Tăng trưởng phải đi cùng trách nhiệm môi trường
Tây Ninh được xem là "thủ phủ" chế biến tinh bột sắn của Việt Nam. Với vùng nguyên liệu rộng lớn cùng hệ thống doanh nghiệp chế biến quy mô, địa phương đã hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất, thu mua, chế biến đến xuất khẩu. Hàng chục nhà máy trên địa bàn không chỉ tiêu thụ sắn cho nông dân trong tỉnh mà còn thu mua nguyên liệu từ các tỉnh Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và Campuchia, đưa tinh bột sắn Tây Ninh vươn tới nhiều thị trường như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc)..., đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất khẩu nông sản.
Tây Ninh được xem là "thủ phủ" chế biến tinh bột sắn cả nước. Ảnh: Trần Trung.
Song song với sự phát triển mạnh mẽ của ngành là áp lực ngày càng lớn đối với môi trường. Đặc thù của chế biến tinh bột sắn là sử dụng lượng nước rất lớn và phát sinh nước thải có hàm lượng chất hữu cơ cao.
Mới đây, Công an tỉnh Tây Ninh đã xử phạt hơn 4 tỷ đồng và tước quyền sử dụng giấy phép môi trường nhiều tháng đối với Công ty TNHH Nông sản quốc tế H.P. (xã Dương Minh Châu) và Công ty TNHH Tinh bột mì T.B. (xã Tân Biên) do vi phạm nghiêm trọng các quy định về bảo vệ môi trường. Theo cơ quan chức năng, cả hai doanh nghiệp đều bị xác định xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật và vi phạm trong quá trình vận hành hệ thống xử lý môi trường.
Đặc thù chế biến tinh bột sắn sử dụng lượng nước lớn, phát sinh nhiều nước thải hữu cơ. Ảnh: Trần Trung.
Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy xử phạt hành chính chưa phải là giải pháp triệt để. Trong nhiều năm qua, vẫn còn những doanh nghiệp tái diễn vi phạm sau khi đã bị xử lý. Điều này đặt ra yêu cầu phải tăng cường hậu kiểm, giám sát thường xuyên việc vận hành hệ thống xử lý nước thải, nhất là trong thời điểm các nhà máy bước vào cao điểm sản xuất.
Chủ động đầu tư công nghệ
Từ yêu cầu siết chặt quản lý môi trường, các doanh nghiệp chế biến tinh bột sắn tại Tây Ninh đã thay đổi tư duy, chuyển từ việc chỉ đáp ứng các quy định pháp luật sang chủ động đầu tư công nghệ, hướng tới sản xuất xanh và phát triển bền vững.
Hệ thống xử lý nước thải của Công ty CP Khoai mì Tây Ninh. Ảnh: Trần Trung.
Bà Võ Thị Linh Phượng, Giám đốc Tây Ninh Tapioca JSC cho rằng hệ thống quy chuẩn môi trường cần được xây dựng trên cơ sở khoa học, có lộ trình áp dụng phù hợp với đặc thù ngành để doanh nghiệp chủ động đầu tư.
Theo đại diện doanh nghiệp Công ty CP Khoai mì Tây Ninh (Tây Ninh Tapioca JSC), trong bối cảnh các yêu cầu về môi trường ngày càng khắt khe, đầu tư cho hệ thống xử lý nước thải, giảm phát thải và phát triển sản xuất xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tồn tại và phát triển bền vững.
Theo đó, doanh nghiệp đã đầu tư đồng bộ hệ thống xử lý nước thải kết hợp thu hồi khí biogas để làm nhiên liệu cho hệ thống sấy tinh bột và lò hơi sản xuất mạch nha (glucose syrup), góp phần tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính. Sau khi thu hồi biogas, nước thải tiếp tục được xử lý bằng công nghệ vi sinh tập trung trước khi xả thải. Các phụ phẩm như bã sắn, lúa mì cũng được thu hồi làm nguyên liệu cho ngành thức ăn chăn nuôi, đồng thời doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu các giải pháp chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị gia tăng và từng bước hoàn thiện mô hình kinh tế tuần hoàn.
Một trường hợp khác, năm 2024, Công ty TNHH MTV Định Khuê (xã Tân Châu, tỉnh Tây Ninh) từng bị xử phạt 290 triệu đồng do vi phạm quy định về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, thay vì dừng lại ở việc chấp hành quyết định xử phạt, Định Khuê đã xem đây là cơ hội để rà soát toàn diện quy trình sản xuất, đầu tư nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, hoàn thiện quy trình vận hành, tăng cường kiểm soát các chỉ tiêu môi trường và khai thác hiệu quả các phụ phẩm phát sinh trong quá trình chế biến theo hướng kinh tế tuần hoàn.
Công ty Định Khuê đầu tư hàng chục tỷ đồng hiện đại hoá hệ thống xử lý nước thải. Ảnh: Trần Trung.
Công ty đã hoàn thành đầu tư hệ thống quan trắc nước thải tự động theo quy định của pháp luật nhằm giám sát liên tục chất lượng nước thải. Đến năm 2025, doanh nghiệp tiếp tục đầu tư gần 6 tỷ đồng xây dựng hệ thống thu hồi khí biogas để làm nhiên liệu cho hệ thống sấy tinh bột, thay thế phương pháp sấy truyền thống, góp phần tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính. Năm 2026, doanh nghiệp tiếp tục đầu tư gần 4,5 tỷ đồng nâng cấp toàn bộ hệ thống xử lý nước thải, gồm hầm biogas, hồ điều hòa, hồ thiếu khí và hồ hiếu khí nhằm nâng cao hiệu quả xử lý, đáp ứng các yêu cầu về bảo vệ môi trường.
"Hiện nay, các khách hàng khi đến đánh giá nhà máy đều kiểm tra trước tiên hệ thống xử lý nước thải và việc tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường. Chỉ sau khi đáp ứng các yêu cầu này, họ mới xem xét đến chất lượng sản phẩm và các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm", bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Quản lý sản xuất, điều hành Công ty TNHH MTV Định Khuê chia sẻ.
Thách thức khi áp quy chuẩn mới
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh cũng đặt ra không ít thách thức đối với các doanh nghiệp chế biến tinh bột sắn. Theo doanh nghiệp, từ ngày 1/9/2025, việc áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp (QCVN 40:2025/BNNMT) thay thế QCVN 63:2017/BTNMT và nhiều quy chuẩn nước thải chuyên ngành khác khiến ngành chế biến tinh bột sắn không còn quy chuẩn riêng phù hợp với đặc thù sản xuất.
Trong khi đó, nước thải của ngành chế biến tinh bột sắn có những đặc tính riêng, khác biệt so với nhiều lĩnh vực công nghiệp khác. Việc áp dụng chung một quy chuẩn có thể làm gia tăng chi phí đầu tư, nâng cấp và vận hành hệ thống xử lý môi trường. Áp lực này càng lớn khi ngành chế biến tinh bột sắn chỉ hoạt động khoảng 7-8 tháng mỗi năm, sử dụng lượng nước lớn nhưng thời gian thu hồi vốn cho các công trình xử lý môi trường lại kéo dài.
“Trước đây, khi ban hành QCVN 63:2017, các nhà máy đã đầu tư rất nhiều để hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải. Nếu nay tiếp tục áp dụng QCVN 40 thì doanh nghiệp lại phải đầu tư thêm một lần nữa, trong khi theo chúng tôi điều này chưa thực sự phù hợp với đặc thù của ngành. Vì vậy, doanh nghiệp mong muốn tiếp tục duy trì QCVN 63:2017 để ngành chế biến tinh bột sắn có điều kiện phát triển ổn định, lâu dài và hiệu quả. Chúng tôi cũng mong Nhà nước xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn ổn định, có tính lâu dài. Bởi mỗi lần thay đổi quy chuẩn môi trường, đặc biệt là quy chuẩn về nước thải, doanh nghiệp lại phải đầu tư rất lớn để cải tạo hệ thống xử lý”, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh nhấn mạnh.
Đầu tư môi trường là đầu tư cho năng lực cạnh tranh ngành chế biến tinh bột sắn. Ảnh: Trần Trung.
Theo ông Nguyễn Đình Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, chuyển đổi xanh là yêu cầu tất yếu nếu ngành chế biến tinh bột sắn muốn phát triển lâu dài và giữ vững thị trường xuất khẩu. Để đạt mục tiêu này, cùng với việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, địa phương sẽ tiếp tục tăng cường quan trắc môi trường tự động, công khai dữ liệu giám sát, đẩy mạnh hậu kiểm và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, tái sử dụng nước sau xử lý, tận dụng phụ phẩm và giảm tiêu hao năng lượng.
Những vụ xử lý nghiêm và các mô hình chuyển đổi tích cực cho thấy ngành chế biến tinh bột sắn Tây Ninh đang bước vào giai đoạn chuyển mình. Chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu tất yếu để phát triển bền vững. Danh hiệu "thủ phủ chế biến tinh bột sắn" không chỉ được khẳng định bằng sản lượng hay xuất khẩu, mà còn bằng trách nhiệm với môi trường và cộng đồng.
