Quảng Ngãi vận hành thủy điện an toàn, chủ động ứng phó thiên tai

Thủy điện phát huy vai trò kép

Sau sáp nhập, tỉnh Quảng Ngãi hiện có 56 nhà máy thủy điện đang vận hành với tổng công suất hơn 1.085 MW, phân bố chủ yếu trên các lưu vực sông lớn như Trà Khúc, Sê San, sông Vệ và sông Pô Kô. Các công trình thủy điện không chỉ đóng góp quan trọng cho hệ thống điện quốc gia mà còn giữ vai trò điều tiết dòng chảy, cắt giảm lũ cho hạ du, phục vụ sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Theo Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi, trong năm 2025, tổng sản lượng điện của 56 nhà máy thủy điện trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 5,93 tỷ kWh, đóng góp vào ngân sách Nhà nước khoảng 1.365 tỷ đồng. Bên cạnh đó, còn có 6 dự án thủy điện liên tỉnh Gia Lai - Quảng Ngãi (phạm vi nhà máy thuộc địa phận hai tỉnh) phát điện lên lưới quốc gia đạt khoảng 6,2 tỷ kWh, đóng góp cho ngân sách tỉnh Quảng Ngãi khoảng 1.037 tỷ đồng.

Các công trình thủy điện được xây dựng chủ yếu trên các lưu vực sông lớn, có vai trò quan trọng trong việc bổ sung nguồn điện, đồng thời tham gia điều tiết dòng chảy, cắt giảm lũ trong mùa mưa và bổ sung nước cho hạ du vào mùa khô. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, vai trò “kép” của thủy điện, vừa phát điện, vừa tham gia điều tiết thủy văn, càng được đặt ra yêu cầu cao hơn về an toàn và trách nhiệm môi trường.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Trần Phước Hiền đánh giá, mặc dù thiên tai năm 2025 diễn biến phức tạp, song các chủ đầu tư đã chủ động xây dựng và thực hiện phương án ứng phó thiên tai, tuân thủ nghiêm các yêu cầu về an toàn đập, hồ chứa; vận hành hiệu quả, bảo đảm an toàn cho khu vực hạ du.

Vướng mắc về thủ tục đất đai, rừng phòng hộ

Theo báo cáo của Sở Công Thương, hiện vẫn còn một số dự án thủy điện đã vận hành nhưng còn tồn tại các vướng mắc, chủ yếu liên quan đến thủ tục đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và thanh lý rừng phòng hộ. Cụ thể, các dự án như Đăkđrinh, Sơn Trà 1 và ĐăkBa vẫn gặp khó khăn trong quá trình hoàn thiện các thủ tục pháp lý liên quan.

Đối với Dự án thủy điện Đăkđrinh, việc xác định nguồn gốc sử dụng đất tại khu vực lòng hồ gặp nhiều trở ngại do công trình đã tích nước, không còn hiện trạng ban đầu. Bên cạnh đó, việc thanh lý rừng phòng hộ tại khu vực tháp điều áp, cũng như công tác bồi thường, hỗ trợ tái định canh và hoàn thiện hạ tầng đối với tuyến đường dây 110kV đấu nối và một số hạng mục nằm trên địa bàn tỉnh Kon Tum (cũ) vẫn chưa hoàn tất.

Dự án thủy điện Sơn Trà 1 hiện đang vận hành ổn định, đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, hạng mục tuyến đường dây 110kV đấu nối vẫn chưa hoàn tất thủ tục thuê đất do vướng mắc về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và điều chỉnh giấy chứng nhận đầu tư.

Trước thực tế này, thời gian qua, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã tổ chức nhiều cuộc họp, ban hành các thông báo kết luận, chỉ đạo các sở, ngành và địa phương phối hợp tháo gỡ khó khăn cho các dự án. Đến nay, một số nội dung đã được giải quyết, song vẫn còn những vấn đề phức tạp cần tiếp tục rà soát, xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

Đánh giá chung cho thấy, các dự án thủy điện trên địa bàn tỉnh cơ bản chấp hành nghiêm các quy định về vận hành hồ chứa, an toàn đập và hồ chứa thủy điện; thực hiện đầy đủ công tác quan trắc, giám sát, xây dựng phương án bảo vệ đập và phương án ứng phó tình huống khẩn cấp. Trong năm 2025, các công trình vận hành ổn định, an toàn, không xảy ra sự cố nghiêm trọng, dù thiên tai diễn biến phức tạp.

Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế cần sớm khắc phục, như hệ thống quan trắc, dự báo tại chỗ ở một số hồ chứa trên lưu vực sông nhỏ chưa đáp ứng yêu cầu; việc chia sẻ dữ liệu quan trắc giữa các đơn vị trong một số thời điểm chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến công tác chỉ đạo, điều hành trong mùa mưa lũ.

Phải đảm bảo an toàn đập, hồ chứa

Trước diễn biến thời tiết ngày càng khó lường trong thời gian tới, đặc biệt là năm 2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các chủ đầu tư thủy điện rà soát toàn diện công tác bảo đảm an toàn đập, hồ chứa; cập nhật, hoàn thiện quy trình vận hành theo đúng quy định; tăng cường phối hợp vận hành liên hồ chứa nhằm cắt giảm lũ, đồng thời vẫn bảo đảm nhu cầu nước tưới tiêu phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Cùng với đó, các chủ đầu tư cần rà soát, nâng cao chất lượng hệ thống quan trắc, bảo đảm tính chính xác của số liệu; xây dựng phương án ứng phó thiên tai phù hợp, đặc biệt đối với khu vực hạ du; nghiên cứu, xây dựng mô hình vận hành hiện đại có sự giám sát của chính quyền địa phương. Đồng thời, tăng cường phối hợp với chính quyền các cấp, tạo sự đồng thuận trong quá trình vận hành và tích cực tham gia công tác an sinh xã hội tại địa phương.

Về các tồn tại pháp lý, Sở Công Thương kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo các cơ quan liên quan tiếp tục phối hợp với chủ đầu tư hoàn thiện thủ tục đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng; đồng thời đề nghị Thanh tra tỉnh tham mưu UBND tỉnh cho phép áp dụng phương án xử lý tương tự Dự án thủy điện ĐăkBa đối với các trường hợp có tính chất tương đồng, nhằm sớm ổn định hoạt động sản xuất, kinh doanh của các dự án thủy điện trên địa bàn tỉnh.