Sáng 28/2, UBND TP.HCM tổ chức cuộc họp chuẩn bị nội dung phục vụ hoạt động của Đoàn Thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) lần thứ 5 về chống khai thác IUU. Dự kiến, đoàn Thanh tra EC sẽ sang Việt Nam lần thứ 5, làm việc về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) dự kiến diễn ra từ ngày 9 đến 19/3/2026.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được và ông Hoàng Nguyên Dinh (đứng), Phó Chủ tịch UBND đồng chủ trì cuộc họp. Ảnh: Lê Bình.
Quyết liệt siết quản lý đội tàu
Thực hiện các khuyến nghị của EC, TP.HCM triển khai đồng bộ nhiều giải pháp quản lý đội tàu, kiểm soát nguồn gốc và xử lý vi phạm.
Đến ngày 27/2/2026, toàn thành phố có 4.454 tàu cá đăng ký, trong đó 2.225 tàu dài trên 15m. Tất cả đã được cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia VNFishbase, thực hiện đăng ký, đánh dấu và cấp phép theo quy định. Từ đầu năm 2024 đến nay, 1.663 tàu không còn hoạt động đã được xóa đăng ký, cập nhật hệ thống để loại trừ nguy cơ phát sinh vi phạm.
Về giám sát hành trình, 2.202/2.225 tàu trên 15m đã lắp thiết bị, đạt gần 99%. Số tàu còn lại đang neo bờ và được theo dõi chặt chẽ. Hệ thống giám sát trực 24/7 nhằm kịp thời phát hiện tàu mất kết nối hoặc vượt ranh giới cho phép. Thành phố cũng lập danh sách 469 tàu chưa đủ điều kiện khai thác, giao địa phương quản lý, không để phát sinh hoạt động trái phép.
Hiện, TP.HCM có 9 cảng cá được công bố mở, trong đó 4 cảng đủ điều kiện xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác. Từ đầu năm 2024 đến nay, hơn 27.000 lượt tàu ra vào cảng, sản lượng bốc dỡ gần 222.000 tấn. Công tác xác nhận, chứng nhận nguồn gốc phục vụ xuất khẩu được thực hiện theo chuỗi, bảo đảm hồ sơ đầy đủ và truy xuất được.
Song song đó, công tác thực thi pháp luật được tăng cường. Hàng trăm trường hợp bị xử phạt với tổng số tiền lớn; nhiều vụ việc nghiêm trọng bị khởi tố, xét xử liên quan đến tháo gỡ thiết bị giám sát hành trình, môi giới đưa tàu ra nước ngoài khai thác trái phép, làm giả hồ sơ xác nhận nguồn gốc.
Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Hoàng Nguyên Dinh yêu cầu các sở ngành, địa phương tiếp tục rà soát toàn bộ hồ sơ, số liệu bảo đảm chính xác, thống nhất và sẵn sàng cung cấp khi đoàn thanh tra yêu cầu.
“Các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu phải hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc, quy trình kiểm soát nội bộ, trong khi lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, quản lý chặt tàu cá chưa đủ điều kiện, quyết tâm không để phát sinh vi phạm mới, góp phần cùng cả nước sớm gỡ thẻ vàng IUU”, ông Dinh chỉ đạo.
Không chủ quan, sẵn sàng kiểm tra đột xuất
Bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM nhấn mạnh tinh thần về công tác chuẩn bị đón đoàn Thanh tra EC sang kiểm tra chống khai thác IUU: không chủ quan, luôn trong tư thế sẵn sàng cao nhất.
“Chúng tôi đề nghị doanh nghiệp đặt mình trong giả định chắc chắn sẽ được chọn kiểm tra, để chuẩn bị ở mức cao nhất. Hồ sơ phải khoa học, dữ liệu phải chính xác, có thể trích xuất ngay khi đoàn yêu cầu”, bà Na nói.
Bà Phạm Thị Na, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM. Ảnh: Lê Bình.
Theo bà Na, EC có thể kiểm tra đột xuất tại doanh nghiệp, cảng cá hoặc trạm giám sát mà không báo trước. Các doanh nghiệp phải chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý, hồ sơ truy xuất nguồn gốc, dữ liệu nhập - xuất nguyên liệu và quy trình kiểm soát nội bộ.
EC có thể rà soát chuỗi lô hàng xuất khẩu sang châu Âu trong 2 - 3 năm gần đây, truy ngược từ doanh nghiệp về cảng cá, tàu cá cung cấp nguyên liệu. Vì vậy, dữ liệu giữa doanh nghiệp, cảng và cơ quan quản lý phải liên thông, chặt chẽ.
Lực lượng chức năng được yêu cầu cập nhật đầy đủ các quyết định xử phạt vi phạm hành chính từ năm 2018 đến nay lên hệ thống phần mềm quản lý. Chính quyền các xã, phường ven biển phải quản lý sát tàu chưa đủ điều kiện; kích hoạt chế độ trực 24/7, bảo đảm phản hồi ngay cả ngoài giờ hành chính.
Tại các cảng cá, giám đốc cảng phải rà soát toàn bộ hồ sơ xác nhận, chứng nhận nguồn gốc (SC, CC), sắp xếp theo thời gian, dễ tra cứu. Ngư dân phải mang đầy đủ giấy tờ pháp lý trên tàu để xuất trình khi kiểm tra. “Không để tái diễn tình trạng hỏi hồ sơ mà phải chờ ngư dân về nhà lấy như trước đây”, bà Na nhấn mạnh.
Theo bà Phạm Thị Na, kinh nghiệm các đợt thanh tra trước cho thấy EC làm việc với cường độ cao, có thể kéo dài đến tối muộn và kiểm tra ngẫu nhiên bất cứ khâu nào. “Chúng ta không được chủ quan dù chỉ một chi tiết nhỏ. Nếu hồ sơ đầy đủ, dữ liệu minh bạch, cập nhật đồng bộ và giải trình thuyết phục, TP.HCM sẽ góp phần tạo đánh giá tích cực từ EC trong nỗ lực cùng cả nước tháo gỡ thẻ vàng IUU”, bà Na khẳng định.
Ông Nguyễn Phú Quốc, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ tại hội nghị. Ảnh: Lê Bình.
Trách nhiệm không chỉ của ngành thủy sản
Ông Nguyễn Phú Quốc, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, đánh giá cao sự chủ động của TP.HCM, đồng thời lưu ý địa phương không được chủ quan.
Theo ông Quốc, việc EC lựa chọn TP.HCM để kiểm tra không phải ngẫu nhiên, mà xuất phát từ vai trò trung tâm chế biến, xuất khẩu thủy sản lớn của cả nước, với nguồn nguyên liệu cả khai thác trong nước và nhập khẩu. “Doanh nghiệp phải nắm rất chắc số liệu: một năm sản xuất bao nhiêu, xuất khẩu bao nhiêu sang châu Âu, nguyên liệu thu mua từ đâu, sản lượng từng tàu, từng cảng thế nào. Con số phải chính xác và đồng nhất”, ông Quốc nhấn mạnh.
Ông cho rằng EC không chỉ nghe báo cáo mà sẽ “đối chiếu bằng chứng”. Khi kiểm tra một lô hàng, họ có thể truy ngược về tàu cá, sản lượng bốc dỡ tại cảng, dữ liệu giám sát hành trình. “Nói phải đi đôi với chứng cứ. Hồ sơ phải logic, truy xuất được toàn bộ chuỗi”, ông Quốc nói thêm.
Theo ông Quốc, chìa khóa để làm việc hiệu quả với EC là minh bạch dữ liệu, liên thông thông tin và chuẩn bị kỹ kịch bản giải trình ở từng khâu, từ doanh nghiệp, cảng cá đến cơ quan quản lý.
Phát biểu kết luận cuộc họp, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, việc tháo gỡ thẻ vàng IUU không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn của riêng ngành thủy sản mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị thành phố. Ông khẳng định, nếu không khắc phục triệt để các khuyến nghị của EC, nguy cơ bị nâng lên “thẻ đỏ” là hoàn toàn có thể xảy ra, kéo theo hệ lụy nghiêm trọng.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được: "Nỗ lực tháo gỡ thẻ vàng IUU không chỉ là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị mà còn vì vị thế, hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế". Ảnh: Lê Bình.
Bên cạnh đó, tác động kinh tế là rất lớn: xuất khẩu thủy sản bị ảnh hưởng, doanh nghiệp gặp khó khăn, sinh kế của ngư dân bị đe dọa. Chỉ một số ít trường hợp vi phạm nhưng gây hệ quả cho cả ngành, cả quốc gia. “Vì vậy, các sở ngành, địa phương phải nhìn nhận vấn đề ở tầm chiến lược, coi đây là nhiệm vụ cấp bách, có ý nghĩa lâu dài”, Chủ tịch UBND thành phố yêu cầu.
Ông Nguyễn Văn Được yêu cầu người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, đặc biệt là các địa phương ven biển, phải trực tiếp chỉ đạo và không được khoán trắng cho cấp dưới. Tinh thần xuyên suốt là chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, số liệu chính xác, thống nhất, dữ liệu phải đồng bộ, kiểm chứng được. Trách nhiệm phải rõ người, rõ việc, rõ thời gian. Tuyệt đối không để xảy ra tình trạng lúng túng, thiếu hồ sơ, mâu thuẫn số liệu khi làm việc với đoàn EC.
Chủ tịch UBND TP.HCM nhấn mạnh, công tác khắc phục không phải làm để đối phó trước mắt mà phải trở thành nề nếp quản lý thường xuyên, bền vững. TP.HCM với vai trò trung tâm kinh tế lớn của cả nước, cửa ngõ xuất khẩu quan trọng, càng phải đi đầu trong tuân thủ pháp luật, phát triển kinh tế biển bền vững và có trách nhiệm.
