Lễ hội đập trống của người Ma Coong: ‘Đêm tình’ say cả núi rừng

Mỗi năm một lần, vào 16 tháng Giêng âm lịch, đồng bào Ma Coong ở bản Cà Roòng, xã Thượng Trạch (huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình cũ), nay là xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị, lại rộn ràng trong không khí lễ hội đập trống.

“Lễ hội đập trống của đồng bào Ma Coong đã có từ lâu đời rồi. Được truyền từ đời cha, đời ông và cho đến hôm nay”, Già làng Đinh Xon nói.

Trống - linh hồn lễ hội

Già làng Đinh Xon cho biết, người Ma Coong xem lễ hội là một nghi thức rất thiêng liêng. Vậy nên chiếc trống sử dụng trong lễ hội được làm rất cầu kỳ công phu. Đêm hội, nam nữ thi nhau đánh vào mặt trống cho đến khi trống vỡ. Theo quan niệm của đồng bào địa phương, ấy là khi Đất, Trời chứng giám lòng thành kính, ban cho mưa thuận gió hòa, cho mùa màng tươi tốt, ngô lúa đầy nhà, già trẻ khỏe mạnh. “Ông bà xưa bày sao thì bây giờ làm vậy”, già làng Đinh Xon nói thêm.

Chiếc trống lớn được xem như là linh vật của lễ hội. Tang trống được làm từ gốc cây cổ thụ trong rừng sâu và được lưu giữ qua nhiều đời, mặt trống được bịt bằng da trâu. Con trâu được chọn để lấy da làm mặt trống phải là con to khỏe nhất trong vùng.

Đến ngày hội, từ chiều tối, trống lớn được treo lên trên cột chính giữa khu đất tổ chức lễ hội. 

Khi ánh trăng lên chênh chếch, trải ánh sáng bàng bạc lên vạn vật thì phần lễ cúng Giàng (cúng Trời), được bắt đầu. Già làng Đinh Xon bày mâm lễ cúng Giàng. Mâm lễ gồm những sản vật đặc trưng của núi rừng như xôi, cá, rượu cần, chồi mây non, thân cây đoác… Già làng Đinh Xon thay mặt dân bản đọc lời khấn cầu xin Trời, Đất phù hộ cho bản làng bình yên, mùa màng tươi tốt, đời sống đủ đầy. 

Đêm giao lưu và hò hẹn…

Sau lời khấn cầu, già làng Đinh Xon đứng lên phát lệnh đập trống. Theo lời già làng giải thích: “Trống vỡ càng nhanh là coi như càng được lòng Giàng, người dân ấm êm và nhiều đôi trai gái thành vợ, thành chồng”. 

Dưới sân, vây quanh trống hội là những nam, nữ thanh niên, tay cầm dùi, gậy tre, gỗ nện thật lực vào mặt trống. Tiếng trống “thùng thùng” gấp gáp xen lẫn tiếng hét vang ra từ lồng ngực thanh tân: “Roa lữ Giàng ơi, roa lữ Giàng ơi!” (nghĩa là sướng quá trời ơi, sướng quá trời ơi).

Như những đợt sóng trào, tốp người này ngơi tay, tốp người khác nối tiếp. Tiếng hú, tiếng hô và tiếng trống… cứ thế không ngớt, vang vọng, làm bừng tỉnh cả núi rừng trong đêm của đại ngàn Trường Sơn.

Mặt trống vỡ, cả lễ hội như lặng đi trong khoảnh khắc rồi bật lên tiếng reo hò phấn khích. Tiếng chiêng, tiếng trống cũng rộn ràng hơn. Những chén rượu cần được đưa ra cho mọi người cùng thưởng thức, bà con dân bản kéo du khách vào nếm rượu cho mềm môi, cho tăng tình đoàn kết. Lửa cũng được đốt lên bập bùng soi rõ từng khuôn mặt hả hê vì trống đã vỡ, với hy vọng năm mới sẽ an lành, ấm no. Trong men rượu, ai cũng nói lời hay, chúc nhau khỏe như con gấu lấy mật, chắc như cây lim đứng vững giữa rừng già…

Theo phong tục của người Ma Coong, đêm hội là dịp để đồng bào, đặc biệt là các đôi trai gái gặp gỡ, giao lưu, tìm hiểu và bày tỏ tình cảm. Dưới ánh trăng giữa núi rừng Trường Sơn, họ nắm tay nhau tản vào những góc rừng, bên suối hay dưới tán cây để tâm tình, gửi gắm những lời hẹn ước… 

Già làng Đinh Xon cho biết: Năm nay lễ hội đông người quá. Trước đây chỉ có bà con của mình đến thôi. Nay thì đông lắm, không có sự phân biệt giữa người Ma Coong, A Rem, Vân Kiều hay khách đến từ những bản làng khác, thậm chí cả những người bạn từ nước bạn Lào cũng đến từ hôm trước. Già nói: “Mấy năm nay, có chính quyền hỗ trợ tổ chức nên lễ hội nhiều hoạt động hơn. Cũng đã có nhiều du khách từ miền xuôi, thành phố đến tham dự nên bà con mình phấn khởi lắm”.

Chếnh choáng trong men rượu cần, anh Lê Quang Long (đến từ phường Đồng Hới), chia sẻ: “Đây là lần đầu tôi tham dự lễ hội đập trống của người Ma Coong. Không khí rất đặc biệt, vừa linh thiêng vừa sôi động. Tiếng trống, tiếng chiêng vang giữa núi rừng tạo cảm giác rất khác so với các lễ hội ở miền xuôi. Sang năm tôi lại lên”.

Còn chị Nguyễn Vân Hải (đến từ Hà Nội), lấy khăn che khuôn mặt ửng hồng vì men lễ hội, cho hay, lễ hội đập trống từ mấy năm trước nhưng năm nay mới thu xếp để vào dự. “Tôi cũng chen được vào đánh trống và thấy thật hạnh phúc. Cũng muốn có ai đó để nắm tay hẹn hò dưới ánh trăng giữa đại ngàn núi rừng sẽ là điều rất đặc biệt khó quên. Chắc chắn, tôi sẽ quay lại lễ hội thêm lần nữa”, chị Hải nói trong nụ cười.

Thâu đêm, phải đến rạng sáng hôm sau, khi chim rừng cất tiếng hót vang thì họ mới nói lời chia tay và hẹn mùa lễ hội năm sau sẽ về…

Năm 2019, lễ hội đập trống của người Ma Coong vinh dự được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Các bản sắc văn hóa đặc sắc trong lễ hội đã và đang được cộng đồng dân tộc Ma Coong bảo vệ, duy trì, thực hành, lưu truyền nguyên bản từ thế hệ này sang thế hệ khác. Lễ hội có tính lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào; góp phần đa dạng thêm các sản phẩm du lịch văn hóa địa phương.