Máy gieo sạ khí động học - 'trợ thủ’ canh tác lúa giảm phát thải

“Lò sáng chế" máy nông cụ Tư Sang

Giữa vùng lúa trù phú của ĐBSCL, xưởng cơ khí của Công ty TNHH MTV Tư Sang (ấp Cầu Xéo, xã Hội Cư, tỉnh Đồng Tháp) từ lâu được nông dân quen gọi là “lò sáng chế" máy nông cụ. Người đứng sau hàng loạt thiết bị cơ giới phục vụ ruộng đồng khắp cả nước là anh Nguyễn Hồng Thiện - Giám đốc Công ty, người được nhiều nông dân ví như “cha đẻ” của hàng chục nghìn máy nông cụ phục vụ sản xuất lúa.

Không chỉ chế tạo máy phù hợp với điều kiện đồng ruộng ĐBSCL, các sáng chế của anh Thiện còn phát huy hiệu quả trong quá trình triển khai Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030.

Theo anh Thiện, làm máy nông nghiệp không chỉ dựa vào bản vẽ mà phải hiểu thực tế đồng ruộng. Vì vậy anh thường xuyên xuống ruộng, theo dõi máy hoạt động cùng nông dân để điều chỉnh, cải tiến thiết bị. Chính cách làm “từ ruộng về xưởng” này giúp các sản phẩm của Công ty luôn bám sát nhu cầu sản xuất.

Gần 30 năm qua, xưởng cơ khí này đã cho ra đời hàng chục nghìn thiết bị cơ giới phục vụ nông dân khắp các vùng miền, thậm chí được xuất khẩu sang một số nước trong khu vực.

Ban đầu, Công ty tập trung sản xuất và cải tiến máy gặt đập liên hợp - thiết bị từng góp phần thúc đẩy cơ giới hóa khâu thu hoạch lúa tại ĐBSCL. Sản phẩm này đã giành nhiều giải thưởng khoa học - kỹ thuật, trong đó có giải nhất Hội thi Sáng tạo kỹ thuật toàn quốc năm 2010 và được Thủ tướng Chính phủ tặng bằng khen.

Không dừng lại ở đó, từ năm 2018, anh Thiện tiếp tục nghiên cứu nhiều thiết bị mới nhằm cơ giới hóa toàn bộ chuỗi sản xuất lúa như máy gieo sạ, máy cuộn rơm, máy trộn phân hữu cơ, máy xới vùi phân…

Trong số này, máy cuộn rơm tự hành được nông dân đánh giá cao nhờ khả năng thu gom rơm trên diện tích khoảng 5ha mỗi ngày, thay thế hơn 50 lao động thủ công.

Đến nay, Công ty đã sản xuất hơn 500 máy cuộn rơm với giá khoảng 320 - 340 triệu đồng/chiếc. Không chỉ giúp nông dân tận dụng rơm làm thức ăn chăn nuôi, trồng nấm hay sản xuất phân hữu cơ, thiết bị này còn góp phần giảm tình trạng đốt rơm sau thu hoạch - nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường tại nhiều vùng trồng lúa.

"Trợ thủ” của Đề án 1 triệu hecta lúa

Một trong những thiết bị được anh Thiện kỳ vọng nhất hiện nay là máy gieo sạ chính xác bằng khí động kết hợp vùi phân model HV-16. Đây là loại máy được thiết kế nhằm phục vụ sản xuất lúa theo hướng giảm chi phí và giảm phát thải tại ĐBSCL.

Theo thông số kỹ thuật, máy có 16 hàng gieo sạ, khoảng cách hàng điều chỉnh từ 20 - 25cm, chiều rộng làm việc 3,2 - 4m. Máy vận hành cùng máy kéo công suất 45 - 50 mã lực, năng suất đạt 0,6 - 1,2ha/giờ.

Điểm đặc biệt của thiết bị này là cơ chế gieo sạ bằng khí động học kết hợp vùi phân xuống đất ở độ sâu 3 - 5cm. Nhờ đó, hạt giống và phân bón được phân bố chính xác, hạn chế thất thoát và giúp cây lúa hấp thu dinh dưỡng tốt ngay từ đầu.

Theo anh Thiện, so với phương pháp sạ truyền thống, máy có thể giảm lượng giống hơn 50%. Nếu trước đây nông dân thường gieo 180 - 200kg giống/ha thì khi sử dụng máy chỉ cần khoảng 60 - 70kg/ha. Lượng phân bón cũng có thể giảm khoảng 30% nhờ được vùi trực tiếp xuống đất thay vì rải trên mặt ruộng.

“Phân được vùi xuống đất giúp cây lúa hấp thụ hiệu quả hơn, không bị thất thoát hay trôi theo nước. Cây khỏe ngay từ đầu nên ít sâu bệnh, nông dân giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật”, anh Thiện chia sẻ.

Thực tế tại nhiều mô hình sản xuất lúa giảm phát thải ở ĐBSCL cho thấy hiệu quả rõ rệt của thiết bị này.

Tại các mô hình ở vùng Đồng Tháp Mười hay Tứ giác Long Xuyên, chi phí sản xuất lúa chỉ khoảng 18 triệu đồng/ha nhưng năng suất đạt 10 - 10,2 tấn/ha - mức rất cao so với mặt bằng chung.

Một mô hình khác tại khu vực Tân Hưng (Tây Ninh), năng suất lúa đạt khoảng 9,7 tấn/ha, trong khi ruộng sản xuất bên ngoài chỉ khoảng 6 - 7 tấn/ha.

Nhờ chi phí giảm và năng suất tăng, lợi nhuận của nông dân có thể đạt 40 - 45 triệu đồng/ha trong vụ đông xuân 2026.

Theo anh Thiện, yếu tố quan trọng nhất của thiết bị là gieo đúng lượng giống, vùi đúng lượng phân và đúng độ sâu. Khi cây lúa khỏe ngay từ giai đoạn đầu sẽ đẻ nhánh tốt, ít sâu bệnh và cho năng suất cao.

Hiện nay, tại xưởng cơ khí Tư Sang, đội ngũ kỹ sư và công nhân vẫn tiếp tục nghiên cứu, cải tiến các thiết bị mới. Bên cạnh máy gieo sạ khí động học và máy cuộn rơm, Công ty đang hoàn thiện thêm máy trộn phân hữu cơ từ rơm rạ nhằm tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và giảm chi phí phân bón.

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang triển khai Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải ở ĐBSCL, các thiết bị cơ giới hóa như của Công ty Tư Sang được xem là giải pháp quan trọng giúp giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, hạn chế đốt rơm rạ và cắt giảm chi phí sản xuất.

Tại HTX Nông nghiệp Gò Gòn (xã Vĩnh Thạnh, tỉnh Tây Ninh), các máy gieo sạ của Công ty Tư Sang đang phát huy hiệu quả trong vụ lúa đông xuân năm nay. HTX đã đầu tư 8 máy gieo sạ kết hợp vùi phân để phục vụ sản xuất trên cánh đồng liên kết và bước đầu cho kết quả tích cực.

Ông Trương Hữu Trí, Giám đốc HTX Nông nghiệp Gò Gòn cho biết, việc áp dụng máy gieo sạ kết hợp vùi phân giúp giảm mạnh lượng giống, phân bón và chi phí sản xuất, đồng thời tạo điều kiện cho cây lúa phát triển đồng đều, ít sâu bệnh.

Đây cũng là mô hình điểm của tỉnh Tây Ninh tham gia Đề án 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030.

Mô hình được triển khai trên diện tích 50ha với sự hỗ trợ kỹ thuật của Viện Nghiên cứu lúa Quốc tế (IRRI) và ngành nông nghiệp địa phương. Quy trình canh tác áp dụng các giải pháp sản xuất bền vững như “1 phải 5 giảm”, giảm 30% phân bón và thuốc hóa học, đồng thời thu gom và tái sử dụng toàn bộ rơm rạ sau thu hoạch.

Ông Đồng Văn Cảnh, Giám đốc HTX New Green Farm (phường Tân Hưng, TP Cần Thơ) cho biết, các loại máy của Công ty Tư Sang đã giúp HTX nhiều năm qua thực hiện mô hình sản xuất lúa giảm phát thải hiệu quả. Lượng giống và phân bón giảm đáng kể nhưng năng suất vẫn ổn định ở mức cao. Nhiều HTX tại ĐBSCL đã bắt đầu đầu tư thiết bị này để phục vụ sản xuất quy mô lớn.