Người dân thấp thỏm lo lắng về nguồn nước khi sống gần nghĩa địa

Nỗi lo ô nhiễm nguồn nước và bệnh tật rình rập

Nhìn từ trên cao hay đi sâu vào những con ngõ nhỏ tại 2 xóm Khê An và Khê Thành A (thuộc thôn Cổ Lũy, xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi), ranh giới phân định giữa không gian sinh hoạt của người sống và chốn yên nghỉ của người đã khuất gần như bị xóa mờ.

Những ngôi nhà cấp bốn nằm lọt thỏm, lồng ghép chằng chịt giữa hàng dài các dãy mộ. Con đường dân sinh hằng ngày vừa là lối đi về của các hộ gia đình, vừa là con đường dẫn bước qua vô số nấm mồ tươm tấp lẫn rêu phong.

Quy mô Nghĩa địa nhân dân thôn Cổ Lũy trải rộng trên diện tích chừng 10 ha với xấp xỉ 20.000 phần mộ. Nhiều ngôi mộ đã tồn tại qua hàng thập kỷ, gắn liền với lịch sử định cư lâu đời của cộng đồng cư dân bản địa.

Mặc dù diện tích đã quá tải, việc chôn cất, an táng vẫn tiếp diễn, khiến khoảng không gian đệm giữa khu dân cư và nghĩa địa ngày càng bị thu hẹp.

Gắn bó với mảnh đất này hơn một phần tư thế kỷ, bà Nguyễn Thị Hường (68 tuổi) ngậm ngùi nhớ lại những ngày đầu mới đến khai hoang lập nghiệp. Thời điểm đó, do điều kiện kinh tế còn thiếu tốn, chuyện môi trường, nước sinh hoạt hay khoảng cách với khu an táng chưa được gia đình đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, theo năm tháng, nguồn nước giếng khoan của gia đình biến chất nghiêm trọng, xuất hiện lớp phèn trắng đục.

“Mỗi lần bơm nước lên rồi đun nấu, lớp phèn đọng dày cộp dưới đáy nồi. Nhìn thấy mà rùng mình, không ai dám dùng để ăn uống trực tiếp nữa. Mấy năm nay, gia đình tôi phải mua từng bình nước lọc thương phẩm về nấu nướng”, bà Hường trăn trở.

Mỗi khi phát sinh việc mai táng mới sát vách nhà, người dân lại gõ cửa chính quyền cơ sở trình bày nguyện vọng. Nỗi thấp thỏm lớn nhất của bà con chính là nguy cơ suy giảm chất lượng nguồn nước ngầm lâu dài.

Việc có hay không tác động của khu nghĩa địa đến chất lượng nước ngầm cần được cơ quan chuyên môn lấy mẫu, phân tích và đánh giá dựa trên các quy chuẩn hiện hành. Mặc dù vậy, tâm lý bất an là không thể tránh khỏi. Trước mắt, khát khao lớn nhất của cư dân nơi đây là có được nguồn nước sạch đạt chuẩn phục vụ sinh hoạt.

Về lâu dài, nếu các cấp chính quyền lập quy hoạch tái định cư đồng bộ và có chính sách đền bù, hỗ trợ thỏa đáng, các hộ gia đình cũng sẵn sàng di dời để nhường mặt bằng và tìm kiếm môi trường sống lành mạnh hơn.

Tìm giải pháp cho hạ tầng nước sạch và hạ tầng tâm linh

Theo thống kê, toàn khu vực này hiện có 1.295 hộ dân sinh sống, trong đó vùng lõi chịu ảnh hưởng trực tiếp từ nghĩa địa có khoảng 100 hộ. Thực trạng này hình thành do yếu tố lịch sử để lại từ hàng chục năm trước.

Ông Nguyễn Văn Khôi, Trưởng thôn Cổ Lũy thừa nhận, toàn bộ các hộ dân cận kề nghĩa địa vẫn phải tự túc nguồn nước bằng giếng đóng hoặc giếng khoan sâu vào lòng đất. Hệ thống cấp nước sạch tập trung chưa đồng bộ đang đặt ra những thách thức về môi trường sống và an sinh xã hội.

Từ thực trạng này, thôn Cổ Lũy đã nhiều lần gửi đơn kiến nghị lên cấp trên, đề xuất ưu tiên đầu tư hạ tầng mạng lưới nước sạch đến từng hộ dân nhằm giải quyết nhu cầu thiết yếu trước mắt. Đồng thời, địa phương cần sớm ban hành quyết định "đóng cửa" nghĩa địa hiện hữu, cấm tuyệt đối việc phát sinh an táng mới để từng bước đưa hoạt động tâm linh vào các khu nghĩa trang quy hoạch tập trung.

Theo ông Bạch Khôi Nam, Phó Chủ tịch UBND xã Tịnh Khê, mật độ hơn 20.000 ngôi mộ nằm chen chúc trong khu dân cư là bài toán lịch sử kéo dài qua nhiều thế hệ. Chính quyền địa phương đã xây dựng định hướng di dời toàn bộ số phần mộ này. Dù vậy, với số lượng công trình tâm linh quá đồ sộ, cần nguồn kinh phí lớn nên không thể thực hiện trong một sớm một chiều.

Giải pháp trước mắt của xã Tịnh Khê là đẩy mạnh tuyên truyền, vận động dòng họ và người dân chấm dứt mai táng tại Cổ Lũy, chuyển sang các vị trí đã được phê duyệt quy hoạch. Bên cạnh đó, xã đã đề xuất đưa dự án mở rộng nghĩa địa Khê Thượng vào danh mục đầu tư công trung hạn nhằm tạo quỹ đất sạch phục vụ lộ trình di dời từng bước.

Cũng theo ông Nam, toàn bộ khu vực nghĩa địa 10 ha này hiện nằm trong phạm vi ranh giới đề xuất triển khai Dự án Khu đô thị và Quảng trường biển. Trong phương án quy hoạch tổng thể của dự án đã tích hợp hợp phần bốc xếp, di dời toàn bộ 20.000 ngôi mộ đến nghĩa trang mới. Nếu dự án được cấp có thẩm quyền phê duyệt và huy động được nguồn lực xã hội hóa từ nhà đầu tư, đây sẽ là "chìa khóa" giúp Tịnh Khê giải quyết dứt điểm "điểm nóng" môi trường sống nằm xen kẽ nghĩa địa.

Song song với hạ tầng tâm linh, bài toán cấp nước sạch cho Tịnh Khê cũng đang được chính quyền địa phương chú trọng. Do địa hình ven biển, nhiều khu vực tại địa phương còn đối mặt với nguy cơ xâm nhập mặn và thiếu nước ngọt cục bộ. Trong thời gian kiến nghị tỉnh kêu gọi đầu tư các dự án cấp nước sạch, chính quyền xã khuyến cáo, vận động người dân áp dụng các biện pháp lọc, lắng và sử dụng thiết bị lọc nước để bảo đảm vệ sinh.