Khơi dậy tiềm năng du lịch sinh thái từ “nóc nhà xứ Thanh”

Từ những cánh rừng nguyên sinh xanh thẳm, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông đang từng bước phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn rừng và gìn giữ bản sắc văn hóa cộng đồng, trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Việt Nam.

Với diện tích hơn 17.662 ha, trong đó có 13.320 ha phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và 4.343 ha phân khu phục hồi sinh thái, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông được ví như “lá phổi xanh” phía Tây xứ Thanh. Không chỉ sở hữu hệ sinh thái rừng nguyên sinh đa dạng, nơi đây còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái, Mường.

Hành trình trekking giữa đại ngàn Pù Luông

Nằm ở độ cao khoảng 1.700 m so với mực nước biển, Đỉnh Pù Luông hấp dẫn du khách nhờ khí hậu quanh năm mát mẻ, hệ thống thác, suối tự nhiên cùng những cánh rừng nguyên sinh giàu tính đa dạng sinh học. Những năm gần đây, nơi đây dần trở thành điểm đến lý tưởng cho loại hình trekking - hành trình khám phá thiên nhiên kết hợp trải nghiệm thể chất và chinh phục thử thách.

Tuyến trekking xuyên rừng “Chinh phục đỉnh Pù Luông” là sản phẩm du lịch sinh thái mới thuộc Đề án phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí trong rừng đặc dụng Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông đến năm 2030, định hướng đến năm 2045.

Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông đã xây dựng cung trekking dài khoảng 11km, bắt đầu từ bản Pù Luông và kết thúc tại bản Báng, xã Pù Luông. Nhiều đoạn đường có độ dốc trên 35 độ, tạo nên hành trình hấp dẫn với những du khách yêu thích khám phá.

Trên cung đường này, du khách được đi qua ruộng bậc thang, rừng Hoàng đàn với nhiều cây quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam, cùng hàng loạt điểm đến độc đáo như hang Khoai, hang Thắm Mớ, hòn đá Lưỡi Hổ, công viên rừng trúc gần 800 ha hay bãi cỏ đồi Pù Dia.

Khi chạm mốc “Đỉnh Pù Luông 1.700 m”, du khách có thể săn mây, ngắm bình minh hoặc hoàng hôn trên “nóc nhà xứ Thanh”, cảm nhận trọn vẹn vẻ đẹp hùng vĩ của núi rừng phía Tây Thanh Hóa. Với tour 2 ngày 1 đêm, du khách còn được cắm trại giữa đại ngàn và thưởng thức nhiều món ăn truyền thống của đồng bào Thái như gà nướng, vịt nướng, xôi đồ, rượu ngô, rượu chuối…

Theo ông Vũ Văn Bình, Giám đốc Trust Việt Travel, Pù Luông hiện là điểm đến được nhiều du khách trong và ngoài nước lựa chọn. Các tour như Pù Luông 2 ngày 1 đêm, Mai Châu - Pù Luông - Ninh Bình hay Hà Nội - Mai Châu - Pù Luông đều ghi nhận lượng khách ổn định, đặc biệt vào mùa cao điểm cuối năm.

Ông Lê Đình Phương, Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông cho biết, tuyến trekking xuyên rừng là hoạt động thử nghiệm du lịch sinh thái đầu tiên của đơn vị, mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết giữa bảo vệ rừng với phát triển du lịch bền vững.

“Các hoạt động trên tuyến đều được thiết kế theo hướng du lịch sinh thái có kiểm soát, giới hạn số lượng khách, không xả thải, không tác động tiêu cực đến môi trường rừng. Đồng thời, chương trình có sự tham gia của người dân bản địa với vai trò hướng dẫn viên, porter, chế biến ẩm thực…, qua đó tạo thêm sinh kế xanh cho cộng đồng”, ông Phương cho biết.

Gắn bảo tồn thiên nhiên với gìn giữ văn hóa bản địa

Không chỉ nổi bật bởi cảnh quan rừng nhiệt đới nguyên sơ, Pù Luông còn hấp dẫn du khách bởi những thửa ruộng bậc thang trải dài, các bản làng ven suối yên bình, dãy núi đá vôi hùng vĩ và hệ thống hang động kỳ bí.

Bên cạnh đó là nét văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái, Mường cùng nhiều món ăn truyền thống mang đậm hương vị núi rừng. Đây được xem là nguồn tài nguyên quý để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, khám phá và nghiên cứu.

Theo Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, hoạt động du lịch tại đây luôn được đặt trong mối quan hệ hài hòa với công tác bảo tồn. Việc khai thác phải bảo đảm không ảnh hưởng tiêu cực đến rừng, hệ sinh thái, đa dạng sinh học và đời sống cộng đồng địa phương.

Hiện đơn vị đang tập trung nâng cấp hạ tầng giao thông, kêu gọi doanh nghiệp khảo sát, đầu tư các phân khu chức năng như khu nghỉ dưỡng, khu bảo tồn động thực vật và các tuyến du lịch kết nối với nhiều điểm đến nổi tiếng của Thanh Hóa.

Song song với đó, các mô hình như “du lịch xuyên rừng”, “du lịch cộng đồng”, “du lịch nghiên cứu” cũng đang được khảo sát, xây dựng với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lữ hành chuyên nghiệp.

Chị Hà Thị Luyến, chủ một homestay tại bản Đôn, xã Pù Luông cho biết, trước đây nguồn thu nhập của gia đình chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp nên đời sống còn nhiều khó khăn. Từ khi tham gia làm du lịch cộng đồng, gia đình có thêm việc làm và thu nhập ổn định từ dịch vụ lưu trú, ăn uống, hướng dẫn khách trải nghiệm văn hóa bản địa.

“Du lịch không chỉ giúp người dân nâng cao thu nhập mà còn tạo động lực để chúng tôi giữ gìn nhà sàn truyền thống, bảo vệ cảnh quan môi trường và lưu giữ các giá trị văn hóa của dân tộc mình. Khách quốc tế rất thích tìm hiểu cuộc sống của người dân địa phương, vì vậy chúng tôi càng ý thức hơn trong việc gìn giữ bản sắc để phát triển du lịch lâu dài”, chị Luyến chia sẻ.

Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, xã Pù Luông đã đón khoảng 100.000 lượt khách, trong đó có hơn 42.500 lượt khách quốc tế. Những con số này cho thấy hướng phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn thiên nhiên và gìn giữ văn hóa cộng đồng tại Pù Luông đang từng bước phát huy hiệu quả.

Theo định hướng của tỉnh Thanh Hóa, đến năm 2045, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông sẽ trở thành một trong những trung tâm du lịch sinh thái chuyên nghiệp với hệ thống cơ sở vật chất đồng bộ, hiện đại cùng nhiều sản phẩm du lịch đặc sắc, mang đậm bản sắc vùng cao xứ Thanh.

Theo thống kê của UBND xã Pù Luông, địa phương hiện có 67 cơ sở lưu trú, homestay với công suất khoảng 2.800 khách/ngày. Các hoạt động du lịch tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 500 lao động địa phương cùng nhiều lao động tham gia gián tiếp.