Lấp lánh sắc màu ở chợ đá quý Lục Yên

Nghề chế tác đá quý đã bắt đầu từ 4 thập kỷ trước

Những ngày đầu xuân 2026, chúng tôi tìm về xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai, nơi từ lâu đã được mệnh danh là “vương quốc đá quý”. Không khí khai xuân tại đây không chỉ có tiếng trống hội rộn ràng hay sắc thắm của hoa đào, mà còn được thắp sáng bởi sắc màu lấp lánh từ hàng ngàn viên đá quý, đá bán quý tụ hội về phiên chợ độc đáo này.

Đây không đơn thuần là những buổi giao thương, mà đã trở thành nét văn hóa đặc trưng của địa phương. Tại đây, những tinh hoa của lòng đất như: Ruby, Sapphire, Spinel, Tourmaline... được bày biện ngay ngắn trên các mặt bàn đá đơn sơ làm mê hoặc du khách.

Chương trình Khai xuân đất ngọc đầu năm 2026 có sự xuất hiện của đông đảo người dân và các vị khách quốc tế đã minh chứng cho sức hút mãnh liệt của thương hiệu đá quý Lục Yên.

Du khách không chỉ đến đây để tham quan, mua sắm mà còn để tận mắt chứng kiến bàn tay tài hoa của các nghệ nhân đang tỉ mẩn ghép từng hạt đá nhỏ xíu thành những bức tranh phong cảnh hữu tình, sống động như thật.

Bà Nguyễn Thị Mai Thức - Phó Chủ tịch UBND xã Lục Yên chia sẻ: "Từ những năm 90 của thế kỷ trước, bằng niềm đam mê và khát vọng vươn lên, những người thợ đầu tiên đã đặt nền móng cho ngành đá quý Lục Yên. Trải qua gần 4 thập kỷ, ngành nghề này không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn chứa đựng giá trị thẩm mỹ, văn hóa và tâm linh; trở thành món quà ý nghĩa, biểu tượng của may mắn và bình an".

Chợ Đá quý Lục Yên từ lâu đã trở thành nét đẹp văn hóa - kinh tế đặc trưng, mang đậm bản sắc riêng. Không chỉ là nơi giao thương, trao đổi sản phẩm, chợ còn là điểm gặp gỡ, giao lưu giữa các nghệ nhân, nhà sưu tầm, doanh nghiệp và du khách thập phương. Mỗi viên đá quý được trưng bày không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng tâm huyết, sự khéo léo và niềm tự hào của người làm nghề.

Cùng với sự phát triển chung, các cơ sở sản xuất, kinh doanh, thương nhân, nghệ nhân đã chủ động đổi mới phương thức hoạt động, mở rộng thị trường, ứng dụng công nghệ và quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số. Ngành đá quý đã góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, đóng góp tích cực vào ngân sách địa phương và các hoạt động an sinh xã hội.

Năm 2019, thôn 7, xã Lục Yên được UBND tỉnh Yên Bái (cũ) cấp bằng công nhận làng nghề sản xuất tranh đá quý. Đến năm 2023, thương hiệu “Tranh đá quý Lục Yên” tiếp tục được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cấp chứng nhận độc quyền thương hiệu khẳng định uy tín và vị thế sản phẩm trên thị trường.

Hiện nay, làng nghề đá quý có khoảng 40 hộ gia đình, với hơn 250 nghệ nhân đang ngày đêm gìn giữ và phát triển nghề truyền thống. Họ chính là những người thổi hồn vào đá, biến những mảnh đá thô vụn thành những tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao, khẳng định vị thế vững chắc trên thị trường.

Minh bạch để ‘vương quốc đá quý’ phát triển bền vững

Không còn bó hẹp trong không gian tại chợ, đá quý Lục Yên ngày nay đang "cất cánh" nhờ công nghệ. Cùng với sự phát triển của khoa học và xu hướng chuyển đổi số, các sản phẩm của làng nghề ngày càng được quảng bá rộng rãi tới khách hàng trong và ngoài nước trên các sàn giao dịch thương mại điện tử và các nền tảng mạng xã hội như: Zalo, Facebook, TikTok…

Ông Trần Mạnh Tú, Chủ tịch Hội Đá quý Lục Yên cho biết: “Năm 2026, chúng tôi tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số để đưa Chợ đá quý Lục Yên trở thành một trung tâm giao thương quốc tế. Hiện nay, Hội có 350 hội viên chính thức. Nghề kinh doanh và chế tác đá quý đang tạo công ăn việc làm cho gần 1.000 lao động địa phương".

Giữa bối cảnh thị trường còn nhiều biến động và sự xuất hiện của các hình thức bán hàng "mở bát" trôi nổi trên không gian mạng, Hội Đá quý Lục Yên đặt tiêu chí minh bạch lên hàng đầu. Một đặc điểm thú vị khiến du khách phương xa luôn kinh ngạc khi đến đây chính là sự an toàn tuyệt đối.

Tại chợ, những viên đá có giá trị từ vài chục triệu đến hàng tỷ đồng được bày bán công khai. Các tiểu thương có thể thoải mái rời bàn đi uống trà, nhờ người bên cạnh trông giúp mà không bao giờ xảy ra tình trạng trộm cắp.

"Chúng tôi có hệ thống camera quan sát, báo động và quy chế hoạt động nghiêm ngặt. Nếu có bất kỳ vi phạm nào về nguồn gốc hàng hóa, Hội sẽ trực tiếp can thiệp. Như năm 2025, chúng tôi đã đứng ra dàn xếp, yêu cầu hội viên hoàn tiền cho khách nước ngoài khi phát hiện sản phẩm không đúng xuất xứ Việt Nam. Chúng tôi thà mời người vi phạm ra khỏi hội chứ nhất quyết không để mất đi uy tín của đất Ngọc", ông Tú cho biết thêm.

Chương trình Khai xuân đất ngọc 2026 không chỉ là dịp quảng bá hình ảnh đá quý mà còn là lời khẳng định về sự đoàn kết, sáng tạo của cộng đồng làm nghề. Đứng trước những vận hội mới, chính quyền địa phương sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi nhất để các hộ kinh doanh, doanh nghiệp yên tâm sản xuất, giao thương.

Với bản sắc riêng biệt và sự nhạy bén với thời đại công nghệ, tin tưởng rằng "vương quốc đá quý" này sẽ còn tỏa sáng rực rỡ hơn, tiếp tục mang lại cuộc sống khá giả cho người dân địa phương. Đồng thời, là điểm nhấn thu hút ngày càng đông du khách thập phương đến với vùng đất ngọc đầy thú vị này.