Nhà khoa học về rùa Hồ Gươm - PGS.TS Hà Đình Đức qua đời

PGS.TS Hà Đình Đức sinh ngày 23/3/1940 tại Thanh Hóa. Ông là một trong những sinh viên khóa đầu tiên của Khoa Sinh học, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội). Sau khi tốt nghiệp, ông được giữ lại giảng dạy tại khoa và gắn bó với công tác đào tạo, nghiên cứu cho đến khi nghỉ hưu vào năm 2005.

Trong hơn 40 năm làm khoa học, PGS.TS Hà Đình Đức tham gia nhiều công trình nghiên cứu về động vật hoang dã, động vật quý hiếm cùng các chuyên gia trong và ngoài nước.

Dù không chuyên nghiên cứu về loài rùa nhưng tên tuổi của ông gắn liền với "cụ" rùa Hồ Gươm. Năm 1991, khi đi qua phố Hàng Khay, tình cờ nhìn thấy một cá thể rùa nổi lên mặt nước Hồ Gươm, ông bắt đầu hành trình tìm hiểu về loài rùa quý hiếm này. Cũng năm đó, Công ty Dịch vụ Khai thác du lịch thuộc Sở Văn hóa - Thông tin Hà Nội đặt vấn đề mời ông phối hợp nghiên cứu rùa Hồ Gươm nhằm phục vụ cho việc khai thác và phát triển du lịch.

Suốt hơn ba thập kỷ sau đó, ông kiên trì quan sát, ghi chép, chụp ảnh và thu thập tư liệu về tập tính, môi trường sống cũng như lịch sử của rùa Hồ Gươm. Từ đó, có những đề xuất đối với Chính phủ và các cơ quan chức năng có liên quan để đưa ra những quyết sách hợp lý nhất nhằm bảo tồn “cụ” rùa. Ông sở hữu hàng nghìn bức ảnh về "cụ" rùa, trong đó có nhiều khoảnh khắc được ghi lại vào những thời điểm đặc biệt của đất nước.

Bằng tấm lòng, tình cảm gắn bó của một nhà khoa học với Thủ đô, ông đã thực hiện 6 công trình nghiên cứu cấp quốc gia về Hồ Gươm, công bố hàng trăm bài viết liên quan đến rùa Hồ Gươm và nhiều lần được các hãng thông tấn quốc tế tìm đến để trao đổi về loài rùa quý hiếm này.

Không chỉ nghiên cứu, PGS.TS Hà Đình Đức còn nhiều lần lên tiếng về những nguy cơ đe dọa hệ sinh thái Hồ Gươm như ô nhiễm nguồn nước, suy giảm môi trường sống hay tác động của quá trình đô thị hóa. Đây là những dữ liệu khoa học quan trọng phục vụ công tác bảo tồn rùa Hồ Gươm, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về việc gìn giữ hệ sinh thái và các giá trị lịch sử, văn hóa Hồ Gươm.

Dù không sinh ra và lớn lên ở Hà Nội nhưng PGS.TS Hà Đình Đức yêu mến và gắn bó với mảnh đất này bằng một tình yêu nồng nàn. Ông từng chia sẻ: “Tôi yêu Hà Nội theo kiểu của riêng mình. Và tôi luôn tâm niệm phải làm việc gì đó có ích cho Hà Nội, phải biến tình yêu ấy thành những việc làm vì Hà Nội”. Ông đã có nhiều đóng góp vào sự phát triển của Hà Nội trên nhiều lĩnh vực khoa học về bảo vệ thiên nhiên, di sản lịch sử, văn hóa…

Ghi nhận những cống hiến của ông, năm 2012, Thành phố Hà Nội đã trao tặng PGS.TS Hà Đình Đức danh hiệu "Công dân Thủ đô ưu tú". Ông cũng được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú, được tặng Huân chương Kháng chiến hạng Ba, Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, là đồng tác giả của Giải thưởng Hồ Chí Minh, cùng nhiều phần thưởng và danh hiệu cao quý khác.