Nỗi niềm nơi thủ phủ sầu riêng: [Bài cuối] Chọn hướng đi bền vững

Gốc rễ là ngành hàng phát triển thiếu đồng bộ

Sầu riêng mang lại nguồn thu lớn cho nông dân Đắk Lắk. Hàng trăm kho thu mua, cơ sở sơ chế, điểm tập kết được xây dựng trong thời gian ngắn là minh chứng cho sức hút mạnh mẽ của loại cây trồng này. Thế nhưng, khi thị trường xuất khẩu biến động, yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe, những bất cập của quá trình phát triển "nóng" cũng dần bộc lộ.

Theo nhiều doanh nghiệp, kho bãi tự phát chỉ là "phần nổi của tảng băng". Gốc rễ của vấn đề nằm ở việc chuỗi ngành hàng phát triển thiếu đồng bộ. Nguồn vốn tư nhân đổ mạnh vào khâu thu mua, trong khi các mắt xích quan trọng như chế biến sâu, logistics tập trung, trung tâm đóng gói, kiểm nghiệm chất lượng hay kho lạnh quy mô lớn chưa theo kịp.

Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cho rằng, đối với hoạt động xuất khẩu, việc thiếu các trung tâm logistics tập trung khiến doanh nghiệp phải đầu tư phân tán, chi phí vận hành cao, khó kiểm soát chất lượng đồng đều và khó triển khai các hệ thống truy xuất nguồn gốc, kiểm nghiệm và kiểm dịch theo yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Đặc biệt, trong bối cảnh Trung Quốc đang tăng cường kiểm soát chất lượng đối với các chỉ tiêu như Cadimi, Auramine O (Vàng O), dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và truy xuất nguồn gốc, việc thiếu các trung tâm logistics hiện đại sẽ làm gia tăng rủi ro cho toàn chuỗi xuất khẩu.

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện Chánh Thu Group chia sẻ, hiện nay, cùng với sự mở rộng của thị trường xuất khẩu chính ngạch, đặc biệt là thị trường Trung Quốc và các thị trường cao cấp khác, nhu cầu về hệ thống kho lạnh, trung tâm sơ chế, đóng gói và logistics chuyên biệt cho ngành sầu riêng đang ngày càng lớn.

Tuy nhiên, năng lực hạ tầng phục vụ sau thu hoạch hiện vẫn chưa đáp ứng tương xứng với tốc độ phát triển của ngành hàng. Vào cao điểm mùa vụ, nhiều doanh nghiệp phải vận chuyển trái cây đi xa để sơ chế hoặc lưu trữ, làm gia tăng chi phí logistics, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và hiệu quả chuỗi cung ứng. Do đó, việc đầu tư các trung tâm logistics nông sản hiện đại, tích hợp sơ chế, đóng gói, kho lạnh và vận tải là nhu cầu cấp thiết đối với ngành sầu riêng Đắk Lắk.

Chung tay ‘mở lối’

Theo đại diện Chánh Thu Group, đối với mặt hàng sầu riêng xuất khẩu, thời gian xử lý sau thu hoạch đóng vai trò rất quan trọng. Khi thiếu các cơ sở sơ chế và kho lạnh quy mô lớn gần vùng nguyên liệu, thời gian vận chuyển kéo dài có thể ảnh hưởng đến chất lượng trái, tỷ lệ hao hụt và khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu.

Ngoài ra, việc thiếu các bãi đỗ xe container, khu tập kết hàng hóa và dịch vụ logistics hỗ trợ cũng có thể gây ùn ứ cục bộ trong cao điểm mùa vụ, làm giảm hiệu quả lưu thông hàng hóa và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của ngành sầu riêng Việt Nam.

Ông Lê Đức Huy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Simexco Daklak cũng cho rằng, việc hình thành các trung tâm logistics tập trung sẽ giúp hạn chế tình trạng phát triển tự phát của các kho bãi, bãi container và điểm tập kết hàng hóa manh mún, qua đó giảm áp lực lên hạ tầng giao thông, nâng cao hiệu quả quản lý và hạn chế ảnh hưởng đến đời sống người dân địa phương.

Theo ông Lê Đức Huy, bên cạnh hạ tầng vật chất, các trung tâm logistics cần được đầu tư đồng bộ hạ tầng số, phục vụ truy xuất nguồn gốc, quản lý vùng trồng, kiểm soát chất lượng và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu. “Đây cũng sẽ là nền tảng để xây dựng và bảo vệ thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk, đảm bảo duy trì tiêu chuẩn chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu chính ngạch và rút ngắn thời gian thông quan tại cửa khẩu”, ông Huy nhấn mạnh.

Về công tác quản lý và tham mưu, bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở NN-MT tỉnh Đắk Lắk cho biết, về tổng thể, Sở NN-MT sẽ tham mưu đồng bộ các giải pháp về quy hoạch, thu hút đầu tư kho lạnh, hỗ trợ hợp tác xã và doanh nghiệp, phát triển logistics nông sản và nâng cao năng lực bảo quản sau thu hoạch nhằm đáp ứng nhu cầu kho bãi sầu riêng ngày càng tăng, hạn chế thất thoát và nâng cao giá trị sản phẩm. Đồng thời theo dõi chặt chẽ thời vụ, tình hình thu hoạch khi vào chính vụ để chủ động xây dựng phương án dự phòng khi thị trường xuất khẩu gặp khó khăn hoặc xảy ra ùn tắc tại cửa khẩu.

Đối với địa phương cấp xã, theo ông Ngô Văn Chiểu, Phó phòng Kinh tế xã Ea Drăng, trong thời gian tới, xã sẽ tiếp tục rà soát quy hoạch sử dụng đất, định hướng bố trí các khu tập kết, sơ chế nông sản tập trung tại những vị trí phù hợp, thuận lợi về giao thông, xa khu dân cư và gắn với vùng sản xuất hàng hóa tập trung (Cụm công nghiệp Ea Ral). Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư kho lạnh, cơ sở sơ chế, điểm trung chuyển theo hướng đồng bộ hạ tầng, đảm bảo yêu cầu về môi trường, phòng cháy chữa cháy và an toàn giao thông.

Ông Lê Anh Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk khẳng định, Hiệp hội sẵn sàng đồng hành cùng các cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp và nhà đầu tư để xây dựng mô hình logistics hiện đại, góp phần nâng cao giá trị ngành sầu riêng Việt Nam và khẳng định vị thế của Đắk Lắk trên bản đồ nông nghiệp thế giới.

Bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở NN-MT tỉnh Đắk Lắk cho biết, quy hoạch của tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 (sau điều chỉnh) đã đề cập quy hoạch các khu công nghiệp, cụm công nghiệp để tập trung nhà máy sơ chế, chế biến, logistics cho tất cả các sản phẩm nông lâm thủy sản, không chỉ riêng cho sản phẩm sầu riêng.