Ngày 7/6, Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Viện Mê Kông (MI), Viện Sức khỏe Môi trường và Phát triển Bền vững (IEHSD), Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên (TUAF) và các đối tác phối hợp tổ chức chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày An toàn Thực phẩm Thế giới 2026 thông qua sáng kiến truyền thông nhằm thúc đẩy các giải pháp thiết thực hướng tới hệ thống thực phẩm an toàn hơn tại Việt Nam.
TS. Nguyễn Việt Hùng - Giám đốc Khu vực Châu Á của ILRI - phát biểu tại Diễn đàn an toàn thực phẩm trong hệ thống lương thực thực phẩm. Ảnh: Quang Linh.
Một sức khỏe: Tư duy mới cho an toàn thực phẩm
Với chủ đề “Từ gánh nặng đến giải pháp - thực phẩm an toàn khắp mọi nơi”, chiến dịch truyền thông nhằm thúc đẩy cách tiếp cận Một sức khỏe và giới thiệu những sáng kiến thiết thực có thể giúp giảm thiểu các nguy cơ mất an toàn thực phẩm tại Việt Nam.
Theo TS. Nguyễn Việt Hùng - Giám đốc Khu vực Châu Á của ILRI, tiến bộ trong an toàn thực phẩm chỉ có thể đạt được khi nghiên cứu, chính sách và cộng đồng cùng đồng hành.
“Nghiên cứu giúp xác định các nguy cơ mất an toàn thực phẩm và những biện pháp can thiệp hiệu quả nhất, nhưng để tạo ra tác động bền vững cần có quan hệ đối tác và sự hợp tác của nhiều bên. Chiến dịch tạo cơ hội để các bên liên quan chia sẻ kiến thức, tăng cường phối hợp và đưa các bằng chứng khoa học thành các giải pháp thực tiễn”, ông Nguyễn Việt Hùng nhấn mạnh.
Việt Nam cần tiếp tục tăng cường các thực hành vệ sinh tốt và chế biến, bảo quản thực phẩm an toàn, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng, mở rộng ứng dụng các công nghệ truy xuất nguồn gốc thực phẩm, tạo thêm bằng chứng khoa học thông qua nghiên cứu và thúc đẩy các chính sách hiệu quả hơn.
Các hoạt động trong chiến dịch truyền thông được triển khai tại tỉnh Thái Nguyên là một mô hình điểm về cơ sở thực địa Một sức khỏe, trong đó các đối tác tăng cường hợp tác giữa các ngành y tế, thú y và môi trường.
Những nỗ lực này cũng góp phần hiện thực hóa cách tiếp cận Một sức khỏe đang được thúc đẩy thông qua Đối tác Một sức khỏe Việt Nam (OHP), trong đó ILRI hiện đồng chủ trì Nhóm công tác kỹ thuật về An toàn thực phẩm.
Bà Phan Thị Hồng Phúc, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Ảnh: Quang Linh.
Theo bà Phan Thị Hồng Phúc, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, để bảo đảm an toàn thực phẩm một cách bền vững, cần tiếp cận theo hướng Một sức khỏe phương pháp đặt con người, động vật và môi trường trong mối liên kết chặt chẽ thay vì xem xét riêng lẻ từng yếu tố.
Theo bà Phúc, cách tiếp cận này cho phép kiểm soát toàn bộ chuỗi thực phẩm từ chăn nuôi, giết mổ, chế biến đến bàn ăn, qua đó giảm thiểu nguy cơ mất an toàn thực phẩm và đặc biệt là phòng ngừa các dịch bệnh có khả năng lây truyền từ động vật sang người.
Với định hướng đó, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã triển khai nhiều chương trình về tiếp cận Một sức khỏe trong nhiều năm qua.
Nhà trường thường xuyên rà soát, cập nhật nội dung đào tạo, lồng ghép phương pháp tiếp cận này vào các chương trình giảng dạy, đồng thời xây dựng học phần chuyên biệt về Một sức khỏe dành cho sinh viên các ngành chăn nuôi, thú y nhằm hình thành tư duy quản lý sức khỏe theo chuỗi và thích ứng với những thách thức mới trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.
Hai phía của quầy hàng, một đòi hỏi về chất lượng
Tại Thái Nguyên, một tỉnh thuộc khu vực miền núi phía Bắc, nơi phần lớn thực phẩm phục vụ đời sống hằng ngày vẫn được cung ứng qua hệ thống chợ truyền thống thì an toàn thực phẩm luôn là câu chuyện nhận được sự quan tâm đặc biệt của người dân.
Hơn 30 năm gắn bó với nghề kinh doanh thịt lợn tại chợ Đồng Quang (phường Phan Đình Phùng) khu chợ truyền thống sôi động nằm ở trung tâm hành chính của tỉnh Thái Nguyên, bà Nguyễn Thị Thanh Huyền đang cảm nhận rõ sự chuyển dịch trong thói quen tiêu dùng.
Các chuyên gia thăm quầy hàng của bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, tiểu thương tại chợ Đồng Quang, Thái Nguyên. Ảnh: Quang Linh.
Nếu trước đây người mua chủ yếu đánh giá thịt qua cảm quan thì nay ngày càng chú trọng đến nguồn gốc xuất xứ, thời gian giết mổ, dấu kiểm dịch và các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm.
Điều này buộc người bán phải thay đổi để thích ứng, nhưng sâu xa hơn là để bảo vệ chính sức khỏe của bản thân và cộng đồng. Các tiểu thương hiện ưu tiên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đầy đủ kiểm dịch, đồng thời kiên quyết nói không với hàng hóa không bảo đảm điều kiện lưu thông.
Theo tiểu thương này, đó không chỉ là cách giữ uy tín trong kinh doanh mà còn là trách nhiệm với người tiêu dùng. Hai chữ “trách nhiệm” được nhắc đi nhắc lại trong câu chuyện của những người buôn bán lâu năm cho thấy nhận thức về an toàn thực phẩm tại các chợ truyền thống đang từng bước thay đổi theo hướng chủ động, minh bạch và bền vững hơn.
Nếu người bán thay đổi để giữ niềm tin thì người tiêu dùng cũng đang trở thành lực lượng thúc đẩy sự thay đổi ấy bằng những yêu cầu ngày càng cao hơn về chất lượng thực phẩm.
Là người dân sinh sống tại phường Phan Đình Phùng, chị Nguyễn Thị Thanh Hòa cho biết, với các mặt hàng tươi sống phục vụ bữa ăn gia đình, chị không còn lựa chọn theo thói quen hay cảm quan như trước mà ưu tiên những sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm dịch và bảo đảm điều kiện vệ sinh.
Theo chị Hòa, an toàn thực phẩm không còn là câu chuyện của riêng cơ quan quản lý hay người kinh doanh mà bắt đầu từ chính quyết định mua sắm của mỗi gia đình.
“Có thể mất thêm thời gian để chọn lựa, giá cao hơn một chút nhưng đổi lại là sự yên tâm cho sức khỏe của cả nhà”, chị Hòa chia sẻ.
Những câu chuyện của bà Nguyễn Thị Thanh Huyền và chị Nguyễn Thị Thanh Hòa từ hai phía của quầy hàng và giỏ đi chợ đang phản ánh một sự chuyển dịch khá rõ nét trong nhận thức của người dân về an toàn thực phẩm.
Khi người bán không còn chỉ quan tâm đến tiêu thụ hàng hóa mà chú trọng hơn đến nguồn gốc, kiểm dịch và trách nhiệm cộng đồng; khi người mua không còn dễ dàng chấp nhận sản phẩm chỉ dựa trên cảm quan mà đặt ra những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và tính minh bạch, đó cũng là lúc văn hóa tiêu dùng an toàn từng bước được hình thành.
