Các nhà khoa học vừa công bố nghiên cứu cho thấy ô nhiễm không khí ở châu Âu trong giai đoạn công nghiệp hóa thế kỷ 20 có thể đã góp phần làm thay đổi mô hình thời tiết theo mùa tại châu Á.
Nghiên cứu mới cho thấy ô nhiễm không khí tại châu Âu từng làm thay đổi gió mùa châu Á, ảnh hưởng trực tiếp đến lượng mưa và thời tiết khu vực. Ảnh: NCAS.
Theo nghiên cứu, quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch tại châu Âu đã thải ra lượng lớn khí nhà kính và hạt sol khí sunfat. Những hạt này có khả năng phản xạ ánh sáng mặt trời và thúc đẩy hình thành mây, từ đó tạo ra hiệu ứng làm mát bề mặt Trái đất.
Các mô hình khí hậu kết hợp dữ liệu thời tiết lịch sử cho thấy sự gia tăng ô nhiễm ở châu Âu đã tác động đến hoàn lưu khí quyển quy mô lớn, kéo theo thay đổi của gió mùa hè châu Á trong nửa đầu thế kỷ 20. Kết quả là Nam Á có xu hướng mưa nhiều hơn, trong khi một số khu vực Đông Á khô hạn hơn.
Tiến sĩ Ioana Colfescu, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Khoa học Khí quyển Quốc gia Anh (NCAS) và Đại học St Andrews (Anh) cho biết, lượng khí thải sunfat tăng mạnh tại châu Âu đã làm lạnh bề mặt lục địa này đủ để tạo ra hiệu ứng lan truyền trong khí quyển đến tận Nam và Đông Á.
Theo bà, sự thay đổi nhiệt độ đã hình thành các mô hình sóng khí quyển quy mô lớn ở tầng cao, làm thay đổi hướng gió và quá trình vận chuyển hơi ẩm. Điều này khiến mùa gió mùa ở Nam Á ẩm hơn, đồng thời làm vùng mưa gió mùa Đông Á dịch chuyển xuống phía nam - kết quả phù hợp với các quan sát khí hậu lịch sử.
Nghiên cứu cũng cho thấy các mô hình khí hậu hiện nay có thể tái hiện khá chính xác những biến động thời tiết trong quá khứ. Đây được xem là bước quan trọng giúp giới khoa học nâng cao khả năng dự báo phản ứng của khí hậu trước các thay đổi về phát thải trong tương lai.
Gió mùa hè châu Á hiện cung cấp nguồn nước cho hơn 60% dân số thế giới, vì vậy bất kỳ thay đổi nào về cường độ hoặc vị trí của hệ thống này đều có thể tác động lớn đến nông nghiệp, an ninh nguồn nước cũng như và các rủi ro liên quan đến lũ lụt hoặc hạn hán.
Các nhà nghiên cứu cảnh báo khi lượng khí thải lưu huỳnh tại châu Âu giảm dần, phản ứng của hệ thống gió mùa có thể tiếp tục thay đổi trong tương lai. Điều này đặt ra yêu cầu phải theo dõi sát các biến động khí hậu và tăng cường năng lực dự báo theo mùa trên toàn khu vực châu Á.
Nghiên cứu cũng nhấn mạnh ô nhiễm do con người tạo ra ở một khu vực có thể gây ảnh hưởng đến hệ thống thời tiết vượt xa biên giới quốc gia. Vì thế, những thay đổi trong quá khứ được xem là dữ liệu quan trọng để hiểu rõ hơn cách khí hậu toàn cầu có thể biến động trong tương lai.
