Khôi phục, số hóa dữ liệu công trình thủy lợi

Hồ chứa “trắng” hồ sơ dữ liệu

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, trên địa bàn phía đông tỉnh này hiện có 164 hồ chứa, gồm: 62 hồ lớn, 37 hồ vừa và 65 hồ nhỏ; trong đó có 36 hồ chứa có cửa van, 128 hồ có tràn tự do. Hiện vẫn còn rất nhiều hồ chứa vừa và nhỏ được xây dựng từ lâu đã xuống cấp. Riêng Công ty TNHH Khai thác công trình thủy lợi (KTCTTL) Bình Định hiện đang quản lý, khai thác 63 hồ chứa, trong đó có 62 hồ lớn, 1 hồ vừa và 46 đập dâng cùng hơn 1.440 km kênh mương các loại.

Ông Bùi Phi Hùng, Phó Giám đốc Công ty TNHH KTCTTL Bình Định, cho biết: “Từ năm 2020 trở về trước đơn vị quản lý 15 hồ chứa lớn. Cuối năm 2020, đơn vị tiếp nhận thêm 47 hồ chứa theo phân cấp quản lý khai thác công trình thủy lợi của UBND tỉnh Bình Định cũ.
Hầu hết những hồ này được xây dựng từ những năm đầu giải phóng theo kiểu nhà nước và nhân dân cùng làm, nên không được kiên cố lắm. Qua 30 - 40 năm vận hành, lại qua nhiều đời chủ thể khai thác (các HTX nông nghiệp) nên hồ sơ dữ liệu công trình trên giấy bị thất lạc. Khi công ty nhận bàn giao, chẳng mấy công trình được chính quyền địa phương bàn giao đầy đủ hồ sơ, tài liệu”.

Cũng theo ông Hùng, đối với các công trình thủy lợi trên địa bàn đông Gia Lai, ngoài những công trình mới xây dựng hoặc mới được sửa chữa nâng cấp là có hồ sơ dữ liệu. Những công trình công ty mới tiếp nhận lại từ các địa phương đều không có “khai sinh”.

Công trình không có hồ sơ thiết kế, hồ sơ hoàn công thì đơn vị quản lý rất khó đánh giá tính an toàn của công trình. Thêm nữa, công trình không có hồ sơ thì không thể xây dựng quy trình vận hành nên khó đảm bảo an toàn, đặc biệt là đối với các hồ có tràn xả lũ.

Đơn cử như ở xã Phù Mỹ Tây (Gia Lai), nơi có 14 hồ chứa nhỏ, hiện địa phương đã bàn giao cho Công ty TNHH KTCTTL Bình Định 7 hồ, còn lại 7 hồ giao cho các HTX nông nghiệp quản lý, vận hành. Trình độ chuyên môn cao nhất của những người được giao nhiệm vụ quản lý hồ chứa là chứng chỉ quản lý công trình.

Những năm gần đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai cùng Công ty TNHH KTCTTL Bình Định đã nỗ lực khôi phục hồ sơ dữ liệu các hồ chứa do đơn vị quản lý bằng cách đo đạc lại đường đặc tính lòng hồ, đo đạc lại bình đồ lòng hồ để có căn cứ xây dựng quy trình vận hành.

“Khi hồ chứa đã được khôi phục dữ liệu, đơn vi quản lý sẽ biết khi mực nước trong hồ chứa ở cao trình nào thì lượng nước trong hồ đang có bao nhiêu, khi ấy sẽ tính toán được với lượng nước đó sẽ tưới được cho bao nhiêu diện tích cây trồng. Đặc biệt, dữ liệu hồ chứa sẽ giúp ích rất nhiều cho đơn vị quản lý trong công tác vận hành điều tiết lũ”, ông Hùng cho biết thêm.

Tính đến cuối năm 2025, Công ty TNHH KTCTTL Bình Định đã đo đạc hoàn tất 48 hồ chứa đã mất hồ sơ dữ liệu; sau đó, ngành chức năng tiếp tục khảo sát bằng hình ảnh trực quan 46 hồ chứa khác, trong đó có đo bình đồ lòng hồ và đặc tính lòng hồ, để đơn vị quản lý căn cứ vào đó xây dựng quy trình vận hành các hồ chứa, trình cơ quan chức năng phê duyệt.

“Công ty chuẩn bị tiếp nhận từ các địa phương 13 hồ chứa nước nữa, hiện đang làm thủ tục bàn giao. Sắp tới, những hồ chứa do đơn vị quản lý đều có đường đặc tính lòng hồ, đó là cơ sở để đơn vị xây dựng quy chế vận hành, mùa hạn vận hành như thế nào, mùa mưa lũ vận hành như thế nào để bảo đảm an toàn công trình”, ông Bùi Phi Hùng, Phó Giám đốc Công ty TNHH KTCTTL Bình Định chia sẻ.

Nỗ lực khôi phục dữ liệu

Theo ông Hồ Nguyên Sĩ, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH KTCTTL Bình Định, những năm qua, đơn vị này đã thống kê lại tất cả các công trình hồ chứa và các đập dâng lớn, để biết công trình nào đã hoặc chưa có hồ sơ thiết kế, hồ sơ hoàn công, bình đồ lòng hồ, đặc tính lòng hồ, quy trình vận hành. Đối với các công trình trước đây được Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng các công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh (viết tắt là Ban) đầu tư sửa chữa, nâng cấp; hồ sơ kỹ thuật các công trình này được Ban khôi phục, số hóa, lưu giữ, công ty sẽ xin Ban cho những số liệu ấy.

Từ những số liệu xin được từ Ban, Công ty KTCTTL Bình Định sắp xếp thứ tự khoa học, đưa lên lưu trữ trên Google Drive và cấp tài khoản cho một số cán bộ chủ chốt, để khi nào ai cần thì đăng nhập để truy cập những số liệu cần.

Vì công việc khôi phục dữ liệu các công trình rất tốn kinh phí, phải thuê đơn vị tư vấn đo vẽ để có thông số. Do đó, công ty làm dần theo kiểu “bánh tét lột lần”, ưu tiên các công trình đầu mối chứ chẳng thể làm một lúc. Trong số 75 hồ chứa do Công ty KTCTTL Bình Định quản lý (tính cả những hồ chuẩn bị bàn giao), hiện còn 22 hồ chưa có hồ sơ, sắp tới đây Công ty KTCTTL Bình Định phải đo vẽ lại để phục hồi hồ sơ, hiện đơn vị tư vấn đang thực hiện. Các đập dâng lớn do mới đầu tư nên có hồ sơ đầy đủ, những đập dâng nhỏ thì chưa có.

Cũng theo ông Sĩ, đơn vị quản lý các công trình thủy lợi hiện đang phải đối mặt với một bất cập nữa là chưa có hồ sơ giao quyền sử dụng đất các hồ chứa, đập dâng và hệ thống kênh mương. Các công trình thủy lợi cần được giao sổ đỏ như nhà đất, thể hiện tọa độ rõ ràng, để nếu công trình bị lấn chiếm thì đơn vị quản lý có cơ sở mà xử lý. Ví như kênh mương đất chạy khắp đồng nhưng chưa được giao quyền sử dụng đất, dân làm ruộng vạt bờ lấn qua lấn lại, đơn vị quản lý ngăn chặn cũng dựa trên cảm tính chứ không dựa vào cơ sở pháp lý nào.

“Chỉ những công trình xây dựng trong 4 năm trở lại đây mới có hồ sơ giao đất, còn những công trình xây dựng trước đó không có, kể cả những công trình thuộc dự án cũng chỉ có hồ sơ đền bù giải phóng mặt bằng. Công trình nào không có thì phải thuê đơn vị tư vấn đo vẽ lại, trình cấp thẩm quyền xem xét, cấp quyền sử dụng đất”, ông Hồ Nguyên Sĩ, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty TNHH KTCTTL Bình Định chia sẻ.