Những ngôi làng hạnh phúc: [Bài cuối] Lời ru miền chân sóng

Lẳng lặng mà nghe

“Trông ra ngoài biển lu bù

Thấy anh câu đục, cầu đù em thương

… Đêm qua anh gối tay nàng

Ngày nay ra biển anh gối đàng dây neo…”.

Tiếng hát đưa chúng tôi đến trước ngôi nhà giản dị nằm sâu trong một con hẻm thuộc thôn Cảnh Dương, xã Hòa Trạch, tỉnh Quảng Trị. Nơi ấy là cả một miền hát ru, nơi Câu lạc bộ dân ca Hát ru, hò chèo cạn xã Cảnh Dương thường xuyên sinh hoạt.

Bài liên quan

Ổn định dân cư Làng Nủ - Ngôi làng hạnh phúc

Nghệ nhân ưu tú Lê Thành Lộc xuất hiện, giản dị, gần gũi như tính cách vốn có của người dân làng Cảnh Dương. Anh chọn cách sưu tầm, cải biên những câu hát dân ca từ ngàn đời để lại để bày tỏ tấm lòng với quê hương.

“Tôi chọn kể những câu chuyện về cuộc sống, sinh hoạt của người dân làng Cảnh Dương thông qua những câu hát dân ca. Đó là lời ru của những người đàn ông miền biển”, nghệ nhân ưu tú Lê Thành Lộc chia sẻ.

Thấy chúng tôi phân vân về “lời ru của những người đàn ông miền biển”, anh Lộc chia sẻ: “Ngư dân làng Cảnh Dương đa phần dùng thuyền nhỏ đi đánh cá trong vùng lộng. Sáng đi, tối về; tối đi, sáng về. Lúc cập bờ, phụ nữ làng biển bận rộn với chợ búa, cá tôm thì những người đàn ông lại trở về nhà, tay bồng, tay bế, làm việc nhà và ru con. Tiếng hát át sóng biển, là tiếng hát tự mình để quên đi những nhọc nhằn mưu sinh nơi đầu sóng ngọn gió… Tự xa xưa, làng biển này chưa bao giờ ngưng tiếng hát ru”.

Với anh Lộc, được sinh ra, lớn lên bên bờ biển Cảnh Dương đã là một niềm hạnh phúc. Đó không chỉ là miền ký ức, mà còn là trầm tích văn hóa, lịch sử. Làng Cảnh Dương là đơn vị Anh hùng lực lượng vũ trang Nhân dân; làng chiến đấu Cảnh Dương là di tích lịch sử cấp quốc gia. Lễ hội Cầu ngư và nghệ thuật trình diễn dân gian Hát ru Cảnh Dương cũng được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ở làng biển Cảnh Dương, tục chôn cất, thờ cá ông, cá bà (cá voi) là một tín ngưỡng thiêng liêng bất khả xâm phạm.

Những trầm tích ấy đã hun đúc cho con người nơi đây đức tính cần cù, chịu thương, chịu khó; từ khi sinh ra đã quen với lao động, coi lao động là niềm vui, là hạnh phúc; dám đương đầu với thử thách, sóng dữ nhưng cũng không kém phần lãng mạn trong cuộc sống hàng ngày.

Làng Cảnh Dương hôm nay, nhà lầu san sát, xe hơi đắt tiền, hàng quán tấp nập. Nhưng như con thuyền nằm nghỉ bên bờ biển, người dân làng Cảnh Dương từ xa xưa vẫn biết tận hưởng cuộc sống sau những giờ lao động vất vả. Người làng Cảnh Dương biết gìn giữ nếp xưa, biết trân trọng quá khứ, tự hào về những giá trị cha ông để lại.

“Chúng tôi sinh ra trên mảnh đất anh hùng có bề dày lịch sử. Đó là gốc rễ để ngôi làng này vẫn giữ được nét truyền thống lâu đời, giáo dục tính nhân văn, yêu thương, chia sẻ trong gia đình, cộng đồng làng xóm. Với chúng tôi, đó mới là hạnh phúc thực”, anh Lộc chia sẻ thêm.

Cha, con và bờ biển

Gần trưa, biển lặng. Trời trong xanh, gió mát. Những con thuyền thảnh thơi nằm nghỉ sau một ngày ra lộng đánh bắt.

Trẻ em làng Cảnh Dương thời nay không còn sinh ra trong thiếu thốn. Chúng lớn lên từ những lời ru của ba; được học bơi, tập bủa lưới từ tấm bé. Đó là cái nếp, bởi đã sinh ra ở làng biển thì phải có dáng dấp của ngư dân vùng biển.

Anh Ngô Thanh Đức, thôn Cảnh Dương Đông vừa từ Hàn Quốc trở về sau 4 năm xa nhà. Ở quê, nghề biển cũng giúp anh có thu nhập 15-20 triệu đồng mỗi tháng. Nhưng với ước mong có  những ngôi nhà khang trang hơn, có thêm vốn liếng, anh tìm đến đất khách quê người.

Nhớ nghề, nhớ vị mặn mòi của biển cả, anh đưa 2 đứa con ra bãi biển, dạy chúng học bơi, dạy chúng bủa lưới. Dù biết, lớn lên, chưa hẳn chúng đã theo nghề biển nhưng vẫn phải giữ được cái đức tính ăn sóng, nằm gió của người miền biển.

“Cội rễ của hạnh phúc là biết trân trọng quá khứ. Những nét văn hóa đặc sắc từ hàng trăm năm đã giúp con người làng Cảnh Dương biết giữ gìn nề nếp gia phong, hạnh phúc gia đình, tình làng nghĩa xóm. Có lẽ, đó cũng là điều mà nhiều người khi đến đây cảm nhận được”, anh Đức cho hay.

Trời càng về trưa, nắng càng lên cao, cụ ông Lê Xuân Đắng và cụ bà Phạm Thị Thuận, thôn Cảnh Dương Đông tranh thủ đưa những chậu moi (tép biển) ra phơi nắng. Ngoài 70 tuổi, có lương hưu đủ sống, con cái đã thành đạt nhưng hai cụ vẫn cần mẫn với công việc quen thuộc. Cụ ông râu tóc bạc phơ thi thoảng trìu mến nhìn cụ bà, nở nụ cười và nói vài câu bông đùa như muốn xua đi cái nắng đang đội trên đầu.

“Lao động là niềm vui, lại có sản phẩm để sử dụng, cho con, biếu khách đến chơi chứ không vì buôn bán gì”, cụ bà Phạm Thị Thuận vui vẻ.

Từ tuyến đường chạy ven biển, đi qua những bức bích họa trên tường, chúng tôi tìm đến nhà ông Nguyễn Tiến Nên, nguyên Bí thư Chi bộ thôn Trung Vũ, xã Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình (nay là thôn Cảnh Dương Đông, xã Hòa Trạch, tỉnh Quảng Trị).

Theo ông Nên, làng cổ Cảnh Dương đến nay vẫn giữ được nhiều nét đẹp. Mọi việc trong thôn, ngoài xóm đều thực hiện theo hương ước, gia phong. Dòng họ, làng xóm đều có quỹ khuyến học, khuyến tài. Gia đình răn dạy con cái hướng thiện, học điều hay lẽ phải, trong ấm ngoài êm. Chính vì thế, từ khởi thủy, ngôi làng này có nhiều người đỗ đạt.

Từ năm 1945 đến nay, làng Cảnh Dương có 137 vị tiến sĩ, thạc sĩ. Những vị có công thành lập làng, đưa sự học và các nét văn hóa truyền thống vào ngôi làng này được Nhân dân tôn thờ. Các lễ hội hàng năm vẫn được người dân rất nhiệt tình hưởng ứng. Đầu làng, cuối ngõ không có tiếng bấc tiếng chì; làng xóm biết tương trợ lẫn nhau… Có lẽ, như thế cũng là hạnh phúc.

Xế trưa, chúng tôi ngỏ ý muốn mời cơm nhưng ông Nên từ chối khéo: “Tôi phải ở nhà ăn cơm! Đi đâu thì đi, trừ khi công tác, công việc, còn không là về ăn cơm với bà nhà”, ông Nên nhoẻn cười.

Những điều ông Nên nói có lẽ cũng không nằm đâu xa. Nó ở ngay trong những bữa cơm gia đình, trong nếp nhà và cách người làng sống với nhau qua bao thế hệ.

Chín thôn thuộc xã Cảnh Dương, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình (cũ) được gọi với cái tên dân gian truyền lại là làng Cảnh Dương. Ngôi làng cổ gần 400 năm bên bờ biển này đến nay vẫn giữ được nhiều nét đẹp truyền thống. Cứ đến dịp 2/9, làng lại tổ chức lễ hội đua thuyền. Làng có Ngư linh miếu, thờ cá ông, cá bà; có nghĩa trang riêng “phụng vị ngư hào” là nơi an nghỉ của cá voi.