Điểm nghẽn vật liệu 'cản' đầu tư công
Ở Quảng Ngãi, nhiều công trình đầu tư công về giao thông, thủy lợi, hạ tầng đô thị, khu tái định cư và các dự án động lực được triển khai đồng loạt. Cùng với đó là nhu cầu rất lớn về đất san lấp, cát và đá xây dựng phục vụ thi công.
Thế nhưng, ngay khi các dự án bước vào giai đoạn tăng tốc, bài toán vật liệu xây dựng lại nổi lên như một "nút thắt" lớn. Không ít công trình phải thi công cầm chừng vì thiếu đất đắp, cát xây dựng hoặc đá vật liệu. Việc phải vận chuyển vật liệu từ khoảng cách xa không chỉ làm tăng chi phí đầu tư mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công và mục tiêu tăng trưởng kinh tế của địa phương. Thực trạng này càng đáng chú ý khi Quảng Ngãi lại là địa phương được đánh giá có nguồn tài nguyên khoáng sản khá phong phú.
Thiếu vật liệu xây dựng ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ các dự án trọng điểm. Ảnh: Võ Hà.
Theo quy hoạch, Quảng Ngãi cod 730 mỏ vật liệu xây dựng thông thường với tài nguyên dự báo khoảng 700 triệu m³. Trong khi đó nhu cầu đến 2030 là hơn 60 triệu m³. Xét về tổng thể, nguồn tài nguyên có thể đáp ứng nhu cầu.
Dự án nâng cấp, cải tạo Tỉnh lộ 676 - tuyến giao thông giữ vai trò kết nối khu vực Măng Đen, Măng Bút với các xã phía Đông tỉnh Quảng Ngãi có chiều dài hơn 56 km, tổng mức đầu tư khoảng 1.300 tỷ đồng và được kỳ vọng tạo động lực phát triển vùng phía Tây. Tuy nhiên, do thiếu nguồn đất san lấp, trong tổng nhu cầu khoảng 170.000 m³, đến nay mới đáp ứng được khoảng 50.000 m³, khiến tiến độ thi công bị ảnh hưởng đáng kể.
Tương tự, Dự án đường Hoàng Sa - Dốc Sỏi với tổng vốn đầu tư 3.500 tỷ đồng cần gần 5 triệu m³ đất đắp nhưng dọc tuyến hiện chỉ có hai mỏ đang hoạt động. Nguồn cung hạn chế khiến việc tổ chức thi công gặp nhiều khó khăn.
Theo Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Phúc Nhân, Quảng Ngãi không thiếu vật liệu xây dựng, điều còn thiếu là sự chủ động trong chuẩn bị nguồn cung. Từ khi một khu vực mỏ được đưa vào quy hoạch đến khi hoàn tất các thủ tục để được phép khai thác thường mất khoảng một năm, thậm chí lâu hơn nếu phát sinh các vướng mắc về đất đai, môi trường hoặc đấu giá quyền khai thác.
Điều đó dẫn đến tình trạng nguồn cung luôn "chậm một nhịp" so với nhu cầu thực tế của các dự án. Khi công trình bắt đầu triển khai thì nguồn vật liệu vẫn chưa sẵn sàng, khiến nhiều chủ đầu tư rơi vào thế bị động. Theo phân tích của ngành xây dựng, nguyên nhân không chỉ nằm ở thủ tục cấp phép kéo dài mà còn xuất phát từ việc nhiều dự án được triển khai đồng thời, làm nhu cầu vật liệu tăng mạnh trong cùng một thời điểm và tập trung tại một số khu vực nhất định.
Trong khi đó, công suất khai thác giữa các mỏ không đồng đều, khoảng cách vận chuyển khác nhau. Có nơi còn nguồn vật liệu nhưng ở quá xa công trình, làm tăng chi phí vận chuyển; ngược lại, khu vực có nhu cầu lớn lại chưa có mỏ đủ điều kiện khai thác. Ngoài ra, công tác khảo sát, dự báo nhu cầu vật liệu ở một số chủ đầu tư còn chưa sát thực tế. Việc xác định khối lượng sử dụng, thời điểm cần vật liệu và phương án dự phòng chưa được tính toán đầy đủ ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Đến khi công trình đồng loạt triển khai, những hạn chế này mới bộc lộ rõ.
Ngành chuyên môn nhận định, Quảng Ngãi không thiếu vật liệu xây dựng. Ảnh: Võ Hà.
Một "điểm nghẽn" khác là quá trình hoàn thiện thủ tục khai thác mỏ. Để một mỏ vật liệu có thể đi vào hoạt động phải trải qua nhiều bước như đấu giá quyền khai thác, thăm dò, phê duyệt trữ lượng, hoàn tất thủ tục đầu tư, đất đai, môi trường và cấp phép khai thác. Chỉ cần một khâu bị kéo dài thì toàn bộ quá trình sẽ bị ảnh hưởng.
Thực tế tại khu vực phía Tây tỉnh cho thấy nhiều mỏ đã được thu hồi để rà soát từ nhiệm kỳ trước nhưng gần bốn năm vẫn chưa hoàn tất thủ tục để khai thác trở lại. Có trường hợp doanh nghiệp đã đáp ứng quy định mới, hồ sơ được cơ quan chuyên môn thẩm định nhưng vẫn chưa được cấp phép do còn vướng trong cách áp dụng quy định cũ. Bên cạnh đó, nhiều mỏ dù được cấp phép nhưng sản lượng thực tế vẫn thấp hơn công suất do hạn chế về đường vận chuyển, mặt bằng, yêu cầu môi trường, sự đồng thuận của người dân hoặc năng lực thiết bị của doanh nghiệp. Trước thực trạng này, Quảng Ngãi đang từng bước chuyển từ tư duy xử lý tình huống sang chủ động chuẩn bị nguồn cung ngay từ khi dự án còn trên giấy.
Gỡ "nút thắt" thủ tục để khai thông nguồn cung
Theo Sở Xây dựng, việc bảo đảm nguồn vật liệu phải được tính toán ngay trong giai đoạn lập và thẩm định dự án đầu tư, thay vì chờ đến khi khởi công mới tìm kiếm nguồn cung. Muốn vậy, công tác dự báo nhu cầu vật liệu cần được thực hiện chính xác hơn, đồng thời chuẩn bị song song các điều kiện để các mỏ có thể đưa vào khai thác đúng thời điểm.
UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng yêu cầu các sở, ngành và chủ đầu tư chủ động rà soát nhu cầu vật liệu của từng dự án theo từng giai đoạn; đồng thời đẩy nhanh đấu giá quyền khai thác các mỏ vật liệu xây dựng thông thường. Theo kế hoạch, tỉnh sẽ tổ chức đấu giá 57 khu vực mỏ nhằm bổ sung nguồn cung phục vụ các công trình trong thời gian tới. Song song với đó, tỉnh sẽ rà soát các mỏ đã được quy hoạch nhưng chưa khai thác để tháo gỡ những vướng mắc về thủ tục; xem xét điều chỉnh công suất khai thác đối với các mỏ đang hoạt động phù hợp với nhu cầu thực tế, nhưng vẫn bảo đảm các yêu cầu về môi trường, an toàn lao động và sử dụng tiết kiệm tài nguyên.
Việc bảo đảm nguồn vật liệu phải được tính toán ngay trong giai đoạn lập và thẩm định dự án đầu tư. Ảnh: Võ Hà.
Theo phân công của UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm rà soát quy hoạch, tham mưu kế hoạch đấu giá quyền khai thác, hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ và đề xuất tháo gỡ các khó khăn trong quá trình cấp phép. Sở Xây dựng có nhiệm vụ dự báo nhu cầu vật liệu, cân đối cung - cầu và phối hợp đề xuất giải pháp bảo đảm nguồn cung. Trong khi đó, các chủ đầu tư phải xác định rõ nhu cầu đất, cát, đá ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án; chính quyền địa phương phối hợp giải quyết các vướng mắc về mặt bằng và hoạt động khai thác theo thẩm quyền. Không chỉ dừng ở các giải pháp hành chính, việc nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện cũng được HĐND tỉnh đặc biệt quan tâm.
Tại Kỳ họp thứ 5 HĐND tỉnh khóa XIV, nhiều đại biểu cho rằng Quảng Ngãi không thiếu tài nguyên, điều cần khắc phục là sự chậm trễ trong xử lý thủ tục và sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan. HĐND tỉnh yêu cầu UBND tỉnh cùng các sở, ngành xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị trong từng khâu xử lý hồ sơ, thường xuyên rà soát tiến độ giải quyết thủ tục đối với từng khu vực mỏ và kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh.
Chủ tịch HĐND tỉnh Nguyễn Đức Tuy nhấn mạnh, những cam kết của cơ quan quản lý phải được cụ thể hóa bằng kết quả thực hiện; không để tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc chậm trễ trong giải quyết thủ tục trở thành rào cản đối với sự phát triển của tỉnh.
