Tại Nghị quyết số 17-NQ/TW ngày 24/7/2026 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, cùng với ý kiến của Bộ Chính trị tại Kết luận số 20-KL/TW ngày 7/4/2026 và Kết luận số 52-KL/TW ngày 20/6/2026, Trung ương đã thống nhất chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương và trình Quốc hội khóa XVI xem xét.
Đây không chỉ là một quyết định về tổ chức hành chính mà còn là lựa chọn chiến lược mang tầm vóc lịch sử, đánh dấu bước chuyển từ một địa phương phát triển năng động thành cực tăng trưởng có vai trò dẫn dắt; từ mô hình phát triển theo chiều rộng sang cấu trúc phát triển tích hợp, hiện đại và bền vững hơn.
Trong dòng chảy phát triển của đất nước, mỗi giai đoạn đều cần những đột phá mới. Với Quảng Ninh, bước đột phá không chỉ nằm ở đầu tư hạ tầng, cải thiện môi trường kinh doanh hay phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn, mà là tái cấu trúc toàn diện không gian phát triển. Đây cũng chính là thách thức lớn nhất trong giai đoạn mới.
Tỉnh Quảng Ninh hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trong năm nay. Ảnh: Đỗ Phương.
Từ một tỉnh năng động đến cực tăng trưởng quốc gia
Nhiều năm qua, Quảng Ninh đã khẳng định vị thế là điểm sáng về tăng trưởng, cải cách và đổi mới, trong đó, hệ thống hạ tầng giao thông được đầu tư đồng bộ với các tuyến cao tốc liên vùng, cảng hàng không quốc tế và hệ thống cảng biển hiện đại; môi trường đầu tư được cải thiện mạnh mẽ; các ngành du lịch, công nghiệp và dịch vụ phát triển nhanh, đưa Quảng Ninh trở thành một trong những địa phương có năng lực cạnh tranh hàng đầu cả nước.
Song chính sự phát triển đó cũng bộc lộ những giới hạn mới, đó là khi không gian phát triển vẫn bị chia cắt bởi địa giới hành chính, các khu vực chưa liên kết chặt chẽ, còn tiềm năng biển, đảo, biên giới và di sản chưa được tích hợp trong một tổng thể thống nhất, thì yêu cầu thay đổi trở thành tất yếu.
Chiều 4/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất đề nghị bổ sung nội dung thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương vào chương trình kỳ họp đang diễn ra (Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội Khoá XVI). Thành phố Quảng Ninh được đề xuất thành lập trên cơ sở giữ nguyên diện tích, dân số và số đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh hiện nay. Thành phố có diện tích hơn 6.231 km2, dân số trên 1,52 triệu và 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và hai đặc khu.
Chiều 4/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất đề nghị bổ sung nội dung thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương vào chương trình kỳ họp đang diễn ra (Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội Khoá XVI). Ảnh: Quochoi.vn.
Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, Quảng Ninh giữ vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước. Trong đó, Quảng Ninh là địa phương duy nhất cả nước có đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, có hệ thống giao thông tương đối đồng bộ. Năm 2025, tỉnh đóng góp 2,87% quy mô GRDP cả nước, đứng thứ 6 về thu ngân sách. Địa phương có 247 dự án FDI còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký hơn 17 tỷ USD.
Việc thành lập thành phố Quảng Ninh đã được Trung ương, Bộ Chính trị đồng ý về chủ trương và nhận được tỷ lệ tán thành cao của cử tri, HĐND các địa phương.
Cơ quan thẩm tra là Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đánh giá Quảng Ninh đáp ứng 7 tiêu chuẩn, 5 điều kiện thành lập thành phố trực thuộc Trung ương. Ủy ban đề nghị Chính phủ chịu trách nhiệm về tính chính xác của số liệu; chỉ đạo xác định, công bố công khai diện tích tự nhiên của các đơn vị hành chính cấp xã, phục vụ quản lý và xây dựng những đề án sắp xếp sau này.
Phó chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đề nghị địa phương sau khi trở thành thành phố cần dành nguồn lực thỏa đáng để phát triển hạ tầng, tạo sinh kế, bảo đảm người dân ở mọi khu vực được thụ hưởng thành quả phát triển. Ảnh: Quochoi.vn.
Theo Phó chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Quảng Ninh hiện có 12 xã với hơn 160.000 người dân tộc thiểu số. Hạ tầng và đời sống tại những khu vực này vẫn còn khoảng cách lớn so với vùng trung tâm. Ông đề nghị địa phương sau khi trở thành thành phố cần dành nguồn lực thỏa đáng để phát triển hạ tầng, tạo sinh kế, bảo đảm người dân ở mọi khu vực được thụ hưởng thành quả phát triển.
Vì vậy, chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương cần được nhìn nhận là bước chuyển từ tư duy quản lý địa bàn sang tư duy kiến tạo không gian phát triển. Không còn là câu chuyện của từng địa phương riêng lẻ mà là sự hình thành một hệ sinh thái phát triển liên kết, mở và đa trung tâm.
Điểm cốt lõi của bước chuyển này là tái định nghĩa không gian phát triển. Nếu trước đây không gian chủ yếu được tổ chức theo ranh giới hành chính thì trong mô hình mới, các trục liên kết kinh tế - xã hội sẽ đóng vai trò trung tâm. Đô thị gắn kết với nông thôn; biển trở thành động lực phát triển; biên giới là cửa ngõ giao thương; di sản vừa được bảo tồn vừa trở thành nguồn lực phát triển.
Một Quảng Ninh mới được định hình như một hệ sinh thái tích hợp, nơi đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản tương tác, cộng hưởng với nhau. Thay vì phụ thuộc vào một lõi đô thị duy nhất, Quảng Ninh sẽ phát triển theo mô hình đa trung tâm với các cực tăng trưởng có chức năng khác nhau như du lịch - di sản, kinh tế biển, cửa khẩu - logistics và đổi mới sáng tạo, được kết nối bằng hạ tầng hiện đại và nền tảng số.
Khi các nguồn lực được tích hợp và phân bổ hợp lý, Quảng Ninh có điều kiện chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chuyển đổi số sẽ trở thành nền tảng vận hành của toàn bộ hệ thống kinh tế - xã hội, tạo động lực phát triển mới.
Trên nền tảng đó, các trụ cột kinh tế tiếp tục được định hình theo hướng kinh tế xanh, kinh tế biển, kinh tế di sản, kinh tế biên giới và kinh tế ban đêm. Đây không chỉ là sự mở rộng về quy mô mà còn là sự nâng cao chất lượng phát triển, đòi hỏi năng lực quản trị, công nghệ và nguồn nhân lực tương xứng.
Chủ trương này cũng thể hiện tầm nhìn chiến lược của Trung ương trong việc tổ chức lại không gian phát triển quốc gia. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các khu vực ngày càng gay gắt, việc hình thành những cực tăng trưởng có khả năng lan tỏa là yêu cầu cấp thiết. Với vị trí địa lý đặc biệt, hạ tầng được đầu tư bài bản và nền tảng phát triển vững chắc, Quảng Ninh được kỳ vọng trở thành trung tâm phát triển có tầm ảnh hưởng khu vực, cửa ngõ giao thương quốc tế và hình mẫu về đô thị xanh, thông minh, hiện đại nhưng vẫn giữ gìn bản sắc.
Từ tầm nhìn chiến lược đến bộ máy hành động
Tuy nhiên, cơ hội càng lớn thì thách thức càng nhiều. Việc vận hành một đô thị đa trung tâm đòi hỏi năng lực quản trị mới để bảo đảm phát triển hài hòa giữa các khu vực, cân bằng giữa tăng trưởng với bảo vệ môi trường, giữa hiện đại hóa với gìn giữ di sản và bản sắc văn hóa.
Những yêu cầu đó không thể giải quyết bằng tư duy cũ mà cần cách tiếp cận mới, phương thức quản trị hiện đại và quyết tâm chính trị cao. Chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương đã mở ra một tầm nhìn phát triển mới, nhưng để biến chủ trương thành hiện thực cần sự hành động đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị.
Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư tỉnh uỷ, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường chia sẻ: Việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương hướng đến mục tiêu cốt lõi là xây dựng, phát triển tỉnh là một thành phố tiêu biểu của cả nước về mọi mặt; thành phố kiểu mẫu giàu đẹp, văn minh, hiện đại, nâng cao đời sống mọi mặt của Nhân dân. Ảnh: Quochoi.vn
Ngay sau khi định hướng lớn được xác lập, bộ máy chính quyền các cấp tại Quảng Ninh đã bước vào trạng thái vận hành mới với tinh thần rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm và rõ tiến độ. Từ tỉnh đến cơ sở, từ cơ quan hoạch định chính sách đến đơn vị thực thi, một hệ thống hành động đang từng bước được hình thành nhằm chuyển hóa mục tiêu chiến lược thành những kết quả cụ thể.
Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư tỉnh uỷ, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh Quản Minh Cường chia sẻ: Việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương hướng đến mục tiêu cốt lõi là xây dựng, phát triển tỉnh là một thành phố tiêu biểu của cả nước về mọi mặt; thành phố kiểu mẫu giàu đẹp, văn minh, hiện đại, nâng cao đời sống mọi mặt của Nhân dân.
Bí thư Quản Minh Cường cho biết, quá trình phát triển đô thị của tỉnh Quảng Ninh đã diễn ra một cách mạnh mẽ, liên tục và có sự chuyển đổi mang tính đột phá, đặc biệt tăng tốc trong những năm gần đây, hướng tới mục tiêu trở thành Thành phố trực thuộc Trung ương.
Trong đó, giai đoạn từ năm 2010 đến nay là giai đoạn bứt phá và đồng bộ hệ thống hạ tầng. Tỉnh đã thực hiện các quy hoạch tổng thể mang tầm quốc tế, xác định rõ các vùng kinh tế trọng điểm, các hành lang và vành đai kinh tế; tập trung đầu tư hệ thống hạ tầng giao thông với các công trình giao thông chiến lược như Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, hệ thống đường cao tốc (Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái), cầu Bạch Đằng… đã tạo ra sự kết nối liên vùng, quốc tế nhằm thay đổi hoàn toàn diện mạo và vị thế của các đô thị; là tiền đề quan trọng hướng tới mục tiêu lớn nhất là đưa Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, đóng góp vào sự phát triển chung của Quốc gia.
Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là cơ hội lớn nhất của tỉnh nhằm tận dụng vị thế của thành phố trực thuộc Trung ương với các cơ chế đặc thù, phát huy tối đa các tiềm năng, lợi thế hiện có; hướng đến mục tiêu cốt lõi là xây dựng, phát triển Quảng Ninh là một thành phố tiêu biểu của cả nước về mọi mặt; thành phố kiểu mẫu giàu đẹp, văn minh, hiện đại, nâng cao đời sống mọi mặt của Nhân dân.
