Khác với hàng triệu cửa hàng tạp hóa truyền thống tại Philippines, Tingi Tindahan không bán hàng trong các gói nhựa dùng một lần (sachet). Thay vào đó, cửa hàng khuyến khích khách mang theo chai, lọ cũ để đựng hàng. Mô hình này đang được xem là một giải pháp cộng đồng nhằm đối phó với cuộc khủng hoảng rác thải nhựa ngày càng nghiêm trọng tại quốc gia Đông Nam Á này.
Tingi Tindahan mô phỏng các cửa hàng tạp hóa truyền thống ở Philippines nhưng khuyến khích khách mang theo chai lọ để mua hàng chiết rót. Ảnh: Regine Nayve/The Guardian.
Khôi phục thói quen cũ để giảm rác nhựa
Trong nhiều thập kỷ, người Philippines vốn quen với hình thức "tingi" - mua hàng với số lượng nhỏ phù hợp khả năng chi trả hằng ngày. Trước khi bao bì nhựa trở nên phổ biến, người dân thường mang chai thủy tinh, lọ cũ hoặc giỏ đan để mua thực phẩm và nhu yếu phẩm.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của các túi nhựa cỡ nhỏ đã nhanh chóng thay đổi thói quen này. Các sản phẩm như nước tương, dầu ăn, giấm, dầu gội, bột giặt... được đóng sẵn trong những gói nhỏ, tiện lợi và giá rẻ nhanh chóng trở thành lựa chọn của cộng đồng. Dù vậy, mặt trái của sự tiện lợi này lại là một vấn đề lớn hơn về môi trường.
Theo các ước tính, Philippines hiện phát sinh ít nhất 2,7 triệu tấn rác thải nhựa mỗi năm, trong khi người dân sử dụng tới 164 triệu túi nhựa nhỏ, dùng một lần mỗi ngày. Đáng chú ý, các bao bì nhiều lớp thường rất khó tái chế và sẽ được thải bỏ tại bãi rác chôn lấp hoặc trôi ra sông ngòi và đại dương.
Các loại nhu yếu phẩm được bảo quản trong hũ thủy tinh để khách hàng chiết rót theo nhu cầu. Ảnh: Jhesset Enano/ The Guardian.
Tại thành phố Malabon - khu vực trũng thấp thường xuyên ngập lụt và hứng chịu khoảng 20 cơn bão mỗi năm - rác thải nhựa luôn là nỗi ám ảnh sau mỗi trận mưa lớn. Bao bì nước tương, giấm, dầu gội hay bột giặt làm tắc nghẽn kênh rạch và hệ thống thoát nước, khiến công tác dọn dẹp có khi kéo dài cả tháng.
"Dù chúng tôi thu gom rác mỗi ngày nhưng cảm giác như không bao giờ hết", bà Khate Nolasco, Phó Chủ tịch Ủy ban Môi trường quận Potrero, chia sẻ.
Xuất phát từ thực tế đó, tháng 7/2024, chính quyền quận Potrero đã cải tạo khoảng đất trống trước trụ sở để mở Tingi Tindahan - cửa hàng không rác thải đầu tiên tại Philippines do chính quyền cấp quận thành lập và tài trợ.
Bên trong cửa hàng, dầu ăn, nước tương và các loại gia vị được chứa trong bình thủy tinh có vòi chiết; muối, đường, bột bắp và nhiều loại thực phẩm khô được cân theo đúng lượng khách cần mua. Người dân chỉ cần mang theo chai nước, hộp bánh quy cũ hoặc bất kỳ vật chứa nào có sẵn để mua hàng.
Giải pháp nhỏ cho bài toán lớn
Ban đầu, nhiều người dân còn bỡ ngỡ vì không còn quen với việc mua hàng không có bao bì nhựa. Tuy nhiên, lượng khách dần tăng lên khi họ nhận ra giá bán thấp hơn siêu thị.
Chẳng hạn, một gói giấm 100 ml bán tại cửa hàng tạp hóa có giá khoảng 8 peso (3.700 đồng), trong khi mua theo hình thức chiết rót tại Tingi Tindahan chỉ khoảng 5 peso (2.300 đồng). Người dân cũng có thể mua đúng lượng cần dùng với số tiền chỉ vài peso.
Với sự hỗ trợ của tổ chức Mother Earth Foundation (MEF), cửa hàng còn lắp đặt máy bán hàng tự động hoạt động 24 giờ, cung cấp nước tương, nước rửa chén và chất tẩy rửa ngay cả khi cửa hàng đóng cửa.
Theo bà Regine Nayve, điều phối viên của MEF, nhiều người vẫn cho rằng các cửa hàng không rác thải chỉ phục vụ nhóm khách hàng có thu nhập cao. Thực tế, mô hình chiết rót giúp giảm chi phí và khiến sản phẩm dễ tiếp cận hơn với người dân.
Sau hơn một năm hoạt động, cửa hàng đã giúp giảm khoảng 145.000 túi nhựa dùng một lần phải đưa đến bãi chôn lấp. Người cao tuổi yêu thích mô hình này vì gợi nhớ cách mua bán trước đây, trong khi giới trẻ coi đây là trải nghiệm mới mẻ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nỗ lực của cộng đồng là chưa đủ. Tiến sĩ Deo Florence Onda nhận định trách nhiệm giải quyết ô nhiễm nhựa cần được chia sẻ với các doanh nghiệp sản xuất bao bì, thông qua việc thiết kế lại sản phẩm, thu hồi và xử lý rác thải sau sử dụng.
Năm 2022, Philippines ban hành luật yêu cầu các doanh nghiệp lớn phải thu hồi lượng bao bì nhựa do mình đưa ra thị trường, nếu không sẽ bị phạt tối thiểu 5 triệu peso (khoảng 2,3 tỷ đồng). Tuy nhiên, nhiều tổ chức môi trường cho rằng việc thực thi vẫn còn hạn chế.
Dù vậy, bà Nolasco cho biết mục tiêu của Tingi Tindahan không chỉ là giảm rác thải tại Malabon mà còn trở thành mô hình để các địa phương khác trên khắp Philippines học tập và nhân rộng. Theo bà, ngay cả một cộng đồng nhỏ cũng có thể tạo ra sự thay đổi nếu bắt đầu từ những hành động thiết thực.
