thời thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Theo đó, bao bì sau sử dụng phải được thu gom vào các bể chứa chuyên dụng, vận chuyển đến cơ sở xử lý trong vòng 12 tháng và chỉ những đơn vị được cấp phép mới đủ điều kiện xử lý.

Thực tế triển khai cho thấy đã có nhiều chuyển biến tích cực. Trong 3 năm qua, hơn 11.700 lớp tập huấn đã được tổ chức, thu hút trên 600.000 lượt người tham gia; hơn 450.000 bể chứa bao bì được xây dựng tại các địa phương. Tuy nhiên, hiệu quả xử lý vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Trong tổng lượng thu gom, chỉ khoảng 1.400 tấn được xử lý đúng quy định; hơn 500 tấn do người dân tự tiêu hủy và trên 20% vẫn chưa được xử lý.

Ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đánh giá, nguyên nhân lớn nhất vẫn nằm ở nhận thức và thói quen. Tình trạng vứt bỏ bao bì trên đồng ruộng, kênh mương còn phổ biến, phản ánh thói quen “tiện đâu vứt đấy”, gây nguy cơ ô nhiễm đất và nguồn nước. Bên cạnh đó, hạ tầng thu gom chưa đáp ứng yêu cầu, nhiều bể chứa thiếu hoặc xây dựng không đúng chuẩn. Bên cạnh đó, vấn đề kinh phí được xem là điểm nghẽn lớn nhất.

Băng ông Lương Ngọc Quang.

MC:

Ở nhiều địa phương, những mô hình thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật đang từng bước phát huy hiệu quả, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường nông thôn.

Tại Đồng Tháp – một trong những địa phương có quy mô sản xuất nông nghiệp lớn của cả nước – áp lực từ lượng bao bì thuốc bảo vệ thực vật phát sinh là không nhỏ. Toàn tỉnh hiện có hơn 661.000 ha lúa và khoảng 134.000 ha cây lâu năm, cây ăn trái. Mỗi năm, địa phương sử dụng hơn 3.100 tấn thuốc bảo vệ thực vật và trên 1 triệu tấn phân bón, kéo theo lượng chất thải phát sinh rất lớn.

Trước thực tế đó, Đồng Tháp đã chủ động cụ thể hóa các quy định về thu gom, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời lồng ghép vào tiêu chí môi trường trong Chương trình xây dựng nông thôn mới. Công tác tuyên truyền, tập huấn được triển khai đồng bộ với sự tham gia của nhiều bên.

Từ năm 2022 đến nay, thông qua hợp tác giữa Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp và Hiệp hội CropLife Việt Nam, chương trình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, hiệu quả được duy trì thường xuyên. Giai đoạn 2022–2025, tỉnh đã tổ chức hàng trăm lớp tập huấn cho cán bộ kỹ thuật, nông dân và các đại lý vật tư nông nghiệp; đồng thời cấp phát tài liệu, trang bị bảo hộ lao động và lắp đặt pano tuyên truyền tại các vùng sản xuất trọng điểm.

Song song với đó, hạ tầng thu gom cũng từng bước được hoàn thiện với hệ thống thùng chứa, bể chứa tại khu sản xuất và kho tập kết trước khi xử lý. Việc thu gom được tổ chức định kỳ từ 3 đến 6 tháng một lần. Riêng trong giai đoạn 2022–2023, tỉnh đã tổ chức 44 đợt thu gom, thu về khoảng 21,5 tấn bao bì thuốc bảo vệ thực vật.

Đáng chú ý, các mô hình như “đổi rác lấy quà” tiếp tục được duy trì, góp phần nâng cao ý thức và tạo động lực để người dân tích cực tham gia. Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp chia sẻ:

Băng ông Lê CHí Thiện

MC

Bên cạnh nỗ lực từ cơ quan quản lý và địa phương, việc huy động sự tham gia của doanh nghiệp, Hiệp hội được xem là yếu tố then chốt để giải quyết bài toán xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật một cách bền vững.

Trong bối cảnh đó, cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất – EPR – đã được ban hành và trở thành công cụ quan trọng trong quản lý chất thải hiện đại. Theo cơ chế này, các nhà sản xuất, nhập khẩu phải chịu trách nhiệm đối với sản phẩm của mình không chỉ trong quá trình sản xuất, tiêu thụ mà còn ở giai đoạn sau khi trở thành chất thải.

Tại nước ta, EPR đã được luật hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020. Theo lộ trình, từ năm 2024, doanh nghiệp phải thực hiện trách nhiệm tái chế đối với nhiều loại bao bì phổ biến như nhựa, giấy, kim loại, thủy tinh, cùng với các sản phẩm như pin, ắc quy, thiết bị điện, điện tử, lốp xe. Những năm tiếp theo, phạm vi áp dụng tiếp tục được mở rộng. Doanh nghiệp có thể lựa chọn tự tổ chức tái chế, thuê đơn vị trung gian hoặc đóng góp tài chính để cơ quan nhà nước thực hiện thay. Việc triển khai EPR được kỳ vọng sẽ tạo nguồn lực tài chính ổn định cho công tác thu gom, xử lý chất thải, đồng thời thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.

Theo bà Đào Thu Vinh, Giám đốc Điều hành Hiệp hội CropLife Việt Nam, CropLife hiện đang đại diện cho các doanh nghiệp hàng đầu thế giới trong lĩnh vực nghiên cứu, phát triển và sản xuất giải pháp bảo vệ thực vật, với 8 công ty thành viên đang hoạt động tại Việt Nam. Từ góc độ của Hiệp hội, CropLife hoàn toàn ủng hộ việc triển khai cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất - EPR.

Băng bà Đào Thu Vinh

MC

Thưa quý vị và bà con, xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật không chỉ là vấn đề môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Để giải quyết triệt để bài toán này, cần sự chung tay của cả hệ thống từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến mỗi người dân. Khi nhận thức được nâng cao và cơ chế chính sách được triển khai đồng bộ, hiệu quả, môi trường nông thôn sẽ ngày càng xanh – sạch – an toàn hơn.