Khơi thông tiềm năng, kiến tạo động lực phát triển kinh tế xanh

Trong tiến trình thực hiện mục tiêu phát triển nhanh, bền vững theo hướng tăng trưởng xanh, tỉnh Quảng Ninh đã xác định rõ định hướng chiến lược: phát huy hiệu quả các giá trị tài nguyên thiên nhiên gắn với bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch chất lượng cao.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV nhấn mạnh yêu cầu: “Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn; gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và bản sắc văn hóa”. Trong tổng thể đó, Khu Dự trữ thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng được xem là một trong những không gian có tiềm năng đặc biệt, cần được nghiên cứu, định hướng khai thác một cách bài bản, khoa học và bền vững.

Tiềm năng nổi trội nhưng chưa được khai thác tương xứng

Với tổng diện tích 15.600ha, trong đó diện tích có rừng chiếm tới 93,56%, Đồng Sơn - Kỳ Thượng là một trong những khu rừng đặc dụng có quy mô lớn và mức độ nguyên vẹn cao của tỉnh. Hệ sinh thái rừng đa dạng với nhiều trạng thái đặc trưng, trong đó rừng tự nhiên lá rộng thường xanh nghèo chiếm 45,16%, rừng hỗn giao chiếm 26,19%, rừng trung bình chiếm 11,52%, tạo nên nền tảng sinh học phong phú, đặc biệt là nguồn tài nguyên dược liệu quý.

Địa hình khu vực mang đặc trưng miền núi Đông Bắc, độ cao trung bình từ 500-700 m, đỉnh cao nhất đạt 1.096 m, cùng hệ thống suối, thác và hồ tự nhiên phân bố rộng. Điều kiện khí hậu mát mẻ, nhiệt độ trung bình khoảng 23°C, độ ẩm cao, rất phù hợp để phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe.

Đáng chú ý, khu vực nằm cách trung tâm Hạ Long khoảng 40km, cách sân bay Vân Đồn khoảng 60km, có khả năng kết nối thuận lợi với Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long. Đây là lợi thế hiếm có để hình thành không gian du lịch liên kết “Rừng - Biển”, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị gia tăng của ngành du lịch tỉnh.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, tiềm năng này hiện vẫn chưa được khai thác tương xứng. Hạ tầng còn hạn chế, sản phẩm du lịch chưa rõ nét, đặc biệt là chưa hình thành được mô hình phát triển mang tính đột phá, tạo sức hút riêng biệt.

Trong thời gian qua, Sở NN-MT đã chỉ đạo, tổ chức nghiên cứu, xây dựng Đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Khu Dự trữ thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng giai đoạn 2021-2030. Đề án bước đầu đã xác định các loại hình du lịch chủ đạo, hệ thống tuyến điểm và nhu cầu đầu tư với tổng mức dự kiến khoảng 223 tỷ đồng.

Tuy nhiên, đến nay Đề án vẫn chưa được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Đặt ra yêu cầu cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện theo hướng: Bảo đảm tính khả thi, phù hợp với quy định của pháp luật về lâm nghiệp và bảo vệ môi trường; Làm rõ mô hình quản lý, cơ chế đầu tư, đặc biệt là hình thức xã hội hóa; Xác định rõ sản phẩm du lịch đặc thù, tránh trùng lặp với các khu du lịch khác, đồng thời, cần tiếp cận theo hướng tích hợp, không chỉ phát triển du lịch đơn thuần mà phải gắn với các trụ cột kinh tế mới.

Kiến tạo động lực mới từ kinh tế dược liệu và du lịch sinh thái

Một trong những hướng đi có tính chiến lược, cần được nghiên cứu bổ sung là phát triển kinh tế dược liệu dưới tán rừng gắn với du lịch sinh thái. Với lợi thế về đa dạng sinh học, Đồng Sơn - Kỳ Thượng có tiềm năng lớn để bảo tồn nguồn gen cây thuốc quý, phát triển vùng trồng dược liệu bản địa kết hợp khai thác du lịch chăm sóc sức khỏe.

Đây là hướng đi phù hợp với chủ trương của Trung ương về phát triển kinh tế sinh học, đồng thời đáp ứng xu hướng du lịch “wellness” đang gia tăng mạnh mẽ. Việc tích hợp này không chỉ nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm, giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng, gìn giữ tri thức y học truyền thống của đồng bào dân tộc. Nếu được nghiên cứu, triển khai bài bản, đây có thể trở thành điểm khác biệt chiến lược, tạo thương hiệu riêng cho Đồng Sơn - Kỳ Thượng trong hệ thống các khu du lịch sinh thái của tỉnh.

Phát triển đi đôi với bảo tồn

Nghị quyết số 10-NQ/TU của Tỉnh ủy về phát triển du lịch bền vững đã nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt: “Phát triển du lịch phải gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học”. Đối với khu rừng đặc dụng như Đồng Sơn - Kỳ Thượng, nguyên tắc này càng phải được đặt lên hàng đầu.

Thực tế địa hình khu vực có độ dốc lớn (nhiều nơi từ 30-40°, có nơi tới 50-60°), hệ sinh thái nhạy cảm, dễ bị tổn thương. Do đó, mọi định hướng phát triển cần tuân thủ nghiêm ngặt phân khu chức năng rừng đặc dụng, hạn chế tối đa can thiệp vào vùng lõi, kiểm soát chặt chẽ các hoạt động xây dựng, khai thác… Phát triển phải dựa trên nền tảng bảo tồn, lấy bảo tồn làm điều kiện tiên quyết để bảo đảm tính bền vững lâu dài.

Để khơi thông tiềm năng, tạo động lực phát triển cho Đồng Sơn - Kỳ Thượng, cần tập trung một số nội dung sau: khẩn trương rà soát, hoàn thiện và trình phê duyệt Đề án theo hướng bổ sung nội dung phát triển dược liệu gắn với du lịch, làm rõ cơ chế huy động nguồn lực xã hội hóa; xác định rõ sản phẩm du lịch đặc thù.

Thứ hai, xây dựng cơ chế, chính sách thí điểm: Phát triển dược liệu dưới tán rừng; cho thuê môi trường rừng theo quy định; chia sẻ lợi ích với cộng đồng địa phương. Thứ ba, tăng cường thu hút nhà đầu tư chiến lược: Ưu tiên các doanh nghiệp có kinh nghiệm trong du lịch sinh thái; du lịch sức khỏe; khuyến khích đầu tư chế biến sâu dược liệu.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực và cộng đồng, đào tạo người dân tham gia cung cấp dịch vụ du lịch, bảo tồn và phát huy tri thức bản địa. Thứ năm, đẩy mạnh liên kết vùng, kết nối Đồng Sơn - Kỳ Thượng với Hạ Long, Vân Đồn; hình thành chuỗi sản phẩm “Rừng - Biển - Văn hóa”.

Đồng Sơn - Kỳ Thượng đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành một cực phát triển mới trong không gian kinh tế xanh của tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, cần một cách tiếp cận khoa học, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn, trong đó việc hoàn thiện và sớm phê duyệt Đề án giữ vai trò then chốt.

Phát triển Đồng Sơn - Kỳ Thượng không chỉ là khai thác tài nguyên rừng, mà còn kiến tạo một mô hình phát triển bền vững, nơi bảo tồn và phát triển hài hòa, nơi giá trị sinh thái được chuyển hóa thành giá trị kinh tế. Đây chính là hướng đi phù hợp với định hướng phát triển của tỉnh và xu thế chung của thời đại.