Nhớ những rẫy nhà

Mỗi khi mùi rẫy đột nhiên trở về trong tâm trí tôi lại nhớ về hồi còn nhỏ với đám bạn chạy quanh trên rẫy. Trẻ con bây giờ hầu như gắn với những chiếc điện thoại, những món đồ chơi đắt tiền được mua sẵn chứ không còn tự tạo ra từng trò chơi bình dị như hồi tôi còn nhỏ. Thuở ấy, tôi lớn lên ở một vùng miền núi vẫn còn hoang sơ chưa nhuốm màu đô thị, tuổi thơ của tôi là nụ cười trong veo cùng những người bạn thuở thiếu thời với những trò chơi tự tạo trên những cung đường dọc núi đồi.

Tôi từng ước mình có thể quay lại tuổi thơ nhưng thời gian là một đoạn đời đã qua không ai có thể níu kéo lại được. Vậy nên mỗi lần nhớ rẫy, tôi thường sống bằng ký ức.

Các hộ gia đình nơi tôi khi ấy, bởi đất rất rộng nên nhà thường ở rất xa nhau. Trên này chủ yếu đặc trưng là rẫy trồng sắn, trồng mì, trồng đậu phộng. Tôi nhớ như in những con đường đất đỏ ngoằn ngoèo lúc nào cũng có cảm giác như dài tít tắp, là con đường quen thuộc để tôi đến với rẫy nhà. Ngày đó, nhà tôi chủ yếu trồng mì và trồng đậu phộng. Để đến được rẫy phải băng qua rất nhiều con đường đất rất khó đi, đến mùa mưa thậm chí không thể đi nổi xe, phải dắt xe đi bộ từng bước vì bùn đất bám chặt, lầy lội. Những mái nhà đỏ au, cứ cách một quãng thì sẽ từ từ hiện ra. Rồi đi xa hơn chút mới là rẫy, ngút ngàn quang cảnh tưởng chừng như rất hoang sơ.

Hầu như mỗi nhà ở chỗ tôi khi ấy đều rất giống nhau: những căn nhà đều khoác lên mình một màu xưa cũ, mảnh sân đất rộng sẽ thả dăm ba con gà chạy vườn, những luống rau nhỏ tưởng chừng như mọc dại nhưng lại trổ lên tươi tốt. Phía sau nhà sẽ luôn là những chuồng nuôi thêm có khi là trâu bò và cả những con lợn rừng nhỏ lông đen tuyền. Vì quê tôi là vùng núi lại ở rất sâu nên nước khi ấy vẫn còn rất khan hiếm. Ngày đó, giếng đào được thường khô vào mùa cạn, nước phải đi thật xa để chở dưới xuôi và tích trữ. Sau này, đào được ao nhưng chủ yếu dùng để tưới tiêu, nước sinh hoạt cũng phải được chắt dần.

Rẫy ở cách nhà tôi khá xa, đi xe máy cũng có khi phải hơn hai - ba mươi phút vì đường sá khó đi và vắng vẻ. Mỗi sớm, đám trẻ chúng tôi nếu không đến trường thì thể nào cũng ra rẫy, con đường mòn mòn vẹt dấu chân của chúng tôi in trên đó, cực thì cực nhưng khi cả đám đi cùng nhau thì lại rất vui. Đến được rẫy, dường như bao công sức bỏ ra cũng trở nên dịu ngọt bởi một màu mát xanh của cánh đồng mì, rẫy đậu phộng và một vài nhà có trồng cả cây ăn trái. Hầu như ở mỗi rẫy đều sẽ có một hai cái lán dựng tạm để tránh nắng, đụt mưa hoặc làm chỗ nghỉ ngơi, ăn cơm. Ở một vài rẫy lớn, người ta sẽ dựng tạm nhà trên đó vì phải ở lại canh rẫy.

Hồi còn bé, lần đầu tiên ngủ lại canh rẫy cùng ba, tôi rất sợ. Rẫy rộng, vắng hoe người, đến tầm chiều thì hầu như mọi người xong công việc sẽ về hết. Không có điều kiện kéo điện lên rẫy vì thế trong căn nhà toàn lá và gỗ dựng tạm chỉ có độc mỗi một chiếc phản, cái bàn nhỏ và một chiếc đèn dầu lớn để ba thắp mỗi đêm. Những hôm ở lại canh rẫy, chúng tôi sẽ ăn cơm sớm trước khi tối trời, rồi hai cha con lo làm các công việc trước khi nắng tắt, và ngủ lại. Tối trên rẫy thường rất lạnh và rất buồn. Đến đêm, chỉ có gió thổi qua khe vách và những tiếng văng vẳng của chó sủa cùng những thanh âm không rõ của đêm.

Giờ nông nghiệp công nghệ cao đã biến những rẫy nhà đơn lẻ  thành hệ thống rẫy quy mô. Ngủ đêm trên rẫy giờ cũng khác, vẫn căn chòi đơn sơ nhưng lượng người ngủ rẫy đông hơn. Những buổi ngủ đêm thường vào mùa thu hoạch.

Dù thế ban ngày dường như trái ngược với đêm và đám trẻ chúng tôi luôn thích những mùa thu hoạch dù khi đó sẽ rất cực. Mỗi ngày tôi vẫn hay đi “đạp nước” (một hình thức lấy nước thủ công nhờ sức người để tưới cho rẫy, bón phân, rải thuốc). Đến mùa thu hoạch, tôi vẫn thường hay nhận phần đi nhổ đậu phộng. Đậu phộng đến mùa thu hái, từng luống được phân rõ ràng, chỉ việc dùng hết sức mình và thi nhau nhổ. Nhưng nhổ cũng phải rất khéo vì vừa đủ sức kéo lên nhưng cũng đừng quá mạnh kẻo phần quả sẽ bị đứt neo lại dưới đất. Nhà tôi trồng nhiều đậu phộng, thu hoạch xong, thường chỉ để lại một phần ở nhà, còn lại ba sẽ đóng bao chở xuống dưới xuôi bán. Tôi thích ăn đậu phộng nhưng má hay rầy, mỗi lần luộc không cho ăn nhiều vì đậu phộng rất dễ say. Tôi thường dành một ít cho đám bạn, tụi nó cũng sẽ cho lại tôi đọt sắn, củ khoai, ít trái cây, chúng tôi vẫn thường hay đổi qua đổi lại thành quả mình làm ra bằng những thức giản đơn như thế.

Tôi không biết người ta nhớ về tuổi thơ với những dư ảnh gì, riêng tôi nhớ về thuở thiếu thời bằng những hồi ức đọng lại, chỉ để mong rằng giá như mình có thể chầm chậm lớn để chạy hoài trên những rẫy nhà thuở ấu thơ...