Hơn 5 tháng sau khi xung đột Mỹ và Iran làm gián đoạn nguồn cung lưu huỳnh và axit sulfuric (H₂SO₄) toàn cầu, thị trường đến nay vẫn chưa có dấu hiệu phục hồi rõ rệt.
Biểu đồ khủng hoảng axit sulfuric do căng thẳng tại eo biển Hormuz gây áp lực lên ngành phân bón, đặc biệt là DAP và MAP. Ảnh: Vinachem.
Dù các bên liên quan đã có động thái hạ nhiệt căng thẳng, nguồn cung nguyên liệu quan trọng này vẫn đối mặt với nhiều rủi ro khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz chưa trở lại bình thường và các biện pháp hạn chế xuất khẩu từ những quốc gia sản xuất lớn vẫn được duy trì.
Theo dữ liệu của PortWatch thuộc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đến cuối tháng 7, lượng tàu đi qua khu vực này chỉ khoảng 10 chuyến mỗi ngày, thấp hơn rất nhiều so với mức khoảng 88 chuyến trước khi xung đột bùng phát.
Trong những ngày đầu tháng 8, căng thẳng tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch của hoạt động vận chuyển lưu huỳnh thế giới - tiếp tục leo thang, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung kéo dài.
Bloomberg cho biết lưu lượng tàu qua Hormuz tiếp tục duy trì ở mức rất thấp sau khi xảy ra một vụ nổ liên quan đến tàu chở dầu và một tàu hàng bị trúng vật thể chưa xác định gần cảng Khasab (Oman) vào đêm 2 và 3/8. Các sự cố mới khiến nhiều chủ tàu và hãng vận tải tiếp tục thận trọng khi đi qua tuyến đường này, bất chấp các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn đang được duy trì thông qua trung gian Oman.
Hormuz có vai trò đặc biệt quan trọng đối với chuỗi cung ứng lưu huỳnh toàn cầu khi khoảng một nửa lượng lưu huỳnh giao dịch bằng đường biển phải đi qua tuyến hàng hải này. Vì vậy, bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến nguồn cung nguyên liệu để sản xuất axit sulfuric.
Không chỉ chịu tác động tại Trung Đông, thị trường còn đối mặt với áp lực từ các chính sách thương mại. Trung Quốc - quốc gia sản xuất và xuất khẩu axit sulfuric lớn nhất thế giới - vẫn duy trì các biện pháp hạn chế xuất khẩu, bất chấp kỳ vọng trước đó về khả năng nới lỏng từ giữa năm 2026. Bên cạnh đó, Nga và Thổ Nhĩ Kỳ cũng tiếp tục áp dụng các chính sách kiểm soát tương tự, khiến nguồn cung trên thị trường quốc tế chưa được cải thiện đáng kể.
Trong bối cảnh đó, thị trường đã xuất hiện một số tín hiệu thích ứng. Tại Bắc Mỹ, giá axit sulfuric giảm nhẹ nhờ nguồn cung ổn định từ các nhà máy lọc dầu ở khu vực Vịnh Mexico.
Ở Đông Bắc Á, giá axit sulfuric vẫn duy trì ở mức cao do nguồn cung từ các nhà máy luyện đồng và kẽm - nơi sản xuất axit sulfuric như một sản phẩm phụ - tiếp tục bị thu hẹp, trong khi nhu cầu từ ngành sản xuất phân bón phosphate và hóa chất vẫn tiếp tục tăng.
Tại châu Phi, tổ hợp khai khoáng Kamoa-Kakula ở Cộng hòa Dân chủ Congo đã tăng công suất sản xuất axit sulfuric nhằm phục vụ khai thác đồng. Tuy nhiên, sản lượng bổ sung mới chỉ đáp ứng khoảng một phần ba nhu cầu trong nước, chưa đủ để giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Nguồn cung thiếu ổn định tiếp tục tạo áp lực đối với nhiều lĩnh vực sản xuất. Trong ngành phân bón, khoảng 60% sản lượng axit sulfuric toàn cầu được sử dụng để sản xuất phân lân, đặc biệt là các dòng DAP và MAP.
Tình trạng khan hiếm nguyên liệu lưu huỳnh và axit sulfuric kéo dài đang ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất phân bón, nhất là tại các quốc gia phụ thuộc nhập khẩu như Ấn Độ và nhiều nước châu Phi và cả Việt Nam. Ảnh: Beroil Energy.
Ngành khai khoáng cũng chịu ảnh hưởng đáng kể. Tại Chile - quốc gia sản xuất đồng lớn nhất thế giới - nhiều doanh nghiệp khai thác vẫn phụ thuộc vào axit sulfuric nhập khẩu phục vụ quá trình thủy luyện quặng đồng, khiến chi phí sản xuất tiếp tục gia tăng trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu chưa ổn định.
Những diễn biến mới nhất cho thấy thị trường axit sulfuric toàn cầu vẫn chưa bước vào giai đoạn phục hồi. Khi căng thẳng tại eo biển Hormuz chưa được giải quyết dứt điểm và các hạn chế xuất khẩu từ những quốc gia sản xuất lớn vẫn còn hiệu lực, nguồn cung toàn cầu nhiều khả năng sẽ tiếp tục biến động trong những tháng tới.
Trong bối cảnh đó, các ngành phụ thuộc lớn vào axit sulfuric như phân bón sẽ còn phải đối mặt với áp lực về chi phí và bảo đảm nguồn nguyên liệu, đồng thời buộc doanh nghiệp phải chủ động hơn trong đa dạng hóa nguồn cung và quản trị rủi ro chuỗi cung ứng.
