Chanh leo Việt Nam có vị thế nhờ giống tốt và chế biến sâu
Từ một loại cây gần như chưa có tên trên bản đồ xuất khẩu thế giới cách đây khoảng 15 năm, Việt Nam đã vươn lên đứng số một thế giới về xuất khẩu chanh leo cô đặc.
Hiện cả nước có khoảng 20.000 ha chanh leo, tổng kim ngạch xuất khẩu (chính ngạch và tiểu ngạch) đạt khoảng 1,5 tỷ USD. Trong đó, riêng sản phẩm chế biến sâu mang về khoảng 450 triệu USD, còn chanh leo tươi xuất khẩu sang châu Âu đạt khoảng 60 triệu USD.
Nhiều mặt hàng trái cây của Việt Nam hiện đã có vị thế trên thị trường quốc tế. Ảnh: N.T.
Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Nafoods cho biết, gần 10 năm qua, doanh nghiệp đã nghiên cứu, chọn tạo thành công 6 giống chanh leo mang thương hiệu riêng, chiếm khoảng 70% thị phần giống chanh leo trong nước, góp phần hình thành ngành hàng chanh leo Việt Nam.
Theo ông Hùng, chanh leo còn có lợi thế là cây công nghiệp ngắn ngày, chỉ khoảng 6 tháng đã cho thu hoạch, có thể trồng xen với cà phê, sầu riêng và nhiều loại cây trồng khác. Nếu áp dụng công nghệ cao, thu nhập của người sản xuất có thể đạt trên 1 tỷ đồng/ha/năm.
Theo lãnh đạo Nafoods, thành công của chanh leo cho thấy, một ngành hàng có thể tạo bước tiến lớn khi doanh nghiệp đầu tư từ giống, vùng nguyên liệu đến chế biến và thị trường, thay vì chỉ tập trung xuất khẩu sản phẩm thô.
Theo kết quả kiểm nghiệm của một số phòng thí nghiệm, trong đó có hệ thống phòng kiểm nghiệm của Nafoods, nhiều lô nông sản đang bị cảnh báo về dư lượng khi xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Liên minh châu Âu (EU) và Hoa Kỳ.
Không chỉ chanh leo, các mặt hàng như xoài, quýt, chuối, thanh long hay dứa đều phải đáp ứng những quy định ngày càng nghiêm ngặt về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Theo ông Hùng, một số hoạt chất đã bị nhiều thị trường cấm vẫn còn trong danh mục sử dụng tại Việt Nam. Để duy trì lợi thế xuất khẩu, ông Hùng cho rằng, ngành chanh leo nói riêng và rau quả nói chung phải tiếp tục nâng chuẩn sản xuất, kiểm soát vật tư đầu vào và đáp ứng chặt chẽ quy định của từng thị trường.
Ông Hùng kiến nghị rà soát, loại bỏ các hoạt chất không còn phù hợp; siết quản lý sản xuất, kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật và xử lý nghiêm thuốc giả, thuốc không đúng quy định. Ưu tiên doanh nghiệp nghiên cứu, chọn tạo giống cây trồng thích ứng với biến đổi khí hậu. Đồng thời, xây dựng chính sách dài hạn từ 5-10 năm, tạo nền tảng cho vùng nguyên liệu an toàn, thị trường nội địa và xuất khẩu bền vững
Ngoài ra, nông dân cần được hướng dẫn đầy đủ về hoạt chất, thời gian cách ly và giới hạn dư lượng của từng thị trường để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, tránh mất cơ hội xuất khẩu.
Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: Khương Trung.
Đề xuất đưa sầu riêng thành ngành hàng trọng điểm quốc gia
Từ kinh nghiệm của chanh leo, ông Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, sầu riêng muốn phát triển bền vững phải đi theo hướng sản xuất an toàn, kiểm soát vật tư đầu vào và đẩy mạnh chế biến sâu. Trong đó, việc quản lý thuốc bảo vệ thực vật trên cây sầu riêng cũng hết sức quan trọng vì nguy cơ lây nhiễm chéo sang các loại cây trồng khác là rất lớn.
Theo ông Hùng, sầu riêng đã trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ USD nhưng vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc. Khi thị trường thay đổi chính sách hoặc siết yêu cầu kỹ thuật, tiêu thụ quả tươi sẽ chịu tác động rất lớn.
"Cần có cơ chế, chính sách để thúc đẩy chế biến sâu đối với ngành hàng này", ông Hùng nói.
Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk cho rằng, sầu riêng Việt Nam đang thiếu một chiến lược phát triển thống nhất từ vùng nguyên liệu, chế biến đến thị trường.
Hiện Việt Nam có hơn 180.000 ha sầu riêng, năm 2025 kim ngạch xuất khẩu đạt gần 4 tỷ USD. Tuy nhiên, trong khi Thái Lan đã xác định sầu riêng là ngành hàng trọng điểm quốc gia thì Việt Nam vẫn phát triển phân tán, mỗi địa phương thực hiện theo một cách khác nhau.
Từ thực tế đó, Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk kiến nghị Chính phủ sớm đưa sầu riêng vào nhóm ngành hàng trọng điểm quốc gia. Đồng thời, xây dựng Đề án quốc gia về phát triển ngành, đầu tư đồng bộ vùng nguyên liệu, chế biến, logistics, truy xuất nguồn gốc và thương hiệu; thành lập Ban Điều phối quốc gia để thống nhất quản lý từ sản xuất đến xuất khẩu.
Tại Hội nghị với các hiệp hội ngành hàng về thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng cuối năm 2026 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường được tổ chức mới đây, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc nhằm kiểm soát chất lượng nông sản trong toàn bộ chuỗi.
“Chúng ta bảo đảm thị trường sạch không phải chỉ để xuất khẩu, mà phải sạch cho 100 triệu người Việt Nam”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.
Hiện Việt Nam có gần 20.000 loại phân bón trong danh mục được công nhận, khiến người dân khó nhận biết, lựa chọn và làm thị trường trở nên phức tạp. Tới đây, Bộ sẽ phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp, hiệp hội rà soát, tinh gọn danh mục và quản lý chặt phân bón.
Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, kiểm soát dư lượng là một trong những tiêu chí cốt lõi của chất lượng nông sản. Bộ sẽ phối hợp với các doanh nghiệp, hiệp hội triển khai những giải pháp cụ thể và chứng minh bằng kết quả thực tế.
