Học từ thực tiễn những mô hình sinh kế mùa lũ
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến sản xuất nông nghiệp vùng ĐBSCL, việc tìm kiếm các mô hình canh tác thích ứng, giảm chi phí đầu vào và nâng cao thu nhập cho nông dân đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Từ ngày 10-11/6, Trung tâm Khuyến nông An Giang phối hợp với Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN Việt Nam) tổ chức chương trình tham quan, học tập và chia sẻ kinh nghiệm các mô hình kinh tế nông nghiệp bền vững tại Đồng Tháp và Tây Ninh.
Đoàn nông dân An Giang cùng cán bộ kỹ thuật, chuyên gia tham quan thực tế mô hình sinh kế mùa lũ tại Đồng Tháp và Tây Ninh, học tập kinh nghiệm phát triển nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu. Ảnh: IUCN Việt Nam.
Hoạt động thu hút khoảng 40 nông dân tiêu biểu của An Giang cùng cán bộ kỹ thuật, chính quyền địa phương, nhà khoa học và cơ quan báo chí tham gia. Đây là một phần trong dự án kéo dài ba năm “Phát triển chuỗi giá trị các sản phẩm từ tơ sen hỗ trợ chiến lược trữ lũ ĐBSCL”, do Quỹ Coca-Cola tài trợ.
Tại các điểm tham quan, đoàn đã trực tiếp tìm hiểu những mô hình đang mang lại hiệu quả tích cực như nuôi cá đồng mùa lũ tự nhiên, nuôi cá đồng kết hợp thả cá giống, mô hình sen - cá kết hợp mùa nước nổi và các hoạt động gắn với du lịch sinh thái.
Theo IUCN Việt Nam, tại vùng đệm Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen (Tây Ninh), đơn vị đã hỗ trợ 80 hộ dân triển khai mô hình sen kết hợp nuôi cá mùa lũ trên diện tích 225ha. Song song đó, WWF Việt Nam đang triển khai hai mô hình sinh kế dựa vào lũ tại vùng đệm Vườn quốc gia Tràm Chim (Đồng Tháp) với tổng diện tích 228 ha, thu hút khoảng 166 hộ dân tham gia.
Kết quả bước đầu cho thấy các mô hình này giúp tận dụng nguồn lợi tự nhiên từ mùa nước nổi, giảm sử dụng hóa chất nông nghiệp, giảm chi phí sản xuất và tạo thêm nguồn thu nhập trên cùng đơn vị diện tích. Quan trọng hơn, đây là hướng sản xuất hài hòa với tự nhiên, góp phần bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước đặc trưng của vùng ĐBSCL.
Ông Nguyễn Thanh Phong, Giám đốc Chương trình Đồng bằng sông Cửu Long của IUCN Việt Nam, cho biết cơ hội để nông dân các tỉnh trực tiếp tham quan, học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn vẫn còn hạn chế. Vì vậy, chương trình được tổ chức nhằm giúp nông dân tiếp cận tận mắt các mô hình sản xuất hiệu quả, nâng cao hiểu biết về kỹ thuật, hiệu quả kinh tế và khả năng áp dụng tại địa phương.
“Thông qua các hoạt động học tập thực tế, người dân có thêm động lực để áp dụng và nhân rộng các mô hình sản xuất sinh thái, đồng thời hình thành mạng lưới kết nối giữa nông dân, HTX và các địa phương trong vùng”, ông Phong nhấn mạnh.
Mô hình sen kết hợp nuôi vịt tại vùng ngập lũ giúp tận dụng nguồn lợi tự nhiên, đa dạng sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân vùng Đồng Tháp Mười. Ảnh: IUCN Việt Nam.
Tạo động lực chuyển đổi sản xuất bền vững
Một trong những mô hình nhận được nhiều sự quan tâm của đoàn tham quan là mô hình nuôi cá mùa nước nổi của Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Quyết Tiến tại xã Phú Thọ, tỉnh Đồng Tháp.
Ông Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc Hợp tác xã Quyết Tiến, cho biết: Ban đầu mô hình chỉ là nhóm sáu hộ dân tự phát thực hiện trên diện tích khoảng 18,3ha. Nhận thấy hiệu quả bước đầu, địa phương đã hỗ trợ thành lập tổ hợp tác, sau đó phát triển thành hợp tác xã vào năm 2024.
Trong quá trình triển khai, các thành viên đã trải qua nhiều khó khăn từ khâu bảo vệ nguồn cá, thu hoạch đến tiêu thụ sản phẩm. Những năm đầu, HTX thử nghiệm nuôi cá lóc nhưng hiệu quả chưa cao do thất thoát lớn trong quá trình thu hoạch. Sau đó, đơn vị chuyển hướng sang thả cá mè vinh, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên từ rơm rạ và điều kiện sinh thái mùa nước nổi, mang lại kết quả khả quan hơn.
Dù lợi nhuận chưa lớn, bình quân đạt khoảng 2-3 triệu đồng/ha, nhưng mô hình đã tạo thêm nguồn thu nhập trong thời gian nông nhàn, đồng thời khuyến khích người dân tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản tự nhiên.
Mô hình nuôi trữ cá mùa lũ của Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Quyết Tiến (xã Phú Thọ, tỉnh Đồng Tháp) góp phần khai thác hiệu quả nguồn lợi thủy sản tự nhiên và tạo thêm thu nhập cho nông dân trong mùa nước nổi. Ảnh: WWF.
Theo ông Tuấn, yếu tố quan trọng giúp mô hình duy trì và phát triển là sự đồng lòng của các thành viên cùng sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế như WWF về con giống, vật tư và kỹ thuật. Đây là cơ sở để nông dân mạnh dạn đầu tư, từng bước mở rộng quy mô theo hướng cộng đồng cùng tham gia bảo vệ và hưởng lợi.
Tại Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen, mô hình sen - cá đang được xem là giải pháp sinh kế thích ứng hiệu quả với điều kiện ngập lũ đặc thù của vùng Đồng Tháp Mười. Không chỉ góp phần trữ nước, cải tạo môi trường và giảm áp lực sản xuất lúa vụ 3, mô hình còn mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm từ sen, cá và du lịch sinh thái.
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, hạn hán và xâm nhập mặn ngày càng gia tăng, việc phát triển các mô hình sinh kế dựa vào mùa lũ là hướng đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết 120 của Chính phủ về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu.
