LTS: Sau gần một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp (kể từ ngày 1/7/2025 đến nay), Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức thực hiện tuyến bài này nhằm ghi chép lại những chuyển động, đổi thay từ cơ sở, nơi mà bộ máy hành chính mới cùng với đội ngũ công bộc đã nỗ lực vượt qua nhiều gian khó để phụng sự nhân dân được tốt hơn, hiệu quả hơn.
Thực tiễn ở cơ sở là minh chứng khẳng định cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại giang sơn không chỉ giúp tiết kiệm ngân sách, giảm tầng nấc ở các khâu trung gian trong hệ thống mà còn mở ra không phát triển mới, đem đến những kỳ vọng mới nhằm hiện thực khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Trung tâm Phục vụ Hành chính công xã Mậu A tiếp nhận số lượng lớn người dân đến giải quyết thủ tục hành chính mỗi ngày. Ảnh: Thanh Tiến.
Áp lực khủng khiếp
Gần một năm kể từ khi chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp , Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Mậu A giờ đây đã đi vào nề nếp. Thế nhưng, áp lực công việc khổng lồ của những ngày đầu tiên vẫn là một ký ức khó quên đối với đội ngũ cán bộ, công chức tại đây.
Trong 2 tháng đầu sáp nhập, Mậu A là địa phương đứng đầu toàn tỉnh Lào Cai về số lượng hồ sơ cần giải quyết. Trung bình mỗi ngày, Trung tâm tiếp nhận từ 150 - 200 bộ hồ sơ và đón tiếp khoảng 300 lượt công dân đến thực hiện các giao dịch. Lúc đó, với việc Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai đặt cửa liên thông ngay tại Trung tâm càng làm tình trạng quá tải đã diễn ra căng thẳng.
Khó khăn lại càng nhân lên khi lực lượng nhân sự lúc bấy giờ còn nhiều bỡ ngỡ. Đội ngũ cán bộ được điều động về từ nhiều đơn vị xã cũ và các phòng ban khác nhau. Có những người trước đây chỉ quen với các công tác chuyên môn đặc thù như đoàn thể, kế toán hoặc chuyên đi thực địa ngoại nghiệp, hầu như chưa có kinh nghiệm trực tiếp tiếp nhận và xử lý thủ tục hành chính công. Khối lượng công việc đồ sộ kết hợp với những mảng nghiệp vụ hoàn toàn mới đã khiến nhiều cán bộ không tránh khỏi sự lúng túng, chật vật.
Số lượng thủ tục hành chính lớn tạo nhiều áp lực cho cán bộ chuyên môn. Ảnh: Thanh Tiến.
Anh Lê Chí Công, Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Mậu A bộc bạch: Sức ép quá lớn của thực tiễn, bài toán về ứng dụng công nghệ, tìm ra công cụ hỗ trợ sức người trở thành nhiệm vụ cấp bách.
"Qua quá trình nghiên cứu về chuyển đổi số, tôi nhận thấy có một số mô hình công nghệ có thể thay thế được các thao tác thủ công. Với 10 năm kinh nghiệm trong ngành văn phòng, ý tưởng nhen nhóm trong đầu tôi lúc ấy là phải tìm mọi cách để người dân tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến một cách dễ dàng và thuận tiện nhất", anh Công nói.
Sau đi tham quan, học hỏi từ xã Hiền Lương (tỉnh Phú Thọ), Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Mậu A đã tiếp cận được mô hình "Kiosk thông minh" tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Nhận thấy đây chính là "chìa khóa" công nghệ thiết thực, Mậu A đã nhanh chóng học hỏi và trở thành địa phương đầu tiên của tỉnh Lào Cai đưa hệ thống tiên tiến này vào vận hành từ cuối năm 2025.
Điểm ưu việt lớn nhất của Kiosk thông minh là sự thân thiện và khả năng phiên dịch ngôn ngữ đời thường thành ngôn ngữ hành chính. Thay vì bối rối trước các thuật ngữ chuyên ngành hay phải tự gõ tìm kiếm, người dân chỉ cần trò chuyện trực tiếp với máy.
"Ví dụ người dân đến nói muốn làm sổ đỏ, AI sẽ tự động hiểu và hướng dẫn họ làm thủ tục liên quan đến đất đai. Hệ thống sẽ xuất ra một bảng hướng dẫn chi tiết từ quy trình, mức phí, thời gian giải quyết cho đến cơ quan xử lý", anh Lê Chí Công hào hứng chia sẻ.
Người dân có thể trò chuyện trực tiếp với hệ thống để tìm hiểu thông tin. Ảnh: Thanh Tiến.
Không chỉ dừng lại ở việc tư vấn, hệ thống Kiosk thông minh còn mang đến những tiện ích vượt trội khác: Người dân chỉ cần quét Căn cước công dân, toàn bộ thông tin dữ liệu dân cư sẽ được hệ thống trích xuất và tự động điền vào tờ khai. Hiện, Trung tâm đang lên kế hoạch tích hợp tính năng quét mã ứng dụng VNeID trực tiếp trên điện thoại thông minh, giúp người dân không cần mang theo giấy tờ cứng. Bên cạnh đó, nhằm khuyến khích bà con làm quen với công nghệ, mọi dịch vụ hỗ trợ từ tư vấn AI, cung cấp biểu mẫu, in ấn hay photocopy số lượng ít đều được Trung tâm miễn phí cho người dân.
Đối với đội ngũ cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ, Kiosk thông minh giống như một quân sư đắc lực. Toàn bộ dữ liệu của Kiosk được đồng bộ chuẩn xác từ Cổng Dịch vụ công Quốc gia, giúp cán bộ tra cứu nhanh chóng các quy định, nghị định mới mà không lo sai sót. Đặc biệt, hệ thống này còn được kết nối liên thông trực tiếp với máy tính của cán bộ tại quầy. Ngay khi người dân vừa tương tác tại Kiosk và lấy số thứ tự, hệ thống đã báo trước cho cán bộ biết người dân chuẩn bị làm thủ tục gì. Nhờ biết trước nhu cầu, cán bộ có thể chủ động chuẩn bị hồ sơ, từ đó có thêm thời gian để nắm bắt tâm tư, băn khoăn và tư vấn sâu hơn cho bà con.
Hệ thống được kết nối với Cổng Dịch vụ công Quốc gia nên cho thông tin chính xác cao nhất. Ảnh: Thanh Tiến.
Nhằm tối ưu hóa mọi nguồn lực, bên cạnh Kiosk thông minh, Trung tâm còn bố trí thêm hệ thống máy tính, máy in, máy scan và màn hình cảm ứng. Người dân trong lúc chờ đợi có thể dùng điện thoại cá nhân quét mã QR để tự thao tác nộp hồ sơ trực tuyến, qua đó góp phần nâng cao tỷ lệ sử dụng dịch vụ công trực tuyến thực chất tại địa phương.
"Trung tâm phục vụ hành chính công chính là bộ mặt của xã. Khi người dân bước vào đây, cảm thấy hài lòng với sự hỗ trợ nhiệt tình và tiện ích thông minh, họ sẽ đánh giá được hiệu quả thực tế của một chính quyền vận hành", anh Lê Chí Công khẳng định.
Tiếp tục sáp nhập thôn
Ông Hà Đức Anh, Bí thư Đảng ủy xã Mậu A cho biết: Xã Mậu A hiện có diện tích gần 145 km2, dân số gần 41.000 người, chỉ đứng sau ba phường Yên Bái, Lào Cai, Cam Đường. Dân số đông đồng nghĩa với khối lượng công việc phục vụ nhân dân rất lớn. Thêm vào đó, do đặc thù Mậu A là trung tâm, tập trung nhiều cơ quan, ngân hàng nên theo quy định liên thông, người dân từ các địa phương khác cũng thường xuyên đổ về đây để giải quyết thủ tục hành chính.
Để bộ máy vận hành trơn tru, giải pháp tiên quyết được Mậu A áp dụng là phân công rõ người, rõ việc, rõ thẩm quyền. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất lại nằm ở năng lực đội ngũ.
Ông Hà Đức Anh thẳng thắn nhìn nhận: Ban đầu, khó khăn không phải là thiếu người, mà là thiếu người làm được việc. 60% cán bộ được điều động từ các xã cũ về chưa từng va chạm với nhiều mảng thủ tục hành chính phức tạp, nay phải đảm nhận những phần việc vốn thuộc thẩm quyền của cấp huyện.
Mậu A là đơn vị hành chính cấp xã đầu tiên ở Lào Cai sử dụng Kiosk thông minh. Ảnh: Thanh Tiến.
Nhằm tháo gỡ vướng mắc nội tại, lãnh đạo xã đã duy trì các buổi giao ban cuối ngày trong thời gian đầu để nghe báo cáo và xử lý ngay những khó khăn. Cùng với đó, xã thường xuyên tổ chức các hội nghị đối thoại chuyên đề với từng khối cơ quan (chính quyền, Đảng, đoàn thể, giáo dục, y tế, an ninh) nhằm nắm bắt tâm tư, chấn chỉnh thái độ làm việc và tạo sự đồng thuận trong tập thể.
Đặc biệt, đối với lực lượng an ninh trật tự ở 41 thôn, xã đã sáng tạo áp dụng mô hình "khoán điểm KPI", đánh giá, cộng trừ điểm định kỳ hàng tháng để tạo động lực thi đua, nâng cao hiệu quả nắm bắt tình hình từ cơ sở.
Dù đã có nhiều nỗ lực, ông Hà Đức Anh thừa nhận quá trình vận hành vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Áp lực xử lý công văn, giấy tờ khổng lồ dồn về các phòng chuyên môn (có ngày lên tới hơn 100 văn bản) đang chiếm quá nhiều thời gian. Sự thiếu hụt nhân sự quản lý nhà nước ở các mảng đặc thù như giáo dục, y tế tại Phòng Văn hóa - Xã hội cũng là một bài toán khó.
Hiện nay, Mậu A đang tích cực chuẩn bị cho lộ trình sáp nhập thôn, tổ dân phố nhằm đáp ứng chủ trương nâng cấp xã lên thành phường. Theo chỉ đạo mới, quy mô thôn phải đạt từ 250 hộ và tổ dân phố từ 400 hộ trở lên. Với tiêu chí này, Mậu A dự kiến sẽ giảm từ 41 thôn xuống còn 21 thôn. Điều này đòi hỏi địa phương phải chuẩn bị rất kỹ lưỡng về phương án nhân sự ở cơ sở, đặc biệt là mục tiêu trẻ hóa đội ngũ cán bộ.
Sự hài lòng của người dân là thước đo cho mọi hoạt động của cán bộ, công chức. Ảnh: Thanh Tiến.
"Hiện nay, phần lớn cán bộ thôn của xã là các bác cán bộ hưu trí, thậm chí nhiều bác đã ngoài 70 tuổi. Sự nhiệt tình, tận tâm của các bác là điều tuyệt vời, không thể chê vào đâu được. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay chính là khả năng tiếp cận công nghệ thông tin và chuyển đổi số", Bí thư xã Mậu A trăn trở.
Sau khi sáp nhập, địa bàn mỗi thôn, tổ dân phố sẽ được mở rộng đáng kể. Nếu không ứng dụng công nghệ, dù cán bộ có nhiệt tình đến mấy cũng không thể bao quát và quản lý hết địa bàn. Để giải quyết bài toán này và hỗ trợ công tác quản lý cơ sở, xã Mậu A đang ráo riết chuẩn bị ra mắt một ứng dụng công nghệ hoàn toàn mới mang tên "Mậu A I". Đây là một ứng dụng tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) hoạt động trên nền tảng Mini App của Zalo. Ứng dụng này được thiết kế chuyên biệt để phục vụ trực tiếp cho công tác chỉ đạo, điều hành của xã đối với các thôn, tổ dân phố một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất".
Khai mở tương lai
Khép lại những bộn bề của giai đoạn đầu sáp nhập, Bí thư Đảng ủy xã Mậu A chia sẻ về tầm nhìn chiến lược đến năm 2030. Dù thừa nhận khó có thể tạo ra sự lột xác tức thì trong cuối nhiệm kỳ này, nhưng ông khẳng định chắc nịch về một Mậu A hoàn toàn khác biệt trong vòng một thập kỷ tới.
"Mậu A sẽ trở thành một đô thị trung tâm, một trong những cực tăng trưởng động lực của tỉnh Lào Cai. Đặc biệt, khi tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng hoàn thành, khu vực phát triển đô thị gắn kết với hệ thống giao thông công cộng quanh nhà ga An Thịnh sẽ bứt phá vô cùng mạnh mẽ", ông Hà Đức Anh nhấn mạnh.
Lãnh đạo xã Mậu A khảo sát khu vực quy hoạch phát triển du lịch. Ảnh: Hồng Nhung.
Bên cạnh đó, mục tiêu đến năm 2030, xã Mậu A phấn đấu quy hoạch khoảng 200 ha đất công nghiệp. Các nhà máy đi vào hoạt động sẽ trực tiếp giải quyết bài toán việc làm và nâng cao đáng kể mức thu nhập cho người dân trên địa bàn.
Địa phương đang nỗ lực trải thảm đỏ để biến Mậu A trở thành trung tâm chế biến quế quy mô lớn nhất của tỉnh và vươn tầm ra cả nước. Tầm nhìn này hoàn toàn khả thi khi xã có thể tiếp nối và khai thác triệt để lợi thế tuyệt đối từ vùng nguyên liệu quế rộng lớn, chất lượng cao của huyện Văn Yên cũ. Sự cộng hưởng giữa vùng trồng nguyên liệu trù phú truyền thống và hạ tầng các nhà máy chế biến sâu hiện đại tại Mậu A không chỉ giúp nâng tầm giá trị chuỗi cung ứng quế, mà còn tạo đòn bẩy vững chắc thúc đẩy sinh kế, mang lại cuộc sống ấm no cho hàng vạn nông dân.
Ông Hà Đức Anh cho biết thêm: Mậu A đang nỗ lực từng bước hoàn thiện quy hoạch từ 300 - 500 ha để xây dựng điểm đến du lịch sinh thái trọng điểm. Tầm nhìn này được xây dựng dựa trên lợi thế tuyệt đối về cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ ở độ cao từ 700 - 1.200m, nơi có khí hậu mát mẻ quanh năm không thua kém Bắc Hà hay Tam Đảo. Sự cộng hưởng giữa việc bảo tồn không gian Làng văn hóa dân tộc Dao, hệ thống hang động độc đáo cùng quần thể nghỉ dưỡng, tâm linh trên mây sẽ không chỉ khai mở "mỏ vàng" du lịch mà còn tạo đòn bẩy vững chắc thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương bứt phá.
