Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, ngành lúa gạo không chỉ đối mặt yêu cầu nâng cao chất lượng mà còn phải tổ chức lại thị trường theo hướng bài bản, dài hạn. Với tỉnh An Giang một trong những địa phương có diện tích và sản lượng lúa lớn hàng đầu cả nước khoảng 8,8 triệu tấn/năm.
Lãnh đạo ngành nông nghiệp và địa phương khảo sát mô hình sản xuất lúa chất lượng cao tại An Giang, định hướng liên kết chuỗi và nâng cao giá trị hạt gạo. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Nhiều năm qua, dù giữ vai trò “vựa lúa” trọng điểm của vùng ĐBSCL, việc tiêu thụ lúa của An Giang vẫn phụ thuộc đáng kể vào thương lái. Khi thị trường xuất khẩu biến động hoặc giá giảm sâu, người nông dân là đối tượng chịu tác động trực tiếp. Thực tế này cho thấy, nếu không tổ chức lại sản xuất và xây dựng chuỗi liên kết bền chặt, giá trị hạt gạo khó có thể được nâng lên tương xứng với tiềm năng.
Theo định hướng của ngành nông nghiệp tỉnh, trọng tâm hiện nay là thúc đẩy liên kết sản xuất - tiêu thụ giữa nông dân, tổ hợp tác, HTX và doanh nghiệp. Đây không chỉ là giải pháp ổn định đầu ra mà còn là nền tảng để chuẩn hóa quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu.
Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, cho biết: Liên kết chuỗi trong ngành hàng lúa gạo không đơn thuần là ký kết hợp đồng bao tiêu mà phải hình thành mối quan hệ hợp tác bền vững, hài hòa lợi ích. Khi doanh nghiệp đồng hành ngay từ đầu vụ, cùng nông dân xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, sản phẩm làm ra sẽ đáp ứng yêu cầu thị trường cao cấp hơn, giá trị gia tăng cũng được cải thiện rõ rệt.
Năm 2026, An Giang đặt kế hoạch sản xuất hơn 1,34 triệu hecta lúa, với sản lượng dự kiến trên 8,7 triệu tấn, trong đó tỷ lệ lúa chất lượng cao chiếm trên 68%. Quy mô lớn, sản lượng cao là lợi thế, nhưng cũng tạo sức ép không nhỏ về thu mua, chế biến và tiêu thụ, nhất là khi thời điểm thu hoạch tập trung trùng với giai đoạn thị trường xuất khẩu trầm lắng.
Theo ông Đặng Thanh Phong, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang, vụ đông xuân 2025 - 2026 dự báo năng suất lúa và hoa màu tiếp tục khả quan. Tuy nhiên, nếu khâu tiêu thụ không được chuẩn bị tốt, tình trạng “được mùa, mất giá” rất dễ tái diễn. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là sản lượng lớn nhưng phân phối thiếu đồng bộ, thiếu hợp đồng liên kết dài hạn, dẫn đến giá lúa giảm khi nguồn cung dồn dập ra thị trường.
Doanh nghiệp cùng nông dân, HTX kiểm tra ruộng lúa đạt chuẩn trước thu hoạch, tăng cường liên kết bao tiêu, ổn định đầu ra cho vụ đông xuân. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Trước thực tế đó, ngành nông nghiệp yêu cầu các địa phương chủ động làm việc với doanh nghiệp ngay từ đầu vụ, rà soát diện tích sản xuất theo đơn đặt hàng, tăng cường vai trò điều phối của HTX. Mục tiêu không chỉ dừng ở mức lợi nhuận 2 - 3 triệu đồng/ha mà phấn đấu nâng lên 4 - 5 triệu đồng/ha, thông qua giảm chi phí trung gian và nâng giá bán.
Bên cạnh đó, tỉnh cũng đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu trong và ngoài nước, giới thiệu vùng nguyên liệu đạt chuẩn, mở rộng thị trường xuất khẩu. Việc tham gia các hội chợ, diễn đàn ngành hàng và ký kết hợp tác với doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu được xem là giải pháp thiết thực để tăng sức cạnh tranh cho hạt gạo An Giang.
Quan trọng hơn, khi có đầu ra ổn định, nông dân sẽ mạnh dạn đầu tư khoa học kỹ thuật, áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải, tiết kiệm nước, sử dụng giống chất lượng cao. Sản xuất theo tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc rõ ràng không chỉ đáp ứng yêu cầu thị trường mà còn góp phần bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.
Thực tế cho thấy, những mô hình cánh đồng lớn gắn với doanh nghiệp bao tiêu tại một số địa phương trong tỉnh đã mang lại hiệu quả rõ rệt: giá thu mua cao hơn thị trường, thanh toán minh bạch, giảm áp lực “được mùa rớt giá”. Đây là cơ sở để tỉnh tiếp tục nhân rộng, hướng tới xây dựng các vùng chuyên canh quy mô lớn, đồng nhất về giống và quy trình sản xuất.
Cơ giới hóa thu hoạch lúa tại An Giang giúp giảm chi phí sản xuất, hạn chế thất thoát sau thu hoạch và nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị lúa gạo. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, trong chiến lược tái cơ cấu ngành nông nghiệp, An Giang xác định nâng cao giá trị hạt gạo là nhiệm vụ xuyên suốt. Xúc tiến thương mại gắn với liên kết tiêu thụ không chỉ giải quyết bài toán trước mắt mà còn tạo nền tảng cho phát triển dài hạn. Khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, doanh nghiệp chủ động đầu tư và nông dân thay đổi tư duy sản xuất, chuỗi giá trị lúa gạo sẽ vận hành hiệu quả hơn.
“Với quyết tâm của ngành nông nghiệp, hạt gạo An Giang không chỉ dừng lại ở sản lượng lớn mà đang từng bước khẳng định vị thế về chất lượng và thương hiệu trên thị trường trong nước lẫn quốc tế, góp phần nâng cao thu nhập cho người trồng lúa và phát triển kinh tế nông thôn bền vững”, ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang khẳng định.
