Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan: Nông thôn đáng sống phải có sinh kế, ký ức và tiếng cười

Không chỉ dừng lại ở những con đường bê tông hay các tiêu chí đạt chuẩn nông thôn mới, Cà Mau đang hướng đến một hành trình sâu hơn: đánh thức “hồn quê”, gìn giữ ký ức văn hóa và kiến tạo những miền nông thôn thực sự đáng sống.

Tại tọa đàm “Phát triển nông thôn bền vững, nông thôn đáng sống” trong khuôn khổ sự kiện “Hương rừng U Minh 2026”, những gợi mở của ông Lê Minh Hoan đã mở ra một tư duy phát triển mới cho vùng đất địa đầu cực Nam của Tổ quốc.

Từ góc nhìn giàu trải nghiệm thực tiễn, ông Lê Minh Hoan đặt ra một vấn đề khiến nhiều đại biểu suy ngẫm: “Đi hết con đường bê tông phẳng phiu, sạch sẽ đó, nếu không có sinh kế, không có tiếng cười, không có ký ức được giữ lại… thì nông thôn vẫn chỉ là một không gian đã được cải tạo, chứ chưa phải là một không gian đáng sống”.

Theo ông Hoan, điều cấp thiết hiện nay không phải chỉ thay đổi diện mạo nông thôn, mà phải thay đổi tư duy phát triển. Ông cho rằng, nông thôn cần được nhìn nhận như một “không gian xã hội” đa tầng, nơi hội tụ không gian sống an toàn, không gian văn hóa bản địa và những mối quan hệ cộng đồng gắn kết.

“Hạ tầng có thể đi trước, nhưng nếu bỏ qua việc thấu hiểu con người, hành vi và tập quán thì các công trình sẽ rơi vào cảnh đẹp nhưng không sống", ông Hoan chia sẻ.

Từ những trăn trở ấy, ông gợi mở hướng phát triển kinh tế nông thôn theo mô hình đa giá trị, tích hợp nông nghiệp với du lịch sinh thái, làng nghề và di sản văn hóa thông qua các sản phẩm OCOP/OTOP. Theo ông, khi bán một sản phẩm địa phương cũng là đang bán cả câu chuyện văn hóa, ký ức và bản sắc của vùng đất đó.

Đặc biệt, ông Hoan nhấn mạnh triết lý phát triển dựa vào nội lực cộng đồng. Thay vì chỉ hỏi “địa phương thiếu gì”, người dân cần đặt câu hỏi “quê hương mình đang có gì” để khai mở tiềm năng sẵn có. Với Cà Mau, đó có thể là bóng tối nguyên sơ của rừng U Minh, câu chuyện gác kèo ong, nhịp sống miệt rừng hay những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất phương Nam.

Một nội dung được ông Hoan đặc biệt quan tâm là xây dựng “nông thôn học tập”, nơi người dân không còn tư duy sản xuất nhỏ lẻ, cá thể mà chuyển sang tư duy cộng đồng, cùng học hỏi, cùng thích ứng và cùng phát triển.

Tiếp thu các ý kiến gợi mở của chuyên gia, ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, khẳng định, địa phương sẽ cụ thể hóa các định hướng thành chương trình hành động thiết thực ngay tại cơ sở.

Theo ông Lê Văn Sử, tỉnh xác định rõ quan điểm “Nông dân là chủ thể - nông thôn là nền tảng - nông nghiệp là động lực”, trong đó đích đến cuối cùng không phải là danh hiệu mà là sự hài lòng và chất lượng sống của người dân.

Từ định hướng đó, Cà Mau đề ra 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Trọng tâm là chuyển dịch từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp” đa giá trị; phát huy chiều sâu văn hóa trong phát triển du lịch sinh thái; củng cố hợp tác xã làm trung tâm liên kết sản xuất và tiêu thụ; phát triển hài hòa với thiên nhiên, thích ứng biến đổi khí hậu; đồng thời đổi mới phương thức quản trị theo hướng “làm cùng dân” thay vì “làm thay dân”.

Theo lãnh đạo tỉnh, Nhà nước sẽ giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là động lực thị trường, còn người dân là chủ thể trung tâm của quá trình phát triển. Cán bộ cơ sở sẽ đóng vai trò dẫn dắt, khơi dậy nội lực cộng đồng để hướng tới xây dựng những vùng quê học tập, văn minh và giàu bản sắc.

Hành trình xây dựng “nông thôn đáng sống”, theo các đại biểu, không phải là cuộc chạy đua về hình thức hay danh hiệu, mà là quá trình đánh thức “hồn quê”, giữ lại ký ức văn hóa và tạo dựng sinh kế bền vững cho người dân trên chính mảnh đất quê hương mình.

Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, nêu 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm của tỉnh Cà Mau sẽ được triển khai trong thời gian tới:

Thứ nhất, chuyển đổi tư duy kinh tế: Làm thế nào để chuyển đổi từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp” đa giá trị? Người nông dân không chỉ làm ra sản phẩm, mà phải biết liên kết, chế biến, phát triển du lịch sinh thái và xây dựng thương hiệu gắn liền với câu chuyện văn hóa bản địa.

Thứ hai, phát huy nội lực và tài nguyên bản địa: Thảo luận theo triết lý phát triển dựa vào nội lực: Không hỏi "Chúng ta thiếu gì?", mà hãy hỏi "Chúng ta đang có gì?". Làm sao để biến bóng tối nguyên sơ của đêm U Minh, tiếng thở của đất và câu chuyện gác kèo ong thành những giá trị trải nghiệm độc đáo, mang lại thu nhập cho chính người dân.

Thứ ba, xây dựng không gian sống và bảo vệ môi trường: Một vùng quê đáng sống phải đi cùng với môi trường xanh - sạch - an toàn. Không thể có một không gian đáng sống nếu kênh rạch, hệ sinh thái bị ô nhiễm hay cảnh quan nông thôn bị mai một.

Thứ tư, xây dựng “nông thôn học tập”: Làm thế nào để lan tỏa tri thức đến từng hộ gia đình, giúp người dân thích ứng, chủ động và tự làm chủ quá trình phát triển, chuyển từ tư duy sản xuất cá thể sang tư duy cộng đồng.

Thứ năm, vai trò kiến tạo của chính quyền: Đánh giá đúng vai trò của Nhà nước là kiến tạo, dẫn dắt; doanh nghiệp là động lực và người dân là chủ thể trung tâm.