Định hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và thị trường tiêu thụ sản phẩm thuộc Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) là một trong những nội dung nhận được nhiều góp ý trong quá trình hoàn thiện dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030.
Theo bản tổng hợp tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý của Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương, nhiều địa phương đề nghị rà soát lại nội dung Điều 12 về phát triển sản phẩm OCOP theo hướng tinh gọn, có trọng tâm và tránh dàn trải.
Trưng bày sản phẩm OCOP các tỉnh tại TP Hà Nội. Ảnh: Minh Thu.
Sắp xếp nội dung theo hướng có trọng tâm
Sở Nông nghiệp và Môi trường Ninh Bình cho rằng, khoản 1 Điều 12 hiện quy định quá nhiều nội dung mang tính liệt kê, bao trùm từ phát triển sản phẩm, vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại đến chuyển đổi số. Theo địa phương này, cách tiếp cận chưa thể hiện rõ trọng tâm, thứ tự ưu tiên và chưa thuận lợi cho việc xây dựng kế hoạch, bố trí nguồn lực trong tổ chức thực hiện.
Từ thực tế đó, Ninh Bình đề nghị sắp xếp lại các nội dung theo nhóm, tập trung vào các định hướng chính như: phát triển sản phẩm OCOP gắn với vùng nguyên liệu; nâng cao giá trị sản phẩm thông qua chế biến, tiêu chuẩn và thương hiệu; phát triển thị trường tiêu thụ; nâng cao năng lực chủ thể và hiệu quả quản lý chương trình.
Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo bảo lưu cấu trúc của dự thảo. Theo giải trình, Điều 12 được xây dựng nhằm hướng dẫn tổ chức thực hiện phát triển sản phẩm OCOP trên phạm vi cả nước, do đó cần bao quát đầy đủ các bước từ xây dựng kế hoạch, truyền thông, phát triển sản phẩm đến tổ chức thực hiện. Cơ quan soạn thảo cho biết các địa phương sẽ căn cứ điều kiện thực tế để xây dựng kế hoạch phù hợp.
Chuyển trọng tâm sang nâng hạng OCOP
Dù vậy, một số đề xuất liên quan định hướng phát triển sản phẩm OCOP giai đoạn mới đã được tiếp thu. Đáng chú ý là định hướng chuyển từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và thị trường tiêu thụ; trong đó nhấn mạnh ưu tiên nâng hạng sản phẩm OCOP gắn với nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu, tránh chạy theo số lượng.
Cơ quan soạn thảo cho biết đã bổ sung nội dung “ưu tiên nâng hạng sản phẩm OCOP” trong yêu cầu về mục tiêu của đề án, kế hoạch, làm căn cứ để các địa phương xây dựng và tổ chức triển khai.
Nội dung phát triển vùng nguyên liệu cũng được nhiều địa phương quan tâm. Ninh Bình đề nghị lược bỏ các quy định chi tiết về mã số vùng trồng, chứng nhận, sản xuất hữu cơ tại Điều 12 do đã được quy định ở Điều 11 của dự thảo Thông tư, đồng thời chỉ giữ nguyên tắc phát triển sản phẩm OCOP gắn với vùng nguyên liệu để tránh trùng lặp.
Sản phẩm nông sản địa phương thu hút người tiêu dùng tại các cửa hàng thực phẩm sạch. Ảnh: Phạm Huy.
Cơ quan soạn thảo tiếp thu theo hướng chỉnh sửa, bổ sung để thể hiện định hướng riêng của sản phẩm OCOP gắn với vùng nguyên liệu địa phương, đồng thời bảo đảm tính thống nhất với các điều khoản liên quan.
Về chuyển đổi số trong chương trình OCOP, Ninh Bình đề nghị tinh gọn các nội dung liên quan, tập trung vào những nội dung thiết yếu phục vụ trực tiếp quản lý và tiêu thụ sản phẩm như truy xuất nguồn gốc, xây dựng cơ sở dữ liệu sản phẩm OCOP, kết nối tiêu thụ qua thương mại điện tử; đồng thời hạn chế dàn trải và tránh trùng lặp với các chương trình chuyển đổi số khác.
Tuy nhiên, đề xuất này chưa được tiếp thu. Cơ quan soạn thảo cho rằng, Thông tư hướng dẫn thực hiện trên phạm vi cả nước nên cần thể hiện đầy đủ các giải pháp trọng tâm, ưu tiên. Trên cơ sở đó, các địa phương sẽ lựa chọn nội dung phù hợp để triển khai.
Một vấn đề khác được địa phương quan tâm là phân định nguồn vốn hỗ trợ. Ninh Bình cho rằng khoản 2 Điều 12 quy định nội dung hỗ trợ từ kinh phí thường xuyên nhưng bao gồm máy móc, thiết bị, dây chuyền sản xuất, kho lạnh - những nội dung thuộc vốn đầu tư phát triển. Địa phương đề nghị phân định rõ để phù hợp quy định về đầu tư công và ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo bảo lưu quan điểm đây là nội dung hỗ trợ mua sắm, nâng cấp máy móc thiết bị đối với các chủ thể OCOP, do đó có thể sử dụng vốn sự nghiệp để thực hiện hỗ trợ.
Một số đề xuất liên quan nguyên tắc hỗ trợ theo hướng có điều kiện, có đối ứng; ưu tiên chủ thể tham gia chuỗi giá trị, khu vực khó khăn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số; gắn hỗ trợ với hiệu quả thực tế và khả năng nhân rộng mô hình... cũng chưa được bổ sung vào dự thảo.
Cơ quan soạn thảo cho biết các nội dung này sẽ được Bộ Tài chính hướng dẫn cụ thể hoặc giao địa phương quy định theo điều kiện thực tế.
Vụ Pháp chế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đề nghị rà soát dự thảo để bảo đảm đầy đủ, thống nhất với Quyết định 51/2025/QĐ-TTg và Thông tư 14/2026/TT-BNNMT. Đồng thời thiết kế văn bản theo chương, mục, điều, khoản, điểm để bảo đảm văn phong văn bản quy phạm pháp luật, ngắn gọn và dễ thực hiện.
