Chi phí trả thưởng “ăn mòn” lợi nhuận
Trái với các doanh nghiệp xổ số phía Nam liên tục báo lãi hàng trăm tỷ đồng, nhiều công ty ở miền Trung, miền Bắc đang đối mặt với một nghịch lý: Doanh thu tăng nhưng lợi nhuận giảm mạnh, thậm chí thua lỗ kéo dài.
Nguyên nhân không hẳn nằm ở việc bán vé kém mà đến từ áp lực chi phí trả thưởng, quy mô thị trường nhỏ và sức ép cạnh tranh ngày càng lớn.
Công ty TNHH MTV Xổ số kiến thiết Thái Nguyên liên tục thua lỗ. Ảnh: Minh An.
Điển hình, Công ty TNHH MTV Xổ số kiến thiết Huế. Năm 2025, doanh thu tăng từ 419 tỷ đồng lên 463 tỷ đồng, tương đương mức tăng hơn 10%. Nếu chỉ nhìn vào doanh số bán vé, đây là kết quả khá tích cực trong bối cảnh thị trường cạnh tranh gay gắt. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế lại giảm gần 70%, từ khoảng 21 tỷ đồng xuống chỉ còn hơn 6 tỷ đồng. Nguyên nhân nằm ở phía sau bảng doanh thu. Chi phí kinh doanh tăng nhanh hơn tốc độ tăng doanh thu, từ 357 tỷ đồng lên 431 tỷ đồng. Lợi nhuận giảm gần một nửa, trong khi chi phí quản lý doanh nghiệp tiếp tục tăng.
Một bức tranh tương tự cũng xuất hiện tại Công ty TNHH MTV Xổ số kiến thiết Hải Dương. Năm 2025, doanh thu tăng gần 16%, đạt khoảng 166 tỷ đồng. Tuy nhiên, lợi nhuận chỉ nhích thêm hơn 1 tỷ đồng.
Điều đáng chú ý là cơ cấu doanh thu của Hải Dương khá đặc biệt khi nguồn thu từ lô tô chiếm gần 80% tổng doanh thu, trong khi xổ số truyền thống chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ. Doanh thu tăng nhưng chi phí trả thưởng cũng tăng tương ứng, lên gần 94 tỷ đồng, tương đương hơn 56% doanh thu.
Điều này phản ánh một thực tế của ngành xổ số: Doanh thu không phải yếu tố quyết định lợi nhuận. Hiệu quả kinh doanh phụ thuộc nhiều hơn vào tỷ lệ trả thưởng, cơ cấu sản phẩm và khả năng kiểm soát chi phí. Trong hoạt động xổ số, trả thưởng luôn là khoản chi lớn nhất. Thông thường, các doanh nghiệp phải dành khoảng một nửa doanh thu để trả thưởng cho người trúng giải.
Trong khi các công ty phía Nam có doanh thu từ 3.000-8.000 tỷ đồng mỗi năm nên vẫn còn dư địa tạo lợi nhuận sau khi trả thưởng, nhiều doanh nghiệp miền Trung và miền Bắc chỉ đạt vài trăm tỷ đồng doanh thu. Quy mô nhỏ khiến chi phí cố định chiếm tỷ trọng lớn hơn, làm biên lợi nhuận bị thu hẹp đáng kể. Đây cũng là nguyên nhân khiến hai doanh nghiệp cùng có tỷ lệ trả thưởng nhưng kết quả kinh doanh hoàn toàn khác nhau.
Chìm trong thua lỗ, bị giám sát đặc biệt
Nếu Huế hay Hải Dương vẫn còn có lãi, thì câu chuyện tại Công ty TNHH MTV Xổ số kiến thiết Thái Nguyên cho thấy bức tranh khó khăn hơn nhiều. Theo báo cáo của UBND tỉnh Thái Nguyên, doanh nghiệp này liên tục thua lỗ trong giai đoạn 2018-2024.
Năm 2018 lỗ hơn 3,6 tỷ đồng; năm 2022 lỗ hơn 1,2 tỷ đồng; năm 2023 tiếp tục lỗ 775 triệu đồng. Đến năm 2024, dù doanh thu đạt gần 37 tỷ đồng nhưng doanh nghiệp vẫn âm 84 triệu đồng. Lỗ lũy kế đến cuối năm 2024 đã vượt 5,5 tỷ đồng.
Điều đáng chú ý là nguyên nhân thua lỗ không chỉ xuất phát từ doanh số bán vé. Theo đánh giá của UBND tỉnh, tỷ lệ người trúng thưởng cao khiến chi phí trả thưởng tăng mạnh. Có năm khoản chi này chiếm tới khoảng 60% doanh thu bán vé.
Song song đó, hàng loạt sức ép khác như số lượng đại lý giảm, thị trường thu hẹp, sự cạnh tranh của Vietlott và đặc biệt là hoạt động số đề trái phép vẫn diễn biến phức tạp. Những yếu tố này khiến doanh nghiệp rơi vào vòng luẩn quẩn: doanh số khó tăng trong khi chi phí không ngừng phình to.
Nhiều công ty xổ số tăng doanh thu, vé bán ra nhưng lợi nhuận giảm. Ảnh minh họa.
Một trường hợp khác đáng chú ý là Công ty TNHH MTV Xổ số kiến thiết Hà Tĩnh. Mới đây, UBND tỉnh Hà Tĩnh tiếp tục đưa doanh nghiệp vào diện giám sát tài chính đặc biệt.
Theo quyết định của địa phương, công ty thua lỗ liên tiếp trong các năm 2024 và 2025, trong khi số lỗ lũy kế đã vượt quá 50% vốn chủ sở hữu. Đây là dấu hiệu cho thấy doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất an toàn tài chính.
Đáng nói, đây không phải lần đầu Hà Tĩnh áp dụng biện pháp giám sát đặc biệt đối với doanh nghiệp này. Quyết định tương tự cũng đã được ban hành từ năm 2024. Việc kéo dài tình trạng giám sát phản ánh những khó khăn không dễ giải quyết trong ngắn hạn.
Theo kế hoạch của địa phương, doanh nghiệp sẽ được chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước về Công ty TNHH MTV Xổ số điện toán Việt Nam (Vietlott), kỳ vọng tạo ra sự thay đổi trong mô hình quản trị và hoạt động.
Ngay cả những doanh nghiệp vẫn duy trì được lợi nhuận như Đà Nẵng cũng cho thấy khoảng cách rất lớn với khu vực phía Nam. Năm 2025, Xổ số kiến thiết Đà Nẵng đạt doanh thu khoảng 837 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế gần 38 tỷ đồng. Con số này chỉ bằng khoảng 1/20 lợi nhuận của nhiều doanh nghiệp dẫn đầu tại miền Nam.
Sự phân hóa ngày càng rõ giữa các doanh nghiệp ba miền cho thấy ngành xổ số đang bước vào giai đoạn cạnh tranh quyết liệt hơn. Những doanh nghiệp sở hữu thị trường lớn, mạng lưới phân phối rộng và khả năng kiểm soát chi phí tốt vẫn tiếp tục duy trì vị thế "gà đẻ trứng vàng". Ngược lại, các doanh nghiệp quy mô nhỏ, thị trường hạn chế và chịu nhiều sức ép cạnh tranh rất dễ rơi vào vòng xoáy doanh thu tăng chậm, lợi nhuận suy giảm, thậm chí thua lỗ kéo dài.
Công ty TNHH MTV Xổ số kiến thiết Thái Nguyên liên tục thua lỗ trong giai đoạn 2018-2024. Lỗ lũy kế đến cuối năm 2024 đã vượt 5,5 tỷ đồng. Nguyên nhân do lượng khách trúng thưởng nhiều khiến chi phí trả thưởng tăng đột biến, dẫn tới hoạt động kinh doanh không hiệu quả và không bảo toàn được vốn. Ngoài áp lực trả thưởng, công ty còn phải đối mặt với sức mua suy giảm và thị phần ngày càng bị chia sẻ.
