OCOP làm đại sứ du lịch: Đột phá chiến lược cho nông thôn Khánh Hòa

Khơi dậy tiềm năng bản địa từ hệ sinh thái đa dạng

Khánh Hòa không chỉ có "biển xanh, cát trắng, nắng vàng" như cách du khách vẫn thường hình dung về Nha Trang hay Cam Ranh. Nhìn từ góc độ của ngành Nông nghiệp và Môi trường, địa phương này là một phức hợp sinh thái hiếm có với đường bờ biển dài gần 500 km kết nối mật thiết với hệ thống núi rừng hùng vĩ.

Sự chuyển tiếp từ vịnh biển sâu như Vân Phong, Cam Ranh đến các vùng núi cao như Khánh Sơn, Khánh Vĩnh đã tạo ra những tiểu vùng khí hậu đặc trưng. Chính sự đa dạng này là "cái nôi" sản sinh ra những sản phẩm nông nghiệp độc bản, mang trong mình giá trị kinh tế và văn hóa vô cùng lớn.

Trong những năm gần đây, xu hướng du lịch xanh và du lịch trải nghiệm đang lên ngôi. Du khách không còn thỏa mãn với việc chỉ lưu trú tại các resort sang trọng mà có nhu cầu tìm về cội nguồn, trải nghiệm đời sống thực thụ của người nông dân. Nắm bắt xu thế đó, tỉnh Khánh Hòa đã bước đầu hình thành các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch làng nghề dựa trên nền tảng sản xuất nông nghiệp sẵn có. Việc xây dựng và phát triển các điểm du lịch này không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm du lịch của tỉnh mà còn góp phần quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và giữ gìn bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc Raglai, Chăm, Ê đê.

Thực tế chứng minh, các điểm du lịch cộng đồng được công nhận 3 sao OCOP như Điểm du lịch sinh thái Anh Tư (Cam Ranh), Vĩnh Hy Discovery hay Làng du lịch Chapi (Bác Ái) đã tạo ra luồng sinh khí mới. Tại đây, ranh giới giữa người nông dân và hướng dẫn viên du lịch được xóa nhòa. Người dân trực tiếp tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ, từ việc hướng dẫn khách hái nho, chăn cừu đến việc trình diễn dệt thổ cẩm hay xoi trầm hương. Điều này không chỉ nâng cao thu nhập mà còn giúp người dân tự hào hơn về giá trị lao động và di sản của cha ông, từ đó có ý thức tự giác trong việc bảo vệ cảnh quan môi trường nông thôn xanh - sạch - đẹp.

Chiến lược đưa sản phẩm OCOP thành "đại sứ" du lịch

Để đưa du lịch nông thôn thoát khỏi sự phát triển tự phát, Sở Nông nghiệp và Môi trường Khánh Hòa đã tham mưu UBND tỉnh xây dựng Đề án “Phát triển sản phẩm OCOP trở thành đại sứ du lịch tỉnh Khánh Hòa giai đoạn 2026-2030”. Đây là một chiến lược dài hơi với tổng kinh phí dự kiến gần 98 tỷ đồng, nhằm mục tiêu biến mỗi sản phẩm OCOP thành một "người kể chuyện" về vùng đất và con người Khánh Hòa. Thay vì chỉ là những gói trà, giỏ trái cây bày bán đơn điệu, các sản phẩm OCOP sẽ được đầu tư bài bản về bao bì, câu chuyện thương hiệu và gắn kết chặt chẽ với các tour tuyến du lịch.

Trọng tâm của đề án là lựa chọn ít nhất 50 sản phẩm đặc thù để xây dựng hình ảnh "đại sứ". Đó là những sản phẩm đã khẳng định được danh tiếng như yến sào đảo yến thiên nhiên, trầm hương Vạn Giã, rong nho Ninh Hòa, xoài Úc Cam Lâm, sầu riêng Khánh Sơn hay tỏi Lý Sơn (trồng tại Ninh Hòa). Những sản phẩm này phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng (đạt 4 sao OCOP trở lên) và có khả năng khơi gợi sự tò mò, khám phá của du khách. Khi một món quà lưu niệm được trao đi, nó mang theo thông điệp về một vùng quê an lành, một quy trình sản xuất sạch và một cộng đồng hiếu khách.

Song song với việc nâng cấp sản phẩm, tỉnh sẽ hình thành mạng lưới 30 điểm giới thiệu và trải nghiệm OCOP - Du lịch trải rộng khắp hai khu vực Bắc và Nam Khánh Hòa. Các điểm này sẽ được thiết kế theo mô hình "một điểm đến, nhiều trải nghiệm".

Du khách đến với các vườn xoài Cam Lâm hay vườn sầu riêng Khánh Sơn không chỉ để mua trái cây mà còn được nghe kể về quy trình ghép cành, chăm sóc cây theo hướng hữu cơ, thậm chí là trực tiếp tham gia vào các công đoạn thu hoạch. Đây chính là cách để gia tăng giá trị thặng dư cho nông sản. Một kg sầu riêng bán tại vườn có thể có giá cao hơn ngoài chợ, nhưng du khách vẫn sẵn lòng chi trả vì họ mua cả "giá trị trải nghiệm" và sự tin tưởng vào chất lượng sản phẩm sạch.

Mục tiêu đến năm 2030, doanh thu từ sản phẩm OCOP gắn với du lịch phải chiếm ít nhất 15% tổng doanh thu OCOP toàn tỉnh. Điều này đòi hỏi sự thay đổi tư duy mạnh mẽ từ các chủ thể OCOP. Các HTX, tổ hợp tác và hộ kinh doanh phải học cách làm dịch vụ, học cách kết nối với các công ty lữ hành để đưa khách về vùng nông thôn. Ngược lại, ngành du lịch cũng cần nhìn nhận các điểm OCOP là những điểm dừng chân chiến lược để làm phong phú thêm hành trình của du khách, tránh tình trạng "mạnh ai nấy làm" như hiện nay.

Số hóa và liên kết chuỗi giá trị nông thôn bền vững

Trong kỷ nguyên số, việc phát triển du lịch nông thôn không thể tách rời công nghệ. Khánh Hòa xác định chuyển đổi số là "cánh tay nối dài" để đưa các đại sứ OCOP vươn xa hơn. Dự án bản đồ số OCOP gắn với du lịch sẽ là công cụ đắc lực để khách du lịch nội địa và quốc tế dễ dàng định vị, tra cứu thông tin và đặt mua sản phẩm. Hệ thống mã QR trên mỗi bao bì sản phẩm không chỉ dùng để truy xuất nguồn gốc mà còn là cổng thông tin cung cấp các video 360 độ, hình ảnh 3D về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và các danh thắng lân cận.

Việc số hóa còn giúp chuẩn hóa quy trình đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP, đảm bảo tính khách quan và minh bạch. Khi các dữ liệu được công khai trên nền tảng số, sự tin tưởng của du khách đối với thương hiệu OCOP Khánh Hòa sẽ được củng cố. Đây là yếu tố sống còn để sản phẩm OCOP có thể thâm nhập vào các kênh phân phối cao cấp như hệ thống khách sạn 5 sao, resort nghỉ dưỡng và các cửa hàng miễn thuế tại sân bay quốc tế Cam Ranh. Khi một vị khách quốc tế cầm trên tay hộp yến sào hay lọ tinh dầu trầm hương có đầy đủ thông tin số hóa, họ sẽ cảm thấy an tâm và giá trị của sản phẩm cũng từ đó được nâng tầm.

Tuy nhiên, thách thức đặt ra là làm sao để giữ vững được "chất" nông thôn trong quá trình hiện đại hóa. Ngành nông nghiệp xác định phải kiên trì mục tiêu phát triển bền vững, không vì lợi nhuận du lịch trước mắt mà đánh đổi môi trường sinh thái. Việc hỗ trợ nông dân áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn (VietGAP, hữu cơ) không chỉ nhằm tạo ra sản phẩm sạch cho du khách mà còn là để bảo vệ nguồn đất, nguồn nước cho các thế hệ mai sau.

Các mô hình như HTX nông nghiệp Thái An hay Farm nho Trí Hà đã và đang làm rất tốt việc này khi kết hợp giữa canh tác nông nghiệp sạch và đón khách tham quan, tạo ra một vòng tuần hoàn giá trị xanh.

Bên cạnh đó, việc tháo gỡ các nút thắt về cơ chế chính sách, đặc biệt là quy hoạch đất đai cho du lịch nông thôn, cần được triển khai quyết liệt hơn. Cần có những hướng dẫn cụ thể để người dân có thể xây dựng các công trình tạm phục vụ đón tiếp khách trên đất nông nghiệp mà không vi phạm quy định pháp luật. Đồng thời, công tác đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ - những "người nông dân làm du lịch" – cần được chú trọng thông qua các lớp tập huấn về kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ và kiến thức bảo vệ môi trường.

Với sự nỗ lực đồng bộ từ chính quyền, doanh nghiệp đến từng hộ nông dân, chương trình OCOP Khánh Hòa đang bước vào một chương mới đầy triển vọng. Những sản phẩm đặc trưng không chỉ dừng lại ở vai trò nông sản mà sẽ thực sự trở thành những "đại sứ du lịch" bền bỉ, mang theo khát vọng về một vùng nông thôn Khánh Hòa hiện đại, giàu bản sắc và thịnh vượng.