Sáng 8/4, tại Hà Nội, Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa chủ trì cuộc họp Hội đồng xem xét phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án “Tăng cường năng lực ứng dụng viễn thám và trí tuệ nhân tạo trong quan trắc, giám sát, quản lý nông nghiệp và môi trường”.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, trong khi những thách thức từ biến đổi khí hậu, thiên tai và suy thoái tài nguyên ngày càng gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hiện đại hóa công tác quan trắc, giám sát trên nền tảng công nghệ số.
Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa chủ trì cuộc họp Hội đồng xem xét phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án tăng cường năng lực ứng dụng viễn thám. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Ông Trần Tuấn Ngọc, Cục trưởng Cục Viễn thám quốc gia cho biết, Dự án “Tăng cường năng lực ứng dụng viễn thám và trí tuệ nhân tạo trong quan trắc, giám sát, quản lý nông nghiệp và môi trường” được xây dựng nhằm khắc phục những hạn chế hiện nay trong thu nhận, xử lý và khai thác dữ liệu viễn thám, đồng thời hình thành nền tảng dữ liệu quan sát Trái đất hiện đại phục vụ quản lý nhà nước và phát triển bền vững.
Dự án thuộc nhóm B, do Trung tâm Giám sát nông nghiệp, tài nguyên và môi trường làm chủ đầu tư, dự kiến triển khai giai đoạn 2026-2030 với tổng mức đầu tư khoảng 780 tỷ đồng từ nguồn vốn đầu tư công.
Theo ông Ngọc, phạm vi triển khai không chỉ tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh mà còn mở rộng tới các khu vực trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên - đây là những vùng chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu và cần tăng cường giám sát tài nguyên, môi trường.
Theo định hướng, dự án sẽ xây dựng hệ thống hạ tầng viễn thám đồng bộ, tích hợp trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, cung cấp thông tin quan trắc, giám sát gần thời gian thực, phục vụ công tác quản lý, chỉ đạo điều hành.
Cụ thể, dự án gồm ba hợp phần chính: nâng cấp hệ thống thu nhận dữ liệu viễn thám và hạ tầng lưu trữ, xử lý dữ liệu hiệu năng cao; xây dựng trung tâm xử lý, tích hợp và phân tích dữ liệu viễn thám đa nguồn trên nền tảng AI/Big Data; và đầu tư hệ thống giám sát dịch chuyển bề mặt Trái đất phục vụ phòng chống thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu.
Khi hoàn thành, hệ thống được kỳ vọng không chỉ hỗ trợ cơ quan quản lý mà còn cung cấp các sản phẩm thông tin cho người dân và doanh nghiệp như bản đồ rủi ro, cảnh báo sớm thiên tai, giám sát mùa vụ, dự báo sản xuất.
Giám sát ô nhiễm môi trường bằng công nghệ viễn thám. Ảnh: NNMT.
Các thành viên Hội đồng cơ bản thống nhất với sự cần thiết của dự án, đánh giá đây là bước đi quan trọng nhằm hiện đại hóa hạ tầng quan trắc quốc gia, thúc đẩy chuyển đổi số ngành Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời nâng cao năng lực quản trị tài nguyên dựa trên dữ liệu số. Tuy nhiên, bên cạnh sự đồng thuận, nhiều ý kiến cũng tập trung phân tích, làm rõ các vấn đề còn tồn tại, đặc biệt là hiệu quả đầu tư và tính tối ưu của giải pháp công nghệ.
TS Võ Thị Lan Anh (Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, tổng mức đầu tư của dự án tương đối lớn, trong đó hợp phần ứng dụng AI và dữ liệu lớn chiếm tỷ trọng đáng kể nhưng chưa được cụ thể hóa rõ ràng về mô hình, công nghệ, chỉ số đánh giá hiệu quả. Việc lựa chọn giữa phát triển hệ thống riêng hay sử dụng các giải pháp sẵn có trên thị trường vẫn chưa được phân tích đầy đủ, trong khi phương án kết hợp có thể giúp tiết kiệm chi phí và rút ngắn thời gian triển khai.
TS Ngô Duy Tân, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam cho rằng, dự án cần bổ sung phân tích chi phí - lợi ích toàn diện, không chỉ đánh giá lợi ích trực tiếp mà còn lượng hóa các tác động kinh tế - xã hội, môi trường nếu không đầu tư hoặc đầu tư chậm. Bên cạnh đó, chi phí vận hành sau đầu tư ước tính khoảng 31,5 tỷ đồng mỗi năm là khá lớn, nhưng chưa xác định rõ nguồn kinh phí duy trì lâu dài cũng như cơ chế khai thác, chia sẻ dữ liệu để tạo nguồn thu bù đắp.
Các nội dung liên quan đến nhân lực, chuyển giao công nghệ, hợp tác quốc tế và quản trị vận hành cũng được đề nghị làm rõ hơn. Trong đó, yêu cầu xây dựng kế hoạch đào tạo đội ngũ chuyên gia về viễn thám, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn được xem là yếu tố then chốt để bảo đảm hệ thống vận hành hiệu quả, bền vững sau khi hoàn thành.
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa nhấn mạnh yêu cầu rà soát toàn diện nội dung dự án, đặc biệt trong bối cảnh đang đề xuất chủ trương đầu tư, nhằm bảo đảm tính cần thiết và hiệu quả thực chất.
Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa yêu cầu rà soát toàn diện, so sánh giải pháp công nghệ đảm bảo hiệu quả đầu tư Dự án tăng cường năng lực ứng dụng viễn thám. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Theo Thứ trưởng, trọng tâm là phải đánh giá, so sánh các giải pháp công nghệ một cách khách quan, kể cả các ứng dụng đã có trên thị trường, để lựa chọn phương án tối ưu, tránh đầu tư dàn trải hoặc kém hiệu quả.
Thứ trưởng Nguyễn Thị Phương Hoa cũng đề nghị cơ quan chủ trì mở rộng tham vấn chuyên gia độc lập, qua đó có thêm cơ sở khoa học và thực tiễn trong việc lựa chọn giải pháp công nghệ và đánh giá hiệu quả đầu tư. Đối với các hạng mục phần mềm, cần tiếp cận theo hướng linh hoạt, ưu tiên phương án thuê nếu đáp ứng yêu cầu và chi phí hợp lý, chỉ đầu tư mới khi thực sự cần thiết.
“Đầu tư phải đi liền với hiệu quả, tránh tình trạng đầu tư xong nhưng không khai thác được hoặc khai thác kém hiệu quả,” Thứ trưởng nhấn mạnh, đồng thời yêu cầu các đơn vị phải làm rõ phương án tổ chức thực hiện, cơ chế vận hành và nguồn lực bảo đảm trong suốt thời gian thực hiện dự án.
Thứ trưởng ghi nhận và đánh giá cao các ý kiến đóng góp của thành viên Hội đồng, cho rằng đây đều là những góp ý tâm huyết, có giá trị thực tiễn cao. Trên cơ sở đó, Thứ trưởng yêu cầu cơ quan chủ trì tiếp thu đầy đủ các ý kiến, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự thảo trong thời gian sớm nhất, bảo đảm chất lượng, tính khả thi và hiệu quả trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
