Biến đổi khí hậu đang làm cho tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn tại ĐBSCL ngày càng diễn biến phức tạp. Là một trong những địa phương nằm trong vùng có nguy cơ chịu tác động của xâm nhập mặn, tỉnh Đồng Tháp đã chủ động đầu tư, xây dựng hệ thống công trình thủy lợi đồng bộ, hiện đại nhằm kiểm soát nguồn nước, bảo vệ sản xuất nông nghiệp.
Hệ thống cống ngăn mặn trên tuyến đường tỉnh 864 (Đồng Tháp) được vận hành bằng công nghệ thủy lực hiện đại, giúp chủ động kiểm soát nguồn nước, bảo vệ vùng cây ăn trái trước nguy cơ xâm nhập mặn. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Trong đó, nổi bật là hệ thống bảy cống ngăn mặn quy mô lớn trải dài từ xã Kim Sơn đến xã Long Tiên dọc theo tuyến đường tỉnh 864. Các công trình này được đầu tư với tổng kinh phí khoảng 1.000 tỷ đồng và vận hành bằng công nghệ hiện đại, góp phần hình thành “lá chắn thép” ngăn mặn, chống triều cường cho vùng chuyên canh cây ăn trái của hàng chục nghìn hộ dân.
Một trong những công trình tiêu biểu là cống Phú Phong trên địa bàn xã Kim Sơn. Cánh cửa cống nặng hơn 300 tấn thép, nhưng việc đóng mở lại diễn ra nhanh chóng, gọn gàng nhờ hệ thống thủy lực và công nghệ điều khiển hiện đại. Công nghệ này cho phép vận hành cống linh hoạt, không phụ thuộc hoàn toàn vào thủy triều, từ đó nâng cao hiệu quả kiểm soát nguồn nước trong điều kiện hạn mặn ngày càng phức tạp.
Ông Đỗ Thành Sơn, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Đồng Tháp cho biết, hệ thống cống được vận hành bằng công nghệ thủy lực, cho phép đóng mở bất cứ thời điểm nào khi cần thiết. Việc điều khiển có thể thực hiện trực tiếp tại công trình hoặc từ xa thông qua hệ thống điện tử.
“Chỉ cần thao tác trên hệ thống điều khiển, cửa cống sẽ tự động vận hành. Ngoài ra, chúng tôi còn theo dõi tình hình thủy triều, độ mặn và mực nước từ xa để kịp thời điều chỉnh đóng mở cống phù hợp với tình hình thực tế”, ông Sơn nói.
Nhờ hệ thống cống thủy lợi ngăn mặn, nhiều vùng trồng cây ăn trái ở Đồng Tháp được bảo vệ nguồn nước ngọt, giúp người dân an tâm sản xuất trong mùa hạn mặn. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Dù được hỗ trợ bởi công nghệ hiện đại, việc vận hành các cống ngăn mặn vẫn là nhiệm vụ đòi hỏi sự chính xác và trách nhiệm cao. Bởi mực nước và độ mặn trên các tuyến sông ở gần cửa biển luôn biến động liên tục theo thủy triều và thời tiết.
Ông Nguyễn Công Kha, Cụm trưởng Cụm thủy nông Châu Thành – Tân Phước, thuộc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Đồng Tháp cho biết, đội ngũ vận hành luôn bám sát chỉ đạo của cấp trên, theo dõi chặt chẽ tình hình nguồn nước để điều tiết cống hợp lý. Việc vận hành công trình không chỉ dựa vào kỹ thuật mà còn phải nắm chắc nhu cầu nước phục vụ sản xuất của từng khu vực. Đặc biệt tại những vùng trồng cây ăn trái giá trị cao như sầu riêng, việc đảm bảo nguồn nước ngọt ổn định là yếu tố quyết định năng suất và hiệu quả kinh tế.
Theo ông Kha, từ kinh nghiệm dân gian “nhất nước, nhì phân”, Đồng Tháp đã cụ thể hóa bằng các giải pháp công trình thủy lợi và phương án vận hành khoa học, sát với điều kiện thực tế. Từ chỉ đạo của UBND tỉnh Đồng Tháp và ngành nông nghiệp tỉnh, đơn vị quản lý cống đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để nắm bắt tình hình sản xuất và nhu cầu nước của từng vùng.
Trên cơ sở đó, lịch đóng mở cống được xây dựng phù hợp với diễn biến mặn, triều cường và mùa vụ sản xuất. Nhờ vậy, người dân có thể chủ động hơn trong việc chăm sóc cây trồng, đặc biệt là các loại cây ăn trái có giá trị kinh tế cao.
Nhờ hệ thống cống thủy lợi ngăn mặn, trữ ngọt được vận hành hiệu quả, nhiều vườn cây ăn trái ở Đồng Tháp phát triển xanh tốt, giúp người dân an tâm sản xuất trong mùa hạn mặn. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Ông Ngô Thái Hùng, người dân trồng 2ha sầu riêng ở xã Ngũ Hiệp, tỉnh Đồng Tháp cho biết, từ khi hệ thống cống ngăn mặn được xây dựng, bà con rất yên tâm trong sản xuất. Trước đây, nhiều vườn cây bị thiệt hại do nước mặn xâm nhập, nhưng những năm gần đây tình trạng này đã được kiểm soát tốt hơn.
Có thể nói trước và sau Tết, bà con trồng sầu riêng ở Ngũ Hiệp nhờ có cống ngăn mặn, người dân an tâm trồng cây ăn trái. Khi cống đóng hay mở đều có thông báo trước cho địa phương, từ xã đến ấp rồi đến người dân nên ai cũng chủ động trong sản xuất.
Theo ngành nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, hiện toàn tỉnh có hàng trăm cống thủy lợi lớn nhỏ đang hoạt động. Dù quy mô khác nhau, nhưng các công trình này đều chung nhiệm vụ là ngăn mặn, trữ ngọt, điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất và đời sống người dân rất ổn định.
