Sáng 2/6, tại TP.HCM, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM cùng Trường Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội thảo lấy ý kiến về bảo tồn, phát triển làng nghề và góp ý dự thảo Nghị định về phát triển ngành nghề nông thôn và làng nghề bền vững thay thế Nghị định 52/2018/NĐ-CP.
Hội thảo ghi nhận nhiều góp ý về bảo tồn và phát triển ngành nghề nông thôn, làng nghề. Ảnh: Lê Bình.
Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn cho biết, sau 8 năm thực hiện, Nghị định 52 đã góp phần tạo chuyển biến tích cực cho ngành nghề nông thôn và làng nghề. Nhiều làng nghề có bước phát triển rõ nét, lĩnh vực thủ công mỹ nghệ tăng trưởng ổn định, chương trình OCOP lan tỏa mạnh mẽ. Trong hai năm gần đây, Việt Nam có thêm bốn làng nghề được công nhận tham gia Hội đồng Thủ công Thế giới.
Tuy nhiên, quá trình tổng kết cũng cho thấy nhiều hạn chế như khó tiếp cận chính sách hỗ trợ, cơ chế dành cho nghệ nhân còn chưa tương xứng, việc phân loại và đánh giá làng nghề còn chồng chéo, gây khó khăn cho công tác quản lý và phát triển.
Qua nhiều vòng lấy ý kiến, nội dung sửa đổi đã lên tới 80-90% so với Nghị định 52 hiện hành. Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất xây dựng một nghị định mới hoàn toàn, với phạm vi điều chỉnh rộng hơn và cách tiếp cận theo hướng phát triển bền vững.
“Nếu trước đây là nghị định về phát triển ngành nghề nông thôn thì lần này chúng tôi tiếp cận theo hướng phát triển ngành nghề nông thôn và làng nghề bền vững. Yếu tố bền vững sẽ là định hướng xuyên suốt trong giai đoạn tới”, bà Yến cho biết.
Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp cho rằng, dự thảo đã có nhiều điểm mới khi tiếp cận theo hướng xây dựng hệ sinh thái ngành nghề nông thôn và làng nghề, đồng thời đưa kinh tế xanh và chuyển đổi số trở thành những động lực tăng trưởng mới.
Hiện, làng nghề Việt Nam vẫn đang đối mặt với ba nút thắt lớn gồm môi trường, đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường. Đây là những vấn đề vượt quá khả năng tự giải quyết của phần lớn nghệ nhân và cơ sở sản xuất.
Các thị trường lớn như Mỹ và châu Âu đang đặt ra những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và chứng nhận tài nguyên bền vững.
Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến: "Nghị định mới hướng tới tạo động lực phát triển bền vững cho ngành nghề nông thôn và làng nghề trong giai đoạn tới". Ảnh: Lê Bình.
Từ đó, cần bổ sung các nội dung về kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số, thương mại điện tử và phát triển thị trường vào dự thảo nghị định. Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ các cơ sở làng nghề ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong thiết kế sản phẩm, nghiên cứu thị trường và kết nối cung cầu.
Theo ông Tiến, ngành thủ công mỹ nghệ cần chuyển từ tư duy bán nguyên liệu và ngày công lao động sang bán giá trị sáng tạo và câu chuyện văn hóa của sản phẩm. “Nếu chỉ bán nguyên liệu và công lao động thì giá trị rất thấp. Giá trị gia tăng nằm ở câu chuyện văn hóa, ở bản sắc và sự sáng tạo của sản phẩm”, ông Tiến nhấn mạnh.
Ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn TP.HCM cho biết, TP.HCM đang xây dựng đề án bảo tồn và phát triển ngành nghề truyền thống, đồng thời triển khai nhiều hoạt động đưa giá trị làng nghề đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Một số chính sách hỗ trợ trong Nghị định 52 trước đây còn khó áp dụng đối với các địa phương tự cân đối ngân sách. Vì vậy, nghị định mới cần quy định rõ hơn về cơ chế hỗ trợ, phân cấp và trao thêm quyền chủ động cho địa phương.
Ông Đăng cho rằng thay vì những quy định chung chung, nghị định cần có các tiêu chí cụ thể để địa phương có cơ sở triển khai và kiểm tra hiệu quả. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa từ doanh nghiệp, kiều bào và các nhà đầu tư muốn tham gia bảo tồn, phục hồi làng nghề.
“Muốn bán được sản phẩm thì phải có câu chuyện văn hóa. Muốn có câu chuyện văn hóa thì phải bảo tồn được nghề, tôn vinh được nghề và tạo không gian để du khách trải nghiệm”, ông Đăng nói.
Cũng tại hội thảo, đại diện nhiều địa phương, hiệp hội ngành nghề, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất đã đóng góp nhiều ý kiến liên quan đến cơ chế hỗ trợ làng nghề, bảo vệ môi trường, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển du lịch làng nghề, xúc tiến thương mại… Nhiều đại biểu đề nghị dự thảo cần có cơ chế tôn vinh, hỗ trợ và tạo điều kiện để nghệ nhân truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ.
TP.HCM đang đẩy mạnh bảo tồn và phát triển các nghề truyền thống gắn với du lịch, từng bước khai thác giá trị văn hóa bản địa, tạo điểm đến trải nghiệm hấp dẫn và mở rộng cơ hội nâng cao thu nhập cho người dân làng nghề. Ảnh: Lê Bình.
Bà Nguyễn Thị Hoàng Yến ghi nhận các ý kiến đóng góp từ địa phương, chuyên gia và các cơ sở làng nghề. Bà Yến cho biết mục tiêu của nghị định mới không chỉ dừng lại ở bảo tồn nghề truyền thống mà còn tạo động lực để ngành nghề nông thôn phát triển theo chuỗi giá trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với xu hướng phát triển bền vững trên thế giới.
