Cây trồng “héo úa”
Tại vườn rau của anh Nguyễn Văn Hòa (phường Hiệp Bình), hơn 3.000 m² rau ăn lá đang vào kỳ thu hoạch thì gặp đúng đợt nắng nóng gay gắt. Năng suất vì thế giảm rõ rệt, chỉ còn khoảng 70% so với bình thường. “Trước đây mỗi lứa thu được 1,5 - 1,7 tấn, nay giảm còn hơn 1 tấn, thậm chí có luống phải bỏ”, anh Hòa cho biết.
Rau ăn lá sinh trưởng kém, thưa cây, nhiều diện tích bị cháy lá, khô đất do nắng nóng kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Ảnh: Hà Duyên.
Không chỉ giảm sản lượng, cây rau còn suy yếu nhanh theo từng giờ nắng. Theo anh Hòa, nếu buổi sáng rau còn giữ được độ tươi thì chỉ đến khoảng 10 - 11 giờ, khi nắng lên cao, cả ruộng đã bắt đầu héo rũ. Lá cụp xuống, mép cháy, nhiều luống đang xanh tốt sau một buổi trưa đã trở nên xơ xác. Dù tăng số lần tưới nước, tình trạng vẫn không cải thiện đáng kể do đất hấp nhiệt nhanh, nước vừa tưới đã bốc hơi, rễ không kịp hút.
Những ngày nắng kéo dài, rau không chết ngay nhưng sinh trưởng chậm, lá mỏng, màu nhạt, chất lượng giảm khiến việc tiêu thụ cũng khó khăn hơn. “Điều đáng lo không phải một ngày nắng, mà là nắng kéo dài liên tục khiến cây không kịp phục hồi, yếu dần thấy rõ”, anh Hòa chia sẻ. Vì vậy, gia đình anh phải theo dõi sát từng biến động nhiệt độ trong ngày để can thiệp kịp thời, đồng thời đẩy sớm thời gian thu hoạch nhằm tránh ảnh hưởng của nắng gắt.
Nhiều diện tích xuống giống nhưng hạt không nảy mầm do nền đất khô kiệt, nhiệt độ cao; nông dân phải bỏ luống hoặc gieo lại, phát sinh thêm chi phí sản xuất. Ảnh: Hà Duyên.
Không chỉ sản xuất rau truyền thống, các mô hình sản xuất thủy canh cũng chịu tác động không nhỏ. Ông Lâm Ngọc Tuấn - Giám đốc HTX Nông nghiệp Tuấn Ngọc cho biết, mỗi đợt nắng nóng kéo dài đều khiến việc kiểm soát hệ thống thủy canh trở nên khó khăn hơn.
Theo ông Tuấn, khi nhiệt độ môi trường tăng, dung dịch dinh dưỡng cũng bị “nóng lên”, khiến bộ rễ dễ bị sốc nhiệt, giảm khả năng hấp thụ, thậm chí có thể dẫn đến thối rễ. “Có những ngày nắng gắt, chỉ cần chậm điều chỉnh nhiệt độ dung dịch là cây phản ứng ngay, lá héo, sinh trưởng chậm lại rõ rệt”, ông Tuấn nói.
Đáng lo ngại, tình trạng này không chỉ diễn ra cục bộ mà đang lan rộng trên nhiều địa bàn. Theo dự báo của Viện Quy hoạch Thủy lợi miền Nam, trong tháng 4/2026, nhiều khu vực ngoài công trình thủy lợi rơi vào ngưỡng hạn từ trung bình đến rất nặng. Tại Bình Phước, các xã Đăng Hà, Thống Nhất (Bù Đăng), Lộc Thành, Lộc Quang (Lộc Ninh), Tân Lập, Tân Hòa (Đồng Phú) ghi nhận mức hạn nặng đến rất nặng. Tại Tây Ninh, hạn trung bình đến nặng xuất hiện tại nhiều địa bàn như Tân Hòa, Tân Đông (Tân Châu), Phước Ninh, Bàu Đồn (Dương Minh Châu), Long Chữ, Long Phước (Bến Cầu). Ngay tại TP.HCM, các khu vực ngoài hệ thống thủy lợi như Vĩnh Lộc A, Vĩnh Lộc B (Bình Chánh), Xuân Thới Thượng, Bà Điểm (Hóc Môn), Long Thới, Nhơn Đức (Nhà Bè) cũng ghi nhận tình trạng thiếu ẩm đất, đặc biệt ở những nơi xa nguồn cấp nước.
Vật nuôi “sốc nhiệt”
Tại trại heo của ông Trần Văn Thơi (xã Gia Kiệm, Đồng Nai), những ngày nắng nóng kéo dài khiến đàn vật nuôi liên tục rơi vào trạng thái “sốc nhiệt”. Theo ông Thơi, chỉ cần nhiệt độ trong chuồng tăng cao vào buổi trưa, heo đã có biểu hiện thở gấp, nằm bệt, ăn kém, thậm chí có con bỏ ăn hoàn toàn.
“Trời nóng quá là heo xuống sức rất nhanh. Có hôm mới buổi sáng còn bình thường, đến trưa đã thấy tụm lại, thở dốc, phải xịt nước liên tục để hạ nhiệt”, ông Thơi nói. Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, tình trạng sốc nhiệt còn khiến tốc độ tăng trọng chậm lại rõ rệt, kéo dài thời gian xuất chuồng, làm chi phí đội lên.
Đáng lo hơn, theo ông Thơi, khi nhiệt độ duy trì ở mức cao nhiều ngày liên tiếp, sức đề kháng của đàn heo suy giảm, nguy cơ phát sinh dịch bệnh cũng tăng theo. Trong khi đó, chi phí điện cho quạt, bơm nước, hệ thống làm mát tăng mạnh, nhưng hiệu quả vẫn không ổn định do chuồng trại chưa hoàn toàn khép kín.
“Chăn nuôi giờ không chỉ lo thức ăn mà còn phải ‘chống nóng’ từng giờ cho vật nuôi. Lơ là một chút là thiệt hại thấy ngay”, ông Thơi chia sẻ.
Ông Trần Văn Thơi (xã Gia Kiệm, tỉnh Đồng Nai) chăm sóc đàn heo tại chuồng nuôi, chủ động điều chỉnh khẩu phần và vệ sinh chuồng trại để giảm tác động của nắng nóng lên vật nuôi. Ảnh: Hà Duyên.
Ông Nguyễn Kim Đoán - Phó Chủ tịch Hội Chăn nuôi heo Đồng Nai cho biết, heo là vật nuôi rất nhạy cảm với nhiệt độ môi trường. Trong khi đó, những ngày qua nắng nóng kéo dài, nhiệt độ nhiều thời điểm lên tới 36 - 37 độ C. Vì vậy nếu không kiểm soát tốt vật nuôi sẽ dễ bị sốc nhiệt. Khi đó, đàn heo giảm ăn, chậm lớn, sức đề kháng suy giảm và nguy cơ dịch bệnh gia tăng.
Theo ông Đoán, các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ chịu tác động rõ hơn do điều kiện chuồng trại còn hạn chế, trong khi các trang trại quy mô lớn có kiểm soát môi trường vẫn phải vận hành nghiêm ngặt để duy trì ổn định đàn vật nuôi.
Chi phí đội lên, lợi nhuận co lại
Việc duy trì sản xuất trong điều kiện nắng nóng không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà đang bào mòn trực tiếp hiệu quả sản xuất của người nông dân. Ông Lâm Ngọc Tuấn cho biết, chi phí sản xuất đã tăng khoảng 10% so với trước, chủ yếu do tiền điện và nước. Tuy nhiên, HTX vẫn phải giữ nguyên giá bán để đảm bảo đầu ra. “Không tăng giá thì lỗ ít, tăng giá có khi mất luôn thị trường, nên buộc phải chấp nhận giảm lợi nhuận”, ông Tuấn nói.
Tình trạng “gồng lỗ giữ khách” không chỉ diễn ra ở trồng trọt mà còn phổ biến trong chăn nuôi. Ông Nguyễn Ngọc Khoa - chủ trại gà Ngọc Khoa, tỉnh Đồng Nai cho biết, áp lực chi phí đang gia tăng rõ rệt khi hầu hết hoạt động phụ thuộc vào hệ thống làm mát. Tiền điện tăng mạnh trong những ngày nắng đỉnh điểm do quạt và hệ thống làm mát phải vận hành gần như liên tục. Tuy nhiên, điều đáng lo hơn là giá bán đầu ra lại giảm sâu. Theo ông Ngọc, giá trứng hiện chỉ còn khoảng 1.200 - 1.300 đồng/quả, giảm tới 30% so với cuối năm trước, trong khi giá gà thịt cũng đi xuống.
“Cám, điện, vận chuyển đều tăng nhưng giá bán lại giảm, nên càng nuôi càng mỏng lãi, có lứa gần như không có lời”, ông Ngọc chia sẻ. Trong khi đó, nắng nóng khiến đàn gà giảm ăn, tăng trưởng chậm, kéo dài thời gian nuôi, làm đội thêm chi phí thức ăn và vận hành.
Đánh giá về thực trạng này, ông Nguyễn Kim Đoán - Phó Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Đồng Nai cho rằng nắng nóng đang làm gia tăng đáng kể chi phí trong chăn nuôi, đặc biệt ở những mô hình chưa đầu tư đồng bộ. Theo ông, khi nhiệt độ môi trường tăng cao, người nuôi buộc phải tăng cường các biện pháp làm mát, kéo theo chi phí điện, nước và công chăm sóc đều tăng. “Trong khi đó, vật nuôi giảm ăn, tăng trưởng chậm, hiệu quả sử dụng thức ăn kém đi, nên chi phí đầu vào tăng nhưng đầu ra không cải thiện”, ông Đoán nhận định.
Nhiều chuyên gia cho rằng nắng nóng hiện nay không còn là yếu tố bất thường mà đang dần trở thành áp lực mang tính chu kỳ đối với sản xuất nông nghiệp. Khi chi phí đầu vào liên tục tăng nhưng giá bán không thể điều chỉnh tương ứng, biên lợi nhuận của người sản xuất ngày càng bị thu hẹp, thậm chí có nguy cơ thua lỗ nếu thời tiết cực đoan kéo dài.
