Mở 'cao tốc số' cho hàng hóa vùng biên, miền núi

Bộ Công Thương vừa ban hành Quyết định số 1967/QĐ-BCT ngày 4/8/2026 phê duyệt Kế hoạch tổng thể ứng dụng thương mại điện tử (TMĐT) tại khu vực biên giới, miền núi giai đoạn 2027-2030.

Kế hoạch đặt ra mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp tương đối toàn diện, từ hoàn thiện chính sách, phát triển hạ tầng, logistics, thanh toán số đến đào tạo nhân lực, liên kết vùng và thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới.

Mở rộng thị trường cho sản phẩm địa phương

Một trong những điểm nhấn của Kế hoạch là định vị TMĐT như đòn bẩy giúp sản phẩm vùng biên, miền núi tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, cả trong nước và quốc tế. Các sản phẩm đặc trưng, sản phẩm bản địa, sản phẩm có lợi thế sẽ được hỗ trợ chuẩn hóa thông tin, xây dựng hồ sơ số, truy xuất nguồn gốc, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và kết nối với các nền tảng bán hàng.

Thay vì cạnh tranh bằng giá, Kế hoạch hướng tới nâng cao giá trị sản phẩm thông qua việc gắn kết với câu chuyện văn hóa, tri thức bản địa và du lịch cộng đồng. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế tiêu dùng hiện đại, nơi người mua không chỉ quan tâm đến sản phẩm mà còn chú trọng đến nguồn gốc, tính bền vững và giá trị văn hóa đi kèm.

Đến năm 2030, doanh số TMĐT tại các địa bàn đặc biệt khó khăn được kỳ vọng đạt 3-5% tổng mức bán lẻ, trong khi khu vực khó khăn đạt 6-8%. Nhóm sản phẩm ưu tiên phấn đấu tăng trưởng doanh thu trực tuyến 15-20% mỗi năm. Đồng thời, sẽ hình thành ít nhất một không gian số cấp vùng hoặc quốc gia để quảng bá sản phẩm đặc trưng gắn với hình ảnh địa phương.

Giải bài toán hạ tầng và năng lực vận hành

Thực tế cho thấy, rào cản lớn nhất của TMĐT ở vùng biên, miền núi không nằm ở nhu cầu thị trường mà ở hạ tầng và năng lực vận hành. Vì vậy, Kế hoạch dành trọng tâm xử lý các “điểm nghẽn” như kết nối internet, logistics, thanh toán và kỹ năng số.

Hạ tầng viễn thông và hạ tầng số sẽ tiếp tục được đầu tư, đặc biệt tại khu vực cửa khẩu, vùng sản xuất tập trung và các xã còn khó khăn. Thay vì đầu tư dàn trải, Kế hoạch nhấn mạnh việc tận dụng cơ sở sẵn có như bưu cục, điểm bán hàng, trung tâm dịch vụ và thiết chế cộng đồng nhằm tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả khai thác.

Một giải pháp đáng chú ý là xây dựng mạng lưới điểm hỗ trợ TMĐT tại cấp xã hoặc cụm xã. Đây sẽ là “cầu nối” giúp người dân thiết lập gian hàng số, xử lý đơn hàng, kết nối vận chuyển, thanh toán và duy trì hoạt động bán hàng trực tuyến. Mô hình này đặc biệt phù hợp với khu vực mà người dân còn hạn chế về kỹ năng số và nguồn lực đầu tư.

Trong lĩnh vực logistics, Kế hoạch đưa ra hướng tiếp cận linh hoạt theo từng địa bàn. Các điểm gom hàng, kho vệ tinh, kho lạnh quy mô nhỏ, tuyến vận chuyển theo mùa vụ sẽ được phát triển nhằm đáp ứng đặc thù hàng hóa như nông sản, thủy sản và sản phẩm tươi sống.

Đến năm 2030, tối thiểu 60% hợp tác xã, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa tại khu vực triển khai có hoạt động bán hàng trực tuyến; trong đó ít nhất 40% phát sinh đơn hàng và doanh thu thực tế. Đồng thời, 70% sản phẩm ưu tiên được số hóa, 50% chủ thể ứng dụng công cụ số trong quản lý và 50% điểm hỗ trợ được kết nối với doanh nghiệp dịch vụ hoặc nền tảng số.

Thanh toán không dùng tiền mặt cũng được thúc đẩy mạnh, với mục tiêu chiếm khoảng 50% tổng số giao dịch TMĐT trong nhóm đối tượng được hỗ trợ.

Đào tạo nhân lực là yếu tố quyết định, liên kết vùng mở rộng thị trường xuyên biên giới

Song song với hạ tầng, Kế hoạch đặc biệt coi trọng phát triển nguồn nhân lực. Giai đoạn 2027-2030 sẽ có tối thiểu 100.000 lượt người được đào tạo kỹ năng TMĐT, bao gồm cán bộ quản lý, hợp tác xã, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, phụ nữ, thanh niên và đồng bào dân tộc thiểu số.

Điểm đáng chú ý là ít nhất 50% người tham gia đào tạo thuộc nhóm đồng bào dân tộc thiểu số và cư dân tại các xã khó khăn. Nội dung đào tạo được thiết kế theo hướng trực quan, dễ hiểu, gắn với thực hành, sử dụng học liệu số và tài liệu đa ngôn ngữ để tăng khả năng tiếp cận.

Cùng với đó, Kế hoạch hướng tới xây dựng đội ngũ nòng cốt TMĐT cộng đồng tại cơ sở. Đây sẽ là lực lượng hỗ trợ trực tiếp người dân trong vận hành gian hàng, xử lý đơn hàng và duy trì hoạt động kinh doanh trên môi trường số, bảo đảm tính bền vững sau khi kết thúc hỗ trợ.

Một điểm mới quan trọng là định hướng tổ chức TMĐT theo cụm vùng thay vì triển khai riêng lẻ từng địa phương. Năm cụm liên kết lớn được xác định, gắn với các hành lang kinh tế, cửa khẩu, trung tâm logistics và vùng sản xuất hàng hóa tập trung.

Cách tiếp cận này giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, giảm chi phí vận chuyển và tăng khả năng tiếp cận thị trường. Mỗi vùng sẽ có định hướng riêng: phía Bắc tập trung sản phẩm đặc trưng và thị trường biên giới; miền Trung gắn với làng nghề và du lịch; Tây Nguyên ưu tiên vùng nguyên liệu và logistics lạnh; Đông Nam Bộ phát triển hàng chế biến và TMĐT xuyên biên giới; Đồng bằng sông Cửu Long tập trung nông, thủy sản theo mùa vụ.

Đến năm 2030, dự kiến hình thành ít nhất hai cụm liên kết TMĐT liên tỉnh, liên vùng; đồng thời tối thiểu 60% xã trong phạm vi Kế hoạch có điểm hỗ trợ TMĐT.

Ở cấp độ quốc tế, Kế hoạch đặt mục tiêu từng bước phát triển xuất khẩu trực tuyến. Các điểm trung chuyển số tại cửa khẩu và trung tâm logistics sẽ hỗ trợ chuẩn hóa sản phẩm, giao dịch, thông quan và vận chuyển. Đồng thời, cơ chế thanh toán, kho ngoại quan và kiểm soát hàng hóa sẽ được hoàn thiện, gắn với yêu cầu phòng chống buôn lậu và gian lận thương mại.

Hướng tới thương mại điện tử xanh và bền vững

Kế hoạch cũng đặt ra yêu cầu phát triển TMĐT theo hướng xanh và bền vững. Ít nhất 50% chủ thể được hỗ trợ sẽ sử dụng bao bì thân thiện môi trường hoặc có khả năng tái chế. Tối thiểu 30% mô hình TMĐT gắn với sản phẩm bản địa, du lịch cộng đồng và sản xuất bền vững.

Đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh tiêu dùng xanh ngày càng phổ biến và các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường.

Việc triển khai sẽ có sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã và cộng đồng, theo cơ chế kết hợp giữa hỗ trợ công và vận hành theo thị trường. Bộ Công Thương giữ vai trò chủ trì, điều phối và giám sát, trong khi các bộ, ngành và địa phương phối hợp triển khai.

Với cách tiếp cận đồng bộ từ sản phẩm, hạ tầng, logistics đến con người và thị trường, Kế hoạch giai đoạn 2027-2030 không chỉ thúc đẩy TMĐT phát triển tại khu vực biên giới, miền núi mà còn góp phần nâng cao năng lực tự kinh doanh của người dân.

Quan trọng hơn, TMĐT được đặt trong mối liên hệ với sinh kế, văn hóa và phát triển bền vững. Đây là nền tảng để thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, đưa kinh tế số lan tỏa sâu rộng và tạo động lực mới cho tăng trưởng ở những khu vực còn nhiều khó khăn.