Mưa trái mùa khiến diêm dân lao đao: [Bài 1] Thiệt hại chưa đong đếm hết

“Chưa năm nào vào vụ muộn như vậy”

Những ngày đầu tháng 3, các thửa ruộng muối tại xã Long Điền thưa người đến lạ.

Thay vì tiếng cào muối lạo xạo của diêm dân trên nền ruộng muối như mọi năm, thời điểm này, nơi đây vẫn lặng im.

Nguyên nhân là bởi những cơn mưa trái mùa hồi cuối tháng 2/2026 khiến cho nhiều ruộng muối vẫn còn mênh mông nước. Số khác, đa phần mặt ruộng còn ẩm, bờ bao chưa kịp hong khô, bạt chưa thể trải…

Mưa trái mùa xuất hiện dồn dập đúng thời điểm đáng lẽ đang là cao điểm vụ sản xuất mới, khiến nhịp sản xuất bị chậm lại. Thậm chí, nhiều thửa ruộng muối chỉ còn 1 - 2 ngày nữa sẽ cho thu hoạch nhưng mưa lớn bất chợt khiến muối đang kết tinh lại tan thành nước.

Với diêm dân xã Long Điền nói riêng, trễ vụ sản xuất muối suốt hơn 1 tuần nay, đồng nghĩa với nguy cơ mất trắng phần sản lượng quan trọng nhất của cả năm.

Theo truyền thống sản xuất, từ tháng 11 dương lịch của năm trước đó, nắng đã đủ gắt để bắt đầu dẫn nước vào ruộng. Chỉ cần 7 - 10 ngày nắng liên tục, muối sẽ kết tinh. Nếu thuận lợi, trước Tết Nguyên đán có thể thu hoạch 2 - 3 lứa. Thế nhưng năm nay, khi đã bước sâu vào mùa khô, nhiều ruộng muối ở Long Điền vẫn chưa thể lót bạt.

Ông Nguyễn Văn Gia có 3 ha muối trải bạt, thừa nhận chưa năm nào việc vào vụ lại muộn như vậy. Cơn mưa trái mùa vừa qua khiến gia đình ông thiệt hại không nhỏ, công sức và chi phí đầu tư coi như mất trắng. “Ruộng đã cải tạo xong từ sớm nhưng cứ mưa dầm, nước lớn và nắng yếu nên không thể đưa nước vào kết tinh”, ông Gia tâm sự.

Cùng cảnh ngộ, thời điểm này các ruộng muối của diêm dân HTX Chợ Bến cũng trong cảnh im ắng, đìu hiu.

Ông Nguyễn Văn Thuyết, Giám đốc HTX buồn rầu khi việc sản xuất muối bị chững lại vì thời tiết cực đoan. Việc sản xuất muối năm nay của HTX dự đoán sẽ bị giảm khoảng 40% so với mọi năm.

“Đáng lẽ thời điểm này HTX đã có vài lứa muối, nhưng thực tế mới chỉ dừng ở khâu chuẩn bị. Mưa trái mùa không lớn nhưng rải rác nhiều ngày, đủ để làm nền ruộng luôn ướt, độ mặn không đạt chuẩn. Chưa năm nào việc sản xuất muối buồn như năm nay”, ông Thuyết chia sẻ.

Không chỉ riêng tại Long Điền mà tại nhiều vùng sản xuất muối của TP.HCM như xã Lý Nhơn, Thạnh An, Cần Giờ, Long Sơn… cũng chung tình trạng. Việc sản xuất muối cũng bị ảnh hưởng nặng nề bởi những cơn mưa trái mùa.

“Chi phí cải tạo ruộng, mua bạt, đắp bờ, nhân công vẫn phải bỏ ra từ đầu mùa. Khi chưa thể sản xuất, vốn như bị chôn trên ruộng, trong khi người dân vẫn phải lo trang trải sinh hoạt hằng ngày. Còn đối với các ruộng muối đất theo kiểu truyền thống thì thiệt hại còn nặng hơn nhiều”, ông Nguyễn Văn Ba, diêm dân tại xã Lý Nhơn chia sẻ.

Với nghề muối, chỉ cần một cơn mưa bất chợt khi muối đang kết tinh cũng có thể “xóa sổ” cả mẻ. Nay, mưa xuất hiện ngay từ đầu vụ, nghĩa là cơ hội làm muối bị lùi lại, số lứa trong năm chắc chắn giảm. Với các diễm dân có diện tích vài hecta, mỗi vụ giảm đi đồng nghĩa với hàng chục tấn muối không thể thu hoạch.

Thiệt hại kép giữa thời tiết và thị trường

Biến đổi khí hậu khiến thời tiết thất thường hơn, diêm dân không có nhiều công cụ để tự bảo vệ mình trước rủi ro, đồng nghĩa với việc họ sẽ chịu nhiều thiệt hại hơn.

Ông Ngô Văn Hiền, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Phương Hiền (xã Long Điền) so sánh, mọi năm, nắng kéo dài đến tận đầu tháng 5 nên vụ muối thuận lợi, sản lượng cao. Tuy nhiên từ hai năm nay, mưa thất thường và kéo dài, làm số ngày nắng cũng đến ít đi. Thế nên, “chạy bạt” chưa xong đã phải dừng lại vì thời tiết không ủng hộ.

“Với những hộ làm muối trải bạt, mỗi hecta đầu tư hàng trăm triệu đồng cho hệ thống bạt, cải tạo nền. Nếu vụ muối bị rút ngắn, thời gian thu hồi vốn càng kéo dài. Khi biến đổi khí hậu làm tăng tần suất mưa trái mùa, rủi ro đầu tư cũng tăng theo”, ông Hiền chia sẻ.

Đáng lo hơn, thiệt hại do thời tiết lại trùng với thời điểm giá muối giảm sâu. Muối đất hiện chỉ còn khoảng dưới 1.000 đồng/kg, muối trải bạt dao động cao hơn, nhưng cũng ở mức khoảng 1.200 - 1.300 đồng/kg. Tuy muối đã có giá hơn những năm trước đây nhưng ngay cả khi sản xuất được, lợi nhuận của diêm dân cũng không tương xứng với công sức bỏ ra.

Nhiều diêm dân thừa nhận họ vẫn cố gắng làm vụ mới chủ yếu để “giữ ruộng”, giữ nghề. Bởi chỉ cần bỏ một mùa canh tác, ruộng xuống cấp, cỏ mọc, chi phí phục hồi còn lớn hơn. Nhưng làm trong tâm thế lo lắng về thời tiết, thấp thỏm về giá cả khiến nghề muối ngày càng kém hấp dẫn.

Biến đổi khí hậu vì thế tạo ra thiệt hại kép: vừa làm giảm sản lượng do thời tiết bất lợi, vừa làm tăng chi phí và rủi ro đầu tư trong khi giá bán không ổn định.

Ông Trần Văn Hưng, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam bộ cho biết, mưa trái mùa trong mùa khô ở Nam bộ thường do La Nina xuất hiện với tần suất dày và cường độ mạnh hơn. Đầu mùa khô năm nay, La Nina yếu vẫn duy trì, làm tăng độ ẩm trong khí quyển.

“Khi các yếu tố như nhiễu động gió đông trên cao, rãnh áp thấp xích đạo nâng trục lên phía bắc và không khí lạnh khuếch tán xuống phía nam cùng hoạt động, chúng sẽ kích hoạt mưa trái mùa trên diện rộng, gây ảnh hưởng đáng kể đến sản xuất nông nghiệp và nghề muối”, ông Hưng phân tích.

Theo ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn TP.HCM, năng suất bình quân sản xuất muối trên toàn địa bàn là 75,37 tấn/ha/năm. Trong đó, sản xuất muối đất là 61,79 tấn/ha/năm, muối trải bạt: 80,49 tấn/ha/năm. Thông thường, niên vụ muối bắt đầu từ tháng 12 đến tháng 5 năm sau, 1 chu kỳ sản xuất muối theo phương pháp phơi nước khoảng 10 - 15 ngày, tùy độ nắng.

“Tổng diện tích sản xuất muối hiện nay của TP.HCM là 2.081 ha, tập trung chủ yếu tại các xã Long Điền, Long Sơn, An Thới Đông, Thạnh An và phường Bà Rịa… Ước tính thiệt hại sản lượng muối do mưa trái mùa vừa qua trên địa bàn thành phố khoảng 10.457 tấn, với tổng thiệt hại hơn 13,5 tỉ đồng”, ông Đăng thông tin.

Trước tình hình sản xuất muối của diêm dân gặp nhiều bất lợi do thiên tai, ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn TP.HCM cho biết, thành phố sẽ có chính sách hỗ trợ, đồng hành cùng bà con để sản xuất bền vững, kết nối thị trường và gia tăng giá trị sản phẩm.