Thoát khỏi nỗi ám ảnh
Trường hợp của ông Hoàng Minh Lợi, Trương Văn Lữ tại thôn Tân Hải tiêu biểu cho một bức tranh ảm đạm về nghề nuôi tôm tại xã Ninh Châu (tỉnh Quảng Trị) thời gian qua.
Vùng nuôi tôm Ninh Châu đang cần những cú hích về mặt chính sách để sớm vực dậy. Ảnh: Võ Dũng.
Nếu như ông Trương Văn Lữ từng có vài năm đi nuôi tôm thuê tại các trang trại, “học lỏm” được chút nghề thì với ông Lợi hoàn toàn ngược lại. Ông Lợi bỏ mái chèo, bước sang một lĩnh vực hoàn toàn mới lạ khi chưa hiểu gì về nó. Một số tiền không nhỏ được đổ vào con tôm nhưng chính ông Lợi chưa được trang bị những kiến thức cần thiết nên chẳng khác nào lún sâu vào trò chơi may rủi. Với phong trào nuôi tôm những năm 2010-2012 đang thịnh hành, mật độ nuôi dày đặc, các trang trại mọc lên như nấm, người nuôi tôm tận dụng hầu hết diện tích để thả con giống, ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng thì việc họ sớm trở thành con nợ là một kết quả đã được dự đoán từ trước.
“Mình nuôi, không chỉ vì nghĩ nó sẽ đưa về nhiều tiền của mà còn được sự “cổ vũ” của không ít người, trong đó có cả những đại lý bán con giống và thức ăn. Ngay cả cái nhà bạt này cũng vậy, 5-6 tỷ bạc bỏ vào đó chứ không ít. Nhưng mình chỉ làm theo suy nghĩ của cá nhân và một vài lời tư vấn của các đại lý thức ăn, đại lý con giống chứ không hề có thiết kế tiêu chuẩn nào. Giờ thì thu hồi về bán sắt vụn cũng không đáng”, ông Lợi ngán ngẩm.
Ông Lợi không có cơ hội chuyển đổi khi đã hoàn toàn khánh kiệt. Nhưng vẫn còn những người cố đi nốt con đường mình chọn, dù đã chệch hướng. Họ đã thức tỉnh sớm để thoát ra khỏi cơn khó khăn đang ập đến.
Ông Trần Văn Ngà, một hộ từng có nhiều năm nuôi tôm tại thôn Hiển Trung (đất trang trại tại thôn Tân Định), cho hay, đến năm 2022, ông quyết định chuyển qua nuôi cá lóc. Thời điểm đó, nghề nuôi tôm quá bấp bênh, dịch bệnh tràn lan, môi trường nuôi bị ô nhiễm. Cũng giống như ông Ngà, nhiều hộ tại xã Ninh Châu cũng đã từ bỏ nuôi tôm để chuyển sang nuôi ốc hương, cá dìa, cá lóc... Họ đã dần thoát ra khỏi nỗi ám ảnh do con tôm gây ra.
“Nuôi tôm, năm được, năm mất nhưng mất nhiều hơn được. Đầu tư cho con tôm quá lớn nên khi gặp rủi ro, mức độ thiệt hại rất lớn. Với khoảng 0,8 ha nuôi cá lóc, năm nào thắng lợi tôi vẫn có thể lãi khoảng 1-2 tỷ đồng. Nhiều hộ ở đây đã kịp chuyển đổi để né được thiệt hại do con tôm gây ra”, ông Ngà chia sẻ.
Không ít vùng nuôi tôm tại Quảng Trị đang đối mặt với khó khăn thách thức. Ảnh: Võ Dũng.
Ông Hoàng Minh Đoàn, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Ninh Châu cho hay, trước năm 2020, vùng nuôi tôm xã Hải Ninh cũ được quy hoạch nuôi trồng thủy sản với diện tích 120 ha. Tuy nhiên, ngoài đường đi, hạ tầng gần như không có gì. Các hộ nuôi phải tự túc mọi thứ, từ khoan giếng lấy nước ngọt, hệ thống lấy nước từ biển, hệ thống xử lý nước thải cộng đồng. Như “cha chung không ai khóc”, vấn đề môi trường nuôi bị xem nhẹ, hậu quả mang đến không chỉ ngày một ngày hai có thể giải quyết triệt để.
Câu chuyện sẽ chưa có hồi kết nếu không có những giải pháp căn cơ, bền vững, không chỉ từ phía người dân mà còn từ phía chính quyền địa phương và ngành nông nghiệp.
Cần những giải pháp căn cơ
Ông Lê Ngọc Huân, Chủ tịch UBND xã Ninh Châu xác nhận, từ năm 2025 đến nay, tại địa phương đã có trên 20 hộ dân bị “siết nhà” do nuôi tôm thất bại. Nhiều trường hợp phải “treo nợ”… Điều này, nếu không tìm được cách giải quyết triệt để sẽ gây ra những hệ lụy nhất định đối với tình hình kinh tế-xã hội tại địa phương.
Trước mắt, chính quyền địa phương cũng đã nhiều lần kiến nghị các ngân hàng giãn việc thu hồi nợ để các hộ dân tìm cách xoay xở. Về lâu dài, trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, biến đổi khí hậu khó lường, cực đoan, người dân cần thay đổi cách nghĩ, cách làm để hướng tới nghề nuôi tôm bền vững, có trách nhiệm.
Cơ sở hạ tầng vùng nuôi yếu kém là một trong những nguyên nhân tác động tiêu cực đến hiệu quả các vùng nuôi tôm hiện nay tại Quảng Trị. Ảnh: Võ Dũng.
“Nuôi mật độ dày dễ gặp dịch bệnh, khó xử lý, dễ thua lỗ. Nuôi tôm cần đầu tư rất lớn nhưng rủi ro lại cao khiến nhiều hộ mất dần khả năng làm chủ tài chính, lún sâu vào nợ nần. Chính quyền khuyến khích bà con đầu tư nuôi tôm nhưng phải trang bị kiến thức và nuôi với mật độ phù hợp, nuôi tôm công nghệ cao để hướng tới sự bền vững”, ông Huân cho hay.
Theo thống kê, toàn tỉnh Quảng Trị hiện có 2,8 nghìn ha nuôi tôm nhưng chỉ có khoảng 200 ha nuôi tôm công nghệ cao; nuôi tôm 2-3 giai đoạn. Nuôi tôm tuân thủ quy trình, thả với mật độ cho phép, trong vùng nuôi được quy hoạch đa phần đem lại lợi nhuận cao nhờ kiểm soát được môi trường và mầm bệnh.
Ông Nguyễn Hữu Vinh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị cho hay, trước đây, các vùng nuôi tôm ven biển, vùng cửa sông tại Quảng Trị chủ yếu tự phát, nuôi với quy mô nhỏ lẻ, thiếu tính bền vững. Do diện tích manh mún, hệ thống hồ lắng không đảm bảo nên ở một số vùng nuôi, nông dân cấp nước trực tiếp vào hồ. Điều này đã gây ra hệ lụy lâu dài, ảnh hưởng đến kinh tế của người dân.
Tuy nhiên, tại một số vùng nuôi tôm, nông dân chuyển sang nuôi xen ghép các loài thủy sản, nuôi cá, nuôi ốc hương vẫn đảm bảo lợi nhuận, tuy không cao như nuôi tôm công nghệ cao nhưng rủi ro thấp hơn. Một số địa phương ở phía nam tỉnh Quảng Trị, khi người dân chuyển sang nuôi cá kình, cá dìa, chim vây vàng, ốc hương… đã cho thấy những tín hiệu tích cực.
Cũng theo ông Vinh, trước thực trạng nuôi tôm hiện nay trên địa bàn, ngành nông nghiệp đang rà soát để đưa những vùng nuôi tôm nằm trong quy hoạch đi theo hướng nuôi tôm công nghệ cao. Sau khi sáp nhập tỉnh, ngành đang chờ để xây dựng nghị quyết mới về phát triển ngành nông nghiệp, trong đó có đề án nuôi trồng thủy sản trên địa bàn. Đề án này sẽ hướng tới việc lựa chọn vùng nuôi phù hợp để xác định hướng đầu tư về hạ tầng, kỹ thuật, phát triển ngành nuôi trồng thủy sản bền vững trong tương lai.
Nhiều vùng đã chuyển đổi tư duy, chuyển sang nuôi tôm 2-3 giai đoạn, nuôi xen ghép đem lại hiệu quả kinh tế cao và bền vững. Ảnh: Võ Dũng.
“Sở vừa trình UBND tỉnh Quảng Trị thống nhất chủ trương giao cho Sở Nông nghiệp và Môi trường xây dựng một đề án phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững đến 2030 và tầm nhìn đến 2045. Sau đó, Sở sẽ giao Chi cục Thủy sản chọn đơn vị tư vấn có uy tín để cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường đi thực tế kiểm tra các xã có nuôi trồng, khai thác thủy sản trọng điểm để xây dựng đề cương, trình tỉnh phê duyệt. Những địa phương nào có đủ điều kiện thì ngành sẽ hỗ trợ đưa mô hình, chuyển giao khoa học kỹ thuật để chuyển đổi sang nuôi công nghệ cao. Vùng nào không đủ điều kiện thì nuôi xen ghép, sinh thái, an toàn để giảm tải ô nhiễm môi trường, đảm bảo nghề nuôi trồng thủy sản bền vững”, ông Vinh cho hay.
Theo lãnh đạo xã Ninh Châu, thời hạn cho vay vốn đối với nghề nuôi trồng thủy sản hiện nay còn ngắn, lãi suất cao nên bà con có tâm lý nóng vội muốn nuôi mật độ dày để nhanh thu hồi vốn, kịp trả nợ gốc và lãi cho ngân hàng. Vì vậy, chính sách vay vốn cần thông thoáng và linh hoạt hơn để các hộ nuôi đầu tư sản xuất kinh doanh trong nuôi trồng thủy sản.
