Cơ quan Giảm nhẹ và Quản lý rủi ro thiên tai quốc gia Nepal cho biết trận lũ xảy ra trên sông Lhende, sau một vụ sạt lở cách cửa khẩu biên giới Nepal - Trung Quốc khoảng 20 km về phía đông bắc.
Sau khi xem xét ảnh vệ tinh, Prakash Pokharel, nhà địa chất thuộc cơ quan này, cho rằng dòng lũ được hình thành bởi một vụ “sạt lở hỗn hợp băng - đá” ở phía Nepal.
Nhận định này phù hợp với phân tích của các chuyên gia từ ảnh vệ tinh do Planet Labs cung cấp. Vikram Gupta, chuyên gia địa chất công trình tại Đại học Sikkim (Ấn Độ), cho rằng một phần đáng kể ở đầu dưới của sông băng đã sụp xuống, có thể cuốn theo lượng lớn đá và trầm tích, tạo thành dòng lũ dữ dội.
Ảnh vệ tinh chụp các thung lũng gần biên giới Nepal - Trung Quốc ngày 26/8/2026, sau trận lũ nghiêm trọng. Ảnh: Planet Labs PBC/The Nation.
Theo nhà khoa học Trái đất Dan Shugar, Phó Giáo sư tại Đại học Calgary (Canada), ảnh vệ tinh cho thấy phần dưới của một sông băng ở độ cao khoảng 5.200 m đã sụp xuống và rơi khoảng 1.200 m trước khi đổ vào thung lũng.
Ảnh vệ tinh trước và sau thảm họa cũng cho thấy một khu vực sườn núi vốn phủ màu xanh nay bị bao trùm bởi bùn đất, đá và trầm tích.
Ông Shugar nhận định lượng tuyết trên một số sông băng trong khu vực đã tan đáng kể chỉ trong 24 giờ trước khi xảy ra thảm họa, cho thấy thời tiết có thể đã khá ấm. Tuy nhiên, ông lưu ý chưa có dữ liệu từ các trạm quan trắc thời tiết để xác nhận điều này.
Nguyên nhân khiến sông băng sụp đổ vẫn chưa được xác định. Một số nhận định ban đầu cho rằng trận động đất xảy ra vài phút trước thảm họa có thể đã kích hoạt vụ lở băng - đá và gây ra lũ. Tuy nhiên, ông Pokharel cho biết chưa thể xác định liệu động đất có phải nguyên nhân trực tiếp hay không.
Các chuyên gia cũng chưa thể kết luận biến đổi khí hậu có vai trò trực tiếp trong thảm họa lần này. Địa hình, điều kiện thời tiết và các yếu tố địa chất vẫn cần được tiếp tục nghiên cứu để làm rõ chuỗi sự kiện dẫn đến trận lũ.
Nepal là một trong những quốc gia chịu tác động rõ rệt của tình trạng băng tan ở dãy Himalaya. Liên hợp quốc cho biết các dãy núi phủ tuyết của Nepal đã mất gần một phần ba lượng băng trong hơn 30 năm do hiện tượng nóng lên toàn cầu. Tốc độ tan băng trong thập kỷ gần đây cũng nhanh hơn 65% so với thập kỷ trước đó.
Theo Trung tâm Quốc tế về Phát triển vùng núi tổng hợp (ICIMOD), trận lũ đã tạo ra dòng nước lớn mang theo bùn đất, trầm tích và đá tảng, tràn qua hệ thống sông Bhote Koshi và Trishuli. Tại khu vực Galchhi ở hạ lưu, mực nước được cho là đã dâng tới 9 m chỉ trong khoảng 30 phút.
Các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục phân tích dữ liệu vệ tinh, địa chất và khí tượng để xác định chính xác nguyên nhân cũng như làm rõ vai trò của động đất, thời tiết và những thay đổi của sông băng trong thảm họa.
