Khuyến nông đồng hành, dẫn dắt mở rộng chè hữu cơ

Tạo động lực cho nông dân

Lào Cai hiện là một trong những địa phương có diện tích chè lớn ở khu vực Trung du và miền núi phía Bắc. Diện tích chè toàn tỉnh hiện đạt 16.082ha, sản lượng ước đạt 128.970 tấn/năm. Trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững, việc mở rộng diện tích chè canh tác theo hướng hữu cơ là hướng đi chiến lược của ngành chè địa phương. Đóng góp quan trọng vào quá trình này là vai trò đồng hành, dẫn dắt của hệ thống khuyến nông tỉnh Lào Cai.

Những năm gần đây, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai đã triển khai nhiều chương trình, dự án và mô hình sản xuất chè theo hướng hữu cơ tại các vùng trồng chè trọng điểm của tỉnh. Thông qua việc chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, hướng dẫn quy trình canh tác an toàn, hữu cơ, khuyến nông đã từng bước giúp người trồng chè thay đổi phương thức sản xuất, giảm phụ thuộc vào vật tư hóa học, hướng tới sản xuất thân thiện với môi trường.

Một trong những điểm nổi bật là dự án thâm canh chè theo hướng hữu cơ với quy mô 40ha được Trung tâm triển khai tại các xã Bản Liền, Tả Củ Tỷ, Cao Sơn. Trung tâm đã tổ chức nhiều lớp tập huấn chuyên sâu cho các hộ dân, tổ nhóm, hợp tác xã về kỹ thuật trồng và chăm sóc chè theo hướng hữu cơ từ cách bón phân bón hữu cơ hợp lý, sử dụng chế phẩm sinh học, cách cải tạo đất và quản lý dịch hại tổng hợp… 

Việc kết hợp giữa lý thuyết với thực hành ngay tại mô hình đã giúp người dân nắm bắt kỹ thuật bài bản, cải thiện hiệu quả sản xuất ngay trên đồi chè của mình, năng suất chè tại vùng dự án đã vượt trội, đạt bình quân 70 - 75 tạ búp tươi/ha/năm. Đặc biệt, giá bán chè búp tươi đạt trung bình trên 10.000 đồng/kg, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với sản xuất theo phương thức truyền thống, tạo động lực để nông dân mở rộng diện tích canh tác theo hướng hữu cơ, liên kết sản xuất hàng hóa theo hướng bền vững.

Ông Tráng A Pao ở xã Cao Sơn - một trong các hộ tham gia xây dựng mô hình thâm canh chè theo hướng hữu cơ, liên kết theo chuỗi giá trị chia sẻ, gia đình ông từ khi tham gia mô hình đã được tập huấn và hiểu được lợi ích của việc sử dụng thuốc sinh học, cách chọn lựa và sử dụng thuốc phù hợp với từng loại sâu bệnh hại chè, cách pha chế thuốc đúng tỷ lệ, tránh lãng phí và đảm bảo hiệu quả.

Gia đình bà Giàng Thị Pằng cùng tham gia mô hình thâm canh chè theo hướng hữu cơ do Trung tâm Khuyến nông Lào Cai triển khai cho hay: "Tôi đã biết được cách phát hiện sớm sự xuất hiện của sâu bệnh và biện pháp phòng ngừa hiệu quả; các biện pháp bảo vệ sức khỏe trong quá trình pha chế và phun thuốc như đeo đồ bảo hộ, tránh tiếp xúc trực tiếp với thuốc; cách xử lý bao bì thuốc và chất thải thuốc đúng cách để tránh ô nhiễm môi trường; lợi ích lâu dài của việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học...".

Còn ông Thào Khái Sùng chia sẻ, nhờ sự hướng dẫn của của cán bộ khuyến nông, ông cùng hàng trăm hộ dân trong vùng đã tự làm cỏ thủ công, không sử dụng thuốc trừ cỏ, bón phân hữu cơ vi sinh kết hợp kiểm soát tốt sâu bệnh bằng thuốc sinh học... nên toàn bộ diện tích chè của gia đình sinh trưởng tốt, ít bị sâu bệnh gây hại, đất tơi xốp, búp ra đều, giá bán chè búp tươi canh tác theo hướng hữu cơ cao gấp đôi so với chè thường.

Theo anh Tráng Chín Lìn ở xã Tả Củ Tỷ, khi được vận động chăm sóc chè theo hướng hữu cơ, gia đình anh còn e ngại. Bởi sản xuất chè theo hướng này đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt quy trình canh tác, không sử dụng thuốc hóa học, phân bón vô cơ, thay vào đó là phân hữu cơ vi sinh, thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Bên cạnh đó, chăm sóc chè theo hướng hữu cơ năng suất giảm trong giai đoạn đầu, nguồn thu của gia đình cũng vì thế giảm sút. Nhưng bù lại, chè có giá cao và an toàn hơn, có đầu ra ổn định, tốt cho sức khỏe người tiêu dùng nên anh lại cố gắng.

Không riêng gia đình ông Pao, bà Pằng, ông Lìn, trong quá trình canh tác, bà con xã Cao Sơn, Bản Liền, Tả Củ Tỷ còn được tham gia các lớp tập huấn, được hỗ trợ kỹ thuật để áp dụng đúng quy trình trồng chè theo hướng hữu cơ. Ngoài ra, bà con phấn khởi vì đầu ra ổn định do có liên kết với doanh nghiệp, HTX thu mua.

Giá trị kinh tế tăng thêm 10 - 15%

Bà Nguyễn Thị Hà - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lào Cai cho biết thời gian qua, Trung tâm đã triển khai các mô hình, chương trình, dự án sản xuất chè theo hướng hữu cơ tại các vùng trồng chè trọng điểm của tỉnh. Thông qua các mô hình, đã hướng dẫn người dân áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật. Các biện pháp sản xuất theo hướng hữu cơ góp phần nâng cao ý thức cho người dân về an toàn trong sản xuất, bảo vệ môi trường sinh thái, nâng cao giá trị sản phẩm, mạnh dạn đổi mới trong tổ chức sản xuất, tiếp cận thị trường, là cơ sở thực tiễn để xây dựng nền nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, sinh thái, bền vững.

Qua đánh giá thực tế, các mô hình điểm sản xuất nông nghiệp theo hướng hữu cơ giá trị kinh tế tăng thêm từ 10 - 15% so với sản xuất thông thường. Đặc biệt, việc chăm sóc chè theo hướng hữu cơ đã từng bước thay đổi nhận thức của bà con trong việc sản xuất chè sạch, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Không chỉ dừng lại ở hiệu quả của từng mô hình, vai trò then chốt của khuyến nông thể hiện rõ ở khả năng nhân rộng và lan tỏa. Từ các mô hình điểm, nhiều hộ dân, tổ hợp tác và hợp tác xã đã chủ động áp dụng quy trình hữu cơ trên diện tích chè hiện có, từng bước nâng tổng diện tích chè đạt tiêu chuẩn hữu cơ trên toàn tỉnh. Đến nay, diện tích chè đạt tiêu chuẩn hữu cơ của Lào Cai đạt 1.141,44ha, bên cạnh đó có khoảng 1.200ha chè cổ thụ đạt tiêu chuẩn hữu cơ. Đây là kết quả của quá trình tích lũy, mở rộng có định hướng, trong đó khuyến nông giữ vai trò “bà đỡ” về kỹ thuật và tổ chức sản xuất.

Song song với mở rộng diện tích, hệ thống khuyến nông còn tích cực tham gia thúc đẩy liên kết theo chuỗi giá trị chè. Thông qua hỗ trợ thành lập, củng cố các tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất chè, khuyến nông đã tạo nền tảng để doanh nghiệp tham gia liên kết, bao tiêu sản phẩm. Việc sản xuất đồng bộ theo quy trình hữu cơ, có kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc đã góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hiện nay, sản phẩm chè Lào Cai không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn được xuất khẩu sang nhiều thị trường có yêu cầu cao như các nước Trung Đông, thị trường Châu Âu, Mỹ, Canada, Đài Loan và Trung Quốc. Việc từng bước mở rộng diện tích chè hữu cơ là yếu tố then chốt giúp ngành chè Lào Cai nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng và an toàn thực phẩm.

Việc nâng diện tích chè hữu cơ của Lào Cai là kết quả của toàn ngành nông nghiệp, là sự thay đổi tư duy sản xuất, nỗ lực từ người trồng chè gắn liền với vai trò đồng hành, dẫn dắt bền bỉ của hệ thống khuyến nông. Từ chuyển giao kỹ thuật, xây dựng mô hình, tổ chức sản xuất đến kết nối thị trường, khuyến nông đã và đang góp phần quan trọng vào quá trình phát triển ngành chè của tỉnh theo hướng xanh, bền vững.