Ghi nhận nỗ lực của Việt Nam
Việt Nam đã tiến hành xây dựng báo cáo, cung cấp thông tin, tài liệu vào hệ thống trực tuyến, quá trình thực hiện. Cụ thể, ngày 23/10/2017 lần đầu cung cấp danh sách nghề cá xuất khẩu sang Hoa Kỳ.
Ngày 30/11/2021 nộp hồ sơ đề nghị đánh giá tương đương đối với 27 nghề cá có xuất khẩu sang Hoa Kỳ và các quy định bảo vệ thú biển tại Việt Nam.
Ngày 23/8/2022 trả lời NOAA về một số câu hỏi trong quá trình đánh giá tương đương.
Ngày 1/4/2025 nộp bổ sung hồ sơ, thông tin để đề nghị xem xét lại kết quả đánh giá sơ bộ không công nhận tương đương.
MMPA được ban hành nhằm bảo vệ các loài thú biển (bao gồm các loài cá voi, cá heo, dugong, hải cẩu…), đảm bảo các hoạt động khai thác thủy sản không gây tổn hại đến các loài này.
MMPA yêu cầu các quốc gia xuất khẩu thủy sản vào thị trường Hoa Kỳ phải triển khai các biện pháp bảo vệ thú biển tương đương với biện pháp của Hoa Kỳ nhằm giảm thiểu tình trạng đánh bắt ngẫu nhiên trong khai thác thủy sản. Hoa Kỳ sẽ thực hiện đánh giá định kỳ trên cơ sở báo cáo của các quốc gia.
MMPA được ban hành nhằm bảo vệ các loài thú biển (bao gồm các loài cá voi, cá heo, dugong, hải cẩu…), đảm bảo các hoạt động khai thác thủy sản không gây tổn hại đến các loài này. Ảnh: Marinemammalcente.
Qua báo cáo đã nộp, Cơ quan Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) ghi nhận Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống quy định pháp luật về bảo vệ các loài thủy sản nguy cấp, quý, hiếm, trong đó bao gồm các loài thú biển; đồng thời đã triển khai một số chương trình giám sát, giảm thiểu khai thác không chủ ý và hợp tác quốc tế.
Tuy nhiên, NOAA vẫn cho rằng, các biện pháp hiện có chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về tính hệ thống, mức độ bao phủ và đặc biệt là bằng chứng chứng minh hiệu quả thực thi, nhất là đối với các nghề cá có nguy cơ cao tương tác với thú biển.
11 nghề khai thác thủy sản chưa được công nhận tương đương
Ngày 26/8/2025, NOAA đã công bố kết quả đánh giá của 135 quốc gia, chia thành 3 nhóm. Cụ thể, nhóm 1 gồm 89 nước được công nhận hoàn toàn. Nhóm 2 gồm 34 nước được công nhận tương đương một phần. Nhóm 3 gồm 12 nước không tương đương.
Việt Nam nằm trong nhóm 2, đồng thời xác định 11 nhóm sản phẩm thủy sản khai thác gắn với các loại nghề/ngư cụ cụ thể chưa được công nhận tương đương. Hệ quả là kể từ ngày 1/1/2026, các sản phẩm thuộc 11 nhóm này không đủ điều kiện xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ cho đến khi được đánh giá lại là tương đương.
Trước đó, danh sách chưa được công nhận tương đương gồm 12 nhóm. Tuy nhiên, nghề ghẹ hiện đang tạm thời chưa được đưa vào kết luận, do thực hiện phán quyết của Tòa án Liên bang Hoa Kỳ yêu cầu NOAA gia hạn thêm 180 ngày để các quốc gia liên quan, trong đó có Việt Nam, Philippines và Indonesia, bổ sung và giải trình hồ sơ.
11 nhóm sản phẩm thủy sản khai thác gắn với các loại nghề/ngư cụ cụ thể chưa được công nhận tương đương theo quy định MMPA của Hoa Kỳ. Ảnh: Hồng Thắm.
Theo kết quả đánh giá của NOAA, việc chưa được công nhận tương đương không áp dụng cho toàn bộ hoạt động khai thác thủy sản của Việt Nam, mà tập trung vào 11 nhóm sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác bao gồm: Cá mú, mực, cá bơn, cá đối, cá hồng, cá lưỡi trâu (lưới rê, lưới kéo, câu vàng); cá nục heo (lưới rê, câu vàng); tôm hùm (lưới rê); cá thu (lưới rê và vây); các loài cá ngừ (lưới rê và vây); cá cờ, cá kiếm (lưới rê và câu tay).
Việc các nhóm loài theo nghề/ngư cụ nêu trên chưa được công nhận tương đương không xuất phát từ việc Việt Nam không có quy định bảo vệ thú biển, mà chủ yếu do: Một số quy định và văn bản pháp luật của Việt Nam hiện nay chưa được cụ thể hóa đầy đủ theo cách tiếp cận tương đương của MMPA.
Chưa triển khai đầy đủ chương trình giám sát khai thác (quan sát viên trên tàu cá), số lượng bao phủ còn thấp đối với các nghề có nguy cơ cao (như nghề lưới rê).
Thiếu dữ liệu, bằng chứng định lượng và các nghiên cứu về nguồn lợi, mức độ tương tác, tử vong hoặc thương tích đối với thú biển.
Chưa có cơ chế đánh giá hiệu quả định kỳ và điều chỉnh biện pháp quản lý dựa trên kết quả thực tiễn.
Việc Hoa Kỳ chỉ công nhận một phần và áp dụng lệnh cấm xuất khẩu đối với các sản phẩm thủy sản từ các mã nghề khai thác chưa được công nhận tương đương sẽ ảnh hưởng đến ngành thủy sản Việt Nam vốn đã gặp nhiều khó khăn với các rào cản thương mại và kỹ thuật từ các thị trường trọng điểm như: Trung Quốc, Nhật Bản, EU... Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của MMPA không diễn ra đồng loạt trên toàn ngành, mà tập trung chủ yếu vào nhóm hải sản khai thác, đặc biệt là các nghề có nguy cơ tương tác cao với thú biển.
