Rừng giàu mang lại nhiều quyền lợi thiết thực cho đồng bào vùng cao Nghệ An. Ảnh: Việt Khánh.
Nghệ An là tỉnh có diện tích rừng bạt ngàn, đó là nền tảng giúp đồng bào miền núi nơi đây được thụ hưởng các chính sách lớn như chi trả dịch vụ môi trường rừng, hay gần nhất là thoả thuận chi trả giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ (gọi tắt là ERPA), qua đó giảm tải phần nào áp lực bộn bề của nhịp sống thường nhật.
Lý thuyết là thế nhưng do “vướng” nhiều rào cản nên tiến độ không được như kỳ vọng, đặc biệt là giai đoạn đầu. Dòng tiền giải ngân chậm ngày nào, người dân gánh chịu thua thiệt ngày đó. Lý giải nguyên nhân, Quỹ Bảo vệ phát triển rừng Nghệ An nêu quan điểm:
Diện tích rừng tự nhiên của Nghệ An rộng, phân bổ tại hầu hết các xã trên địa bàn tỉnh. Số lượng đối tượng chi trả lớn, đặc biệt đối tượng chủ rừng là hộ gia đình (hơn 38.000 hộ gia đình, cá nhân), điều này khiến quá trình xây dựng, chuẩn hoá cơ sở dữ liệu phức tạp, mất nhiều thời gian và công sức. Bên cạnh đó, việc triển khai công tác tập huấn, hướng dẫn tại các địa phương khó thực hiện đồng bộ, đồng loạt.
Nỗi lo của người dân miền núi sẽ được giảm tải nếu những chính sách như ERPA đáp ứng tiến độ như kỳ vọng. Ảnh: Việt Khánh.
Tiếp đó là khó khăn về hình thức chi trả cho đối tượng chủ rừng là hộ gia đình, cá nhân khi chiếu theo quy định tại điểm b Khoản 2 Điều 10 Nghị định số 107/2022/NĐ-CP “đối với chủ rừng là hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư thực hiện chi trả qua tài khoản ngân hàng, chuyển tiền qua doanh nghiệp cung ứng dịch vụ bưu chính công ích hoặc theo các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt”.
Tuy nhiên các hộ gia đình, cá nhân được hưởng lợi từ chính sách ERPA trên địa bàn Nghệ An phần lớn là người đồng bào dân tộc thiểu số, tập trung ở vùng sâu, vùng xa, điều kiện đi lại bất thuận, cơ sở hạ tầng còn sơ sài, thiếu thốn. Do đó việc chi trả tiền qua tài khoản, hoặc các hình thức không dùng tiền mặt khác gặp khó khăn do mất nhiều thời gian để thu thập số tài khoản và các thủ tục liên quan (đơn cử như giấy ủy quyền đối với người được hưởng lợi nhưng không có số tài khoản, hoặc trường hợp nhận thay).
Tương tự là hình thức chuyển tiền qua doanh nghiệp cung ứng dịch vụ bưu chính công ích. Xoay quanh nội dung này, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng đã tham mưu, đề xuất chi trả cho các đối tượng trên địa bàn các xã thuộc 6 huyện cũ là Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông, Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp. Tuy nhiên, để lựa chọn được đơn vị chi trả tiền ERPA cần phải thực hiện các quy trình theo đúng quy định của Luật Đấu thầu, việc này cũng ảnh hưởng đến tiến độ chi trả.
Việc triển khai lập kế hoạch sử dụng nguồn kinh phí ERPA tại các chủ rừng là tổ chức còn chậm, một số chủ rừng không lập hết số tiền được hưởng do đối tượng chi trả bị hạn chế (trùng với một số chương trình dự án đã triển khai trên địa bàn). Do đó, ảnh hưởng đến tiến độ và tỷ lệ giải ngân tại Quỹ.
Quỹ cũng thông tin thêm, việc triển khai hoạt động của chính quyền 2 cấp vào tháng 7/2025, cũng là thời điểm UBND tỉnh mới phê duyệt kế hoạch tài chính nguồn thu ERPA năm 2025 (Quyết định số 1720/QĐ-UBND ngày 16/6/2025), phía Quỹ cũng đã có Văn bản thông báo số tiền đến các xã để thực hiện (Thông báo số 225/TB-NAFF ngày 18/6/2025). Ghi nhận tại thời điểm nêu trên việc thực hiện quyết toán nguồn kinh phí năm 2024, lập kế hoạch tài chính năm 2025 tại các xã chưa thực hiện kịp thời, do đó Quỹ chưa có cơ sở để giải ngân.
Quỹ xác nhận, một số chủ rừng là tổ chức, UBND xã không lập kế hoạch tài chính và có văn bản từ chối nhận tiền ERPA. Nguyên nhân chủ yếu là do không có nội dung chi phù hợp với quy định của Nghị định 107/2022/NĐ-CP; nguồn kinh phí được nhận quá ít không đủ chi phí để mở tài khoản tiếp nhận tiền..., dẫn đến việc Quỹ không có cơ sở để chi trả, kéo theo kinh phí ERPA tồn dư.
Dù quá trình thực hiện gặp nhiều khó khăn, vướng mắc nhưng Quỹ Bảo vệ và phát triển rừng Nghệ An khẳng định, đến hết năm 2025 chương trình ERPA đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, cụ thể như sau: Lũy kế tổng số tiền ERPA đã giải ngân tại Quỹ là 318,6 tỷ đồng/KH 356,2 tỷ đồng, đạt 89% KH đã được phê duyệt. Tiến hành chi trả cho hơn 34.000 hộ gia đình, cộng đồng, 64 UBND xã (sau sát nhập) và 21 chủ rừng là tổ chức, đạt tỷ lệ 94%.
Ở chiều ngược lại, số tiền chưa chi trả, còn tồn dư tại Quỹ tỉnh đến hết năm 2025 là 37,3 tỷ đồng.
