Từ một vùng biên viễn chủ yếu được biết đến với biểu tượng Cột cờ Quốc gia, xã Lũng Cú nay đang dần chuyển mình thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch miền núi phía Bắc. Không còn chỉ là nơi đến để check-in rồi rời đi, Lũng Cú đang giữ chân du khách bằng không gian văn hóa sống động, những bản làng giàu bản sắc và cách làm du lịch cộng đồng ngày càng chuyên nghiệp.
Khi màn đêm buông xuống trên miền đá xám Lũng Cú, một ngọn lửa được nhóm lên giữa không gian làng văn hóa. Chỉ ít phút sau, quanh ánh lửa ấy, từng vòng người dần khép lại, du khách từ khắp nơi, người dân bản địa, tiếng cười, tiếng nói, tiếng nhạc… hòa vào nhau, tạo nên một bức tranh sống động hiếm thấy nơi địa đầu Tổ quốc.
Du khách đông nghẹt người. Ảnh: Huyền Trang.
Từ điểm check-in thành điểm lưu trú, trải nghiệm
Ông Trần Đức Chung, Chủ tịch UBND xã Lũng Cú (tỉnh Tuyên Quang) chia sẻ: Vài năm trở lại đây, lượng khách đến địa phương liên tục tăng. Đặc biệt trong các dịp cao điểm du lịch, lượng du khách tăng mạnh, cho thấy sức hút ngày càng rõ nét của vùng địa đầu.
Chỉ tính riêng trong kỳ nghỉ lễ 30/4-1/5 của năm 2026, lần đầu tiên xã có một lượng khách tăng đột biến, cao nhất từ trước đến nay với gần 10.000 lượt du khách. Trong đó, khách nội địa chiếm phần lớn với hơn 9.200 lượt, còn lại là hơn 400 lượt du khách quốc tế. Riêng ngày 1/5, lượng khách đạt đỉnh với 6.659 lượt, trải dài từ những đoàn phượt nhỏ lẻ đến các tour du lịch chuyên nghiệp. Những con số này không chỉ phản ánh sức hút của Lũng Cú, mà còn đánh dấu một bước chuyển quan trọng sau khi không gian hành chính được mở rộng, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phát triển du lịch vùng cực Bắc.
Điều đáng ghi nhận là dù lượng khách tăng mạnh, địa phương vẫn không rơi vào tình trạng quá tải kéo dài. Các dịch vụ lưu trú, ăn uống và trải nghiệm cơ bản được vận hành ổn định, đáp ứng tốt nhu cầu của du khách.
Nếu trước đây nhiều người chỉ ghé Cột cờ Lũng Cú trong vài giờ rồi rời đi, thì gần đây, xu hướng lưu trú qua đêm, trải nghiệm văn hóa bản địa và khám phá đời sống cộng đồng đang tăng lên rõ rệt. Các điểm như Làng văn hóa du lịch Lô Lô Chải, thôn Thèn Pả hay khu vực Má Lé không còn chỉ là nơi check-in chụp ảnh mà đã trở thành không gian trải nghiệm thực sự. Du khách có thể ở homestay, thưởng thức ẩm thực địa phương, tham gia đêm lửa trại, nghe khèn Mông, xem múa Lô Lô hay cùng người dân sinh hoạt giữa những ngôi nhà trình tường cổ.
Sự thay đổi ấy đến từ định hướng phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống. Thay vì bê tông hóa hoặc thương mại hóa quá mức, nhiều bản làng vẫn giữ được kiến trúc đá, hàng rào truyền thống, nếp sinh hoạt và không gian nguyên bản.
Nhiều du khách chia sẻ, điều khiến họ ở lại không chỉ là cảnh đẹp mà là cảm giác rất thật, người dân vẫn sống cuộc sống của họ, và du khách được bước vào không gian ấy một cách tự nhiên.
Sự chuyển động của du lịch Lũng Cú không phải ngẫu nhiên. Những năm gần đây, địa phương đã từng bước thay đổi cách làm du lịch theo hướng bài bản hơn. Trước hết là việc chỉnh trang không gian sống và cảnh quan cộng đồng. Nhiều thôn bản đồng loạt dọn dẹp vệ sinh môi trường, sửa sang hàng rào đá, trồng hoa ven đường, giữ gìn cảnh quan sạch đẹp. Những con đường nhỏ dẫn vào làng được chăm chút kỹ hơn, tạo cảm giác thân thiện và chỉn chu đối với du khách.
Cùng với đó, hệ thống lưu trú cộng đồng phát triển khá nhanh. Các homestay không chỉ tăng về số lượng mà còn cải thiện chất lượng dịch vụ. Nhiều hộ dân chủ động nâng cấp phòng nghỉ, đầu tư nhà vệ sinh khép kín, niêm yết giá công khai và học cách phục vụ chuyên nghiệp hơn. Địa phương cũng chú trọng đảm bảo an ninh, an toàn cho khách du lịch. Trong các dịp cao điểm, lực lượng công an, dân quân và bộ đội biên phòng phối hợp tuần tra, phân luồng giao thông, giữ gìn trật tự tại các điểm đông khách.
Làng Lô Lô Chải nép mình dưới chân Cột cờ Lũng Cú, nổi bật với những ngôi nhà trình tường mái ngói âm dương và sắc màu trang phục truyền thống rực rỡ của đồng bào Lô Lô. Ảnh: Vũ Mừng.
Quan trọng hơn, Lũng Cú đang dần thay đổi tư duy làm du lịch. Thay vì chỉ khai thác thắng cảnh, địa phương hướng tới việc trải nghiệm văn hóa. Những đêm lửa trại, các chương trình biểu diễn dân gian, hoạt động trải nghiệm nghề truyền thống hay sinh hoạt cộng đồng đang trở thành sản phẩm du lịch có sức hút riêng.
Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, không gian phát triển mới của xã Lũng Cú cũng mở ra nhiều cơ hội hơn. Việc hợp nhất các khu vực Lũng Cú, Lũng Táo và Má Lé giúp địa phương có điều kiện liên kết tài nguyên du lịch, quy hoạch đồng bộ hơn thay vì phát triển nhỏ lẻ như trước.
Để du lịch phát triển bền vững
Dù đang trở thành điểm đến hấp dẫn của vùng cực Bắc, Lũng Cú vẫn đối mặt với không ít thách thức.
Áp lực lớn nhất hiện nay là môi trường. Những thời điểm đông khách, lượng rác thải tăng nhanh trong khi hệ thống thu gom, xử lý tại các bản vùng cao còn hạn chế. Nếu không kiểm soát tốt, chính vẻ đẹp nguyên sơ - yếu tố giữ chân du khách - sẽ bị ảnh hưởng.
Bên cạnh đó, hạ tầng du lịch vẫn còn thiếu đồng bộ. Một số tuyến đường vào điểm du lịch nhỏ hẹp, bãi đỗ xe hạn chế, dịch vụ vui chơi và trải nghiệm về đêm chưa nhiều. Chất lượng nhân lực du lịch cộng đồng cũng chưa đồng đều giữa các thôn bản.
Ông Trần Đức Chung, Chủ tịch UBND xã Lũng Cú cho rằng, địa phương đang nỗ lực tránh xa bẫy phát triển nóng, vì vậy họ chọn kiên trì với hướng du lịch chậm, phát triển nhưng không đánh đổi bản sắc. Điều quan trọng không phải xây thêm thật nhiều công trình, mà là giữ được không gian văn hóa đặc trưng của miền đá xám. Cùng với đó, đẩy mạnh các sản phẩm trải nghiệm chiều sâu như du lịch văn hóa, trekking, du lịch nông nghiệp, khám phá đời sống biên cương; đồng thời tăng cường truyền thông số để đưa hình ảnh Lũng Cú đến gần hơn với du khách quốc tế.
