Thời gian gần đây, nhiều vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm, từ nguồn gốc nguyên liệu đến chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường nhận được sự quan tâm của người dân, đặc biệt trong các dịp cao điểm tiêu dùng như Tết Nguyên đán.
Siết quản lý, kiểm tra liên ngành trước cao điểm Tết
Tại Họp báo thường kỳ tháng 1/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ, ngày 29/1, trả lời câu hỏi của báo chí về vai trò của khoa học công nghệ trong hỗ trợ kiểm soát an toàn thực phẩm, cũng như các giải pháp, công cụ công nghệ giúp người dân hạn chế rủi ro khi lựa chọn, sử dụng thực phẩm dịp Tết, TS. Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết: Thực hiện Chỉ thị số 36 ngày 31/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm; ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành công văn chỉ đạo nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, tập trung vào thời điểm trước, trong và sau Tết.
TS. Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia chia sẻ về vai trò của khoa học công nghệ trong hỗ trợ kiểm soát an toàn thực phẩm. Ảnh: Thủy Linh.
Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang tổ chức triển khai thực hiện nghiêm túc các nhiệm vụ được giao, đồng thời phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ và mùa Lễ hội Xuân 2026.
Cùng với công tác chỉ đạo, Ủy ban đã cử cán bộ tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương và Bộ Y tế chủ trì, kiểm tra tại các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang và Lào Cai, qua đó kiểm tra, đánh giá thực tế việc bảo đảm an toàn thực phẩm tại địa phương, phục vụ nhân dân đón Tết, vui Xuân an toàn, bảo vệ sức khỏe và bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.
Truy xuất nguồn gốc, QR Code để hạn chế rủi ro
Theo ông Trần Hậu Ngọc, thời gian qua, công tác quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã được triển khai chặt chẽ và đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc hoàn thiện khung pháp lý và bổ sung các công cụ quản lý hiện đại là yêu cầu tất yếu.
Trên tinh thần đó, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã tham mưu Bộ Khoa học và Công nghệ trình cấp có thẩm quyền thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.
Các luật sửa đổi đã bổ sung nhiều công cụ quản lý tiên tiến, trong đó nổi bật là phân loại sản phẩm, hàng hóa theo ba mức độ rủi ro; áp dụng truy xuất nguồn gốc; triển khai nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm và xây dựng hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia. Việc ứng dụng công nghệ mã số, mã vạch, QR Code, truy xuất nguồn gốc và nhãn điện tử không chỉ giúp định danh sản phẩm, minh bạch thông tin, kiểm soát nguồn gốc và quy trình sản xuất, mà còn hỗ trợ quản lý hiệu quả chất lượng hàng hóa kinh doanh trên môi trường trực tuyến, trong đó có nhóm thực phẩm tiêu dùng dịp Tết.
Áp dụng truy xuất nguồn gốc; triển khai nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm và xây dựng hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia. Ảnh: Mai Anh.
Ông Hậu cho rằng, khi hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia được vận hành đồng bộ, các cơ quan quản lý có thể giám sát, phát hiện sớm và xử lý kịp thời hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm không bảo đảm an toàn. Hệ thống này tích hợp dữ liệu về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, kết quả kiểm định, hiệu chuẩn, đánh giá sự phù hợp, cảnh báo rủi ro, phản ánh và khiếu nại của người tiêu dùng, cùng dữ liệu mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số sản phẩm, tạo nền tảng quản lý thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
Hiện nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố 1.173 tiêu chuẩn Việt Nam về thực phẩm còn hiệu lực, trong đó có 16 tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, 33 tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc và 25 tiêu chuẩn về mã số, mã vạch. Đây là căn cứ quan trọng để người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, có công bố hợp chuẩn, hợp quy và đầy đủ thông tin nhãn mác, đồng thời chủ động sử dụng các công cụ truy xuất nguồn gốc, QR Code để kiểm tra thông tin sản phẩm, hạn chế rủi ro khi mua sắm dịp Tết.
Bên cạnh các giải pháp về tiêu chuẩn và công nghệ, hoạt động đo lường tiếp tục giữ vai trò then chốt trong bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng. Theo đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, đo lường chính xác là yếu tố không thể thiếu trong mua bán thực phẩm, góp phần bảo đảm công khai, minh bạch và công bằng giữa người mua và người bán. "Do đó, đối với thực phẩm đóng gói sẵn, người dân cần lựa chọn các sản phẩm có ghi rõ và công bố đầy đủ thông tin về số lượng, định lượng theo quy định. Đối với thực phẩm không đóng gói sẵn, nên ưu tiên mua tại các cơ sở sử dụng phương tiện đo đã được kiểm định, còn hiệu lực, do cơ quan có thẩm quyền thực hiện", ông Hậu lưu ý.
