Minh bạch dữ liệu ESG – lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp niêm yết

Tại Hội nghị khởi động Cuộc Bình chọn Doanh nghiệp Niêm yết 2026 tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) vừa diễn ra tại TPHCM , các chuyên gia đã nhận định, ESG đã được tích hợp sâu vào quản trị; nhiều tổ chức tín dụng đã thành lập Ủy ban/Tiểu ban PTBV trực thuộc HĐQT, đưa ESG từ cam kết sang cơ chế quản trị.

Việc đặt trọng tâm vào nâng cao chất lượng báo cáo phát triển bền vững không chỉ nhằm đáp ứng tiêu chí bình chọn mà còn giúp doanh nghiệp hoàn thiện năng lực quản trị ESG (xã hội, môi trường, quản trị), củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Thách thức trong quản lý phát thải

Theo thông báo từ tổ chức xếp hạng quốc tế FTSE Russell, thị trường chứng khoán Việt Nam đang đi đúng lộ trình để được nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi vào tháng 9/2026. Cơ hội này giúp Việt Nam đón nhận dòng vốn ngoại quy mô hàng tỷ USD, là bước tiến để tham gia sâu hơn vào dòng chảy tài chính toàn cầu.

Ông Trịnh Sơn Hồng, Quyền Chủ tịch Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM (HoSE) cho biết, mùa giải năm nay, bên cạnh các hạng mục quen thuộc như báo cáo thường niên và quản trị công ty, hạng mục báo cáo phát triển bền vững được nhấn mạnh là xu hướng nổi bật, phản ánh yêu cầu ngày càng cao về minh bạch thông tin phi tài chính. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong quá trình xây dựng báo cáo, từ việc xác định chỉ tiêu trọng yếu, thu thập dữ liệu đến gắn kết với chiến lược phát triển dài hạn.

Các chuyên gia chỉ ra, việc lập báo cáo ESG đang có sự chuyển biến mạnh mẽ và có sự phân hóa rõ rệt giữa các nhóm ngành. Ở khối tài chính, ESG đã được tích hợp sâu vào bộ máy quản trị thông qua việc thành lập các tiểu ban chuyên trách trực thuộc Hội đồng quản trị, đưa cam kết thành cơ chế vận hành thực chất. Các ngân hàng cũng đưa ra những con số cụ thể về số tiền cho vay dành cho các dự án bảo vệ môi trường hay số lượng trái phiếu gắn với mục đích xã hội. Thay vì chỉ sử dụng những tiêu chuẩn cơ bản như trước đây, họ đã tiếp cận những thước đo quốc tế khắt khe hơn để đánh giá rủi ro khí hậu và các nguyên tắc thị trường vốn toàn cầu.

Ở nhóm ngành phi tài chính, sự phân hóa thể hiện rõ nét qua năng lực quản lý phát thải khí nhà kính – một trụ cột của yếu tố môi trường trong ESG. Cụ thể, các doanh nghiệp lớn tiên phong coi dữ liệu phát thải là tài sản chiến lược và giúp tăng lợi thế cạnh tranh. Trong khi đó, nhóm "tuân thủ" làm báo cáo ở mức vừa đủ, chưa có mục tiêu định lượng cụ thể. Đáng lo ngại nhất là những đơn vị vẫn đang trì hoãn, bởi việc thiếu hụt dữ liệu chuẩn hóa sẽ khiến họ dần mất đi khả năng kết nối với các đối tác lớn và có nguy cơ bị gạt ra khỏi mạng lưới kinh doanh quốc tế.

Phải gắn với phương hướng kinh doanh

Dù đã có những tín hiệu tích cực về việc chuyển dịch từ việc viết báo cáo sang hành động tạo ra giá trị thực cho cộng đồng, nhưng các doanh nghiệp vẫn còn nhiều điểm hạn chế cần khắc phục. Sai lầm phổ biến nhất là sự phụ thuộc quá lớn vào một bộ tiêu chuẩn chung mà quên đi các tiêu chí đặc thù của từng ngành cũng như các rủi ro từ biến đổi khí hậu. Đáng chú ý, năng lực đánh giá tác động hai chiều vẫn còn yếu. Phần lớn doanh nghiệp chỉ quan tâm môi trường ảnh hưởng thế nào đến túi tiền của mình, chứ chưa chứng minh rõ ràng hoạt động kinh doanh của họ đang tác động ngược lại ra sao đến thiên nhiên và xã hội.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là việc kiểm soát lượng phát thải gián tiếp trong toàn bộ chuỗi cung ứng và vòng đời sản phẩm. Đối với ngành tài chính, lượng phát thải từ các dự án mà ngân hàng cấp vốn chiếm tới 99,5% lượng tổng phát thải của họ, nhưng đa số đơn vị mới chỉ đo lường phát thải việc tiêu thụ giấy hay di chuyển. Đối với các ngành phi tài chinh, đây là toàn bộ lượng khí thải trong chuỗi giá trị của sản phẩm từ nguyên liệu đầu vào cho đến khi khách hàng sử dụng và vứt bỏ sản phẩm.

Theo ông Tôn Thất Hạc Minh - Đại diện Hội đồng bình chọn giải Phát triển bền vững, ESG phải gắn với phương hướng kinh doanh của doanh nghiệp. Báo cáo ESG hiệu quả phải thể hiện năng lực doanh nghiệp thông qua việc chọn đúng vấn đề trọng tâm và giải quyết nó bằng chiến lược cụ thể.

Chia sẻ từ góc độ người thực thi, đại diện Vinamilk cho biết doanh nghiệp đang phải đối mặt với một "mê cung" tiêu chuẩn và áp lực dữ liệu phân tán. Để không bị lạc giữa hàng trăm chỉ số, việc xác định khía cạnh có tác động lớn nhất đến doanh nghiệp và các bên liên quan) là bài toán sống còn. Thay vì thu thập dữ liệu tràn lan, doanh nghiệp cần xác định rõ đối tượng phục vụ của báo cáo là ai – nhà đầu tư, khách hàng hay đối tác xuất khẩu – để chọn chuẩn mực phù hợp như GRI (Chuẩn mực báo cáo bền vững phổ biến nhất) hay ISSB (Chuẩn mực báo cáo bền vững quốc tế mới hướng đến tài chính).

Hành trình ESG không thể thành công nếu thiếu đi sự cam kết thực chất từ ban lãnh đạo, không chỉ trong thông điệp mà còn ở việc phân bổ nguồn lực và chịu trách nhiệm cuối cùng. Các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp nên tập trung xây dựng đội ngũ và quy trình ngay từ giai đoạn đầu, ưu tiên độ trung thực của báo cáo thay vì chạy theo số lượng chỉ số. Đặc biệt, cần tuyệt đối tránh “tẩy xanh” (Greenwashing) - hành vi gian lận thông tin nhằm đánh bóng hình ảnh thân thiện với môi trường), hoặc sao chép máy móc mô hình của đơn vị khác mà không có sự phân tích đặc thù ngành nghề.

Trong cuộc đua tiến tới Net-Zero (phát thải ròng bằng không), những đơn vị làm chủ được dữ liệu phát thải và tích hợp được ESG vào chiến lược kinh doanh chính là những người nắm giữ tấm vé thông hành vào tương lai xanh, khẳng định vị thế vững chắc trong chuỗi giá trị toàn cầu.