Khát vọng Lai Châu xanh: Dược liệu quý trên cao nguyên Sìn Hồ

Hồi sinh dược liệu Sìn Hồ từ tri thức bản địa

Cao nguyên Sìn Hồ (Lai Châu) từ lâu được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu mát mẻ quanh năm, tương đồng các vùng ôn đới như Sa Pa hay Đà Lạt. Điều kiện tự nhiên đặc biệt này đã tạo nên lợi thế vượt trội cho việc phát triển các loại cây dược liệu quý.

Trong ký ức của nhiều người, những năm 80 của thế kỷ trước là giai đoạn hưng thịnh nhất của ngành dược liệu nơi đây khi Sìn Hồ trở thành một trong những vùng cung cấp dược liệu lớn nhất cả nước với chất lượng được đánh giá cao hơn nhiều địa phương khác.

Không chỉ có điều kiện tự nhiên thuận lợi, Sìn Hồ còn sở hữu kho tàng tri thức bản địa quý giá của đồng bào dân tộc Dao, đặc biệt là người Dao Khâu. Qua nhiều thế hệ sinh sống, gắn bó với núi rừng, họ đã tích lũy được những kinh nghiệm phong phú trong việc sử dụng thảo dược để chữa bệnh. Những bài thuốc gia truyền không chỉ mang giá trị y học mà còn là một phần di sản văn hóa đặc sắc.

Trong số đó, bài thuốc phong tê thấp gia truyền Mý Dao là một ví dụ tiêu biểu. Bài thuốc được biết đến rộng rãi nhờ hiệu quả trong điều trị các bệnh xương khớp, đau nhức, tê bì chân tay. Đây là kết quả của sự kết hợp giữa tri thức dân gian và quá trình tích lũy kinh nghiệm lâu đời của dòng họ.

Sinh ra và lớn lên tại Sìn Hồ, Tẩn Mý Dao sớm gắn bó với rừng núi và cây thuốc. Dao nhớ lại: “Từ nhỏ, tôi đã theo cha mẹ đi khắp các cánh rừng, leo núi để tìm dược liệu. Khi chứng kiến những người bệnh được chữa khỏi, tôi bắt đầu yêu cây thuốc lúc nào không hay. Từ đó, khát vọng bảo tồn và phát triển dược liệu bản địa dần hình thành".

Sinh ra trong hoàn cảnh nhiều khó khăn, học đại học từng là ước mơ lớn đối với Tẩn Mý Dao. Năm 2005, cô thi đỗ vào Đại học Tây Bắc với mong muốn lưu giữ và phát triển những bài thuốc gia truyền của gia đình. Trong quá trình học tập, cô không chỉ tích cực nghiên cứu về cây thuốc bản địa mà còn đạt được nhiều thành tích nổi bật trong nghiên cứu khoa học.

Cũng tại đây, cô gặp Giàng Xuấn Cường, người sau này trở thành bạn đời và đồng hành trong sự nghiệp. Sau khi tốt nghiệp, cả hai trở về Sìn Hồ sinh sống và làm việc trong cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, niềm đam mê với dược liệu vẫn thôi thúc họ tìm hướng đi riêng.

“Cây thuốc bản địa chính là động lực để tôi nghĩ đến việc giúp bà con ổn định cuộc sống. Nếu không làm, những bài thuốc quý có thể sẽ mai một”, chị chia sẻ.

Nhận thấy tiềm năng lớn của nguồn dược liệu địa phương, Tẩn Mý Dao bắt đầu dành thời gian nghiên cứu, phát triển các sản phẩm từ bài thuốc gia truyền. Con đường này không hề dễ dàng. Khó khăn lớn nhất là thuyết phục người dân tham gia trồng dược liệu bởi chi phí đầu tư cao, thời gian thu hồi vốn dài. Với mức đầu tư gần 100 triệu đồng/ha, nhiều hộ dân không đủ khả năng theo đuổi.

Suốt hơn 10 năm, cô kiên trì nghiên cứu, dành toàn bộ thu nhập để phát triển sản phẩm. Chính sự bền bỉ này đã giúp cô từng bước hiện thực hóa giấc mơ.

Bài thuốc quý từ 19 loại thảo dược

Sau nhiều năm nỗ lực, sản phẩm thuốc tắm Mý Dao ra đời, đánh dấu bước ngoặt quan trọng. Bài thuốc được bào chế từ hơn 19 loại thảo dược quý trên cao nguyên Sìn Hồ, kết hợp giữa kinh nghiệm gia truyền và kiến thức khoa học hiện đại. Sản phẩm không chỉ giữ được giá trị truyền thống mà còn được cải tiến để phù hợp với nhu cầu sử dụng của người tiêu dùng.

Hiện sản phẩm có ba dạng chính: thuốc uống, thuốc tắm và tinh dầu xoa bóp. Công dụng đa dạng, từ hỗ trợ lưu thông khí huyết, giảm đau xương khớp đến chăm sóc sức khỏe phụ nữ sau sinh. Nhờ chất lượng ổn định và hiệu quả rõ rệt, sản phẩm ngày càng được thị trường đón nhận.

Năm 2019, bài thuốc được Sở Y tế Lai Châu công nhận, đến năm 2020 đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Đây là bước khẳng định uy tín và chất lượng của sản phẩm trên thị trường.

Để mở rộng quy mô, Tẩn Mý Dao thành lập Hợp tác xã Tẩn Mý Dao cùng các thành viên trẻ có chung đam mê. Điều đặc biệt là Giám đốc Hợp tác xã chính là Giàng Xuấn Cường - người đã quyết định từ bỏ công việc nhà nước để theo đuổi lĩnh vực dược liệu.

Hợp tác xã hiện có khoảng 10ha trồng dược liệu, chủ yếu là sâm đương quy, đồng thời liên kết với nhiều hộ dân tại các xã lân cận để mở rộng vùng nguyên liệu. Mô hình liên kết này giúp đảm bảo đầu ra ổn định cho người dân với thu nhập trung bình từ 7 - 15 triệu đồng/hộ mỗi tháng.

Bên cạnh đó, Hợp tác xã đầu tư hệ thống sấy dược liệu hiện đại với công suất lớn, nâng cao giá trị sản phẩm. Mỗi năm, đơn vị cung cấp khoảng 40 tấn dược liệu tươi ra thị trường, đồng thời phát triển các sản phẩm chế biến sâu như cao tinh dầu, thuốc xoa bóp.

Không chỉ tập trung sản xuất, Hợp tác xã còn chú trọng bảo tồn nguồn gen dược liệu quý. Việc áp dụng phương pháp nhân giống vô tính giúp duy trì chất lượng cây trồng, đồng thời tạo nguồn giống ổn định cho người dân. Đây là yếu tố quan trọng để phát triển bền vững ngành dược liệu tại địa phương.

Trong tương lai, Hợp tác xã Tẩn Mý Dao hướng tới kết hợp phát triển dược liệu với du lịch trải nghiệm. Du khách có thể khám phá cao nguyên Sìn Hồ, tìm hiểu quy trình trồng và chế biến dược liệu, đồng thời trải nghiệm các sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ thảo dược.

Với tầm nhìn bảo tồn và phát huy nguồn dược liệu quý, mô hình của Tẩn Mý Dao không chỉ góp phần phát triển kinh tế mà còn gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Dao. Đây là minh chứng rõ nét cho việc kết hợp giữa tri thức bản địa và khoa học hiện đại, tạo nên hướng đi bền vững cho vùng cao Tây Bắc.