Hướng đi mới cho OCOP Cao Bằng

Khơi dậy tiềm năng bản địa, mở rộng thị trường

Với điều kiện tự nhiên đặc thù của vùng núi cao, khí hậu trong lành, thổ nhưỡng phù hợp nhiều loại cây trồng đặc sản, Cao Bằng có nền tảng thuận lợi để phát triển các sản phẩm nông nghiệp mang dấu ấn riêng. Tận dụng lợi thế đó, các địa phương chủ động lựa chọn sản phẩm chủ lực để đầu tư chiều sâu, thay vì phát triển dàn trải.

Tại xã Quang Long, lạc đỏ và lúa nếp nương là hai cây trồng truyền thống gắn bó với đời sống người dân. Thực hiện Chương trình OCOP, chính quyền địa phương tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn các hộ sản xuất hoàn thiện hồ sơ tham gia đánh giá, phân hạng; đồng thời kiểm tra, giám sát chặt chẽ quy trình sản xuất, chế biến, bảo đảm đáp ứng tiêu chí về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Nhờ sự đồng hành của cơ quan chuyên môn, các chủ thể mạnh dạn đầu tư máy móc, cải tiến bao bì, ứng dụng tem QR trong quản lý sản phẩm. Lạc đỏ và gạo nếp nương Quang Long đang được tỉnh tổ chức chấm, phân hạng, mở ra cơ hội nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm đặc trưng khác như hạt dẻ Trùng Khánh, lê Xuân Trường, khoai môn thơm Bảo Lâm, nấm hương Yên Công, mật ong rừng vùng cao… cũng được định hướng phát triển theo tiêu chuẩn OCOP, chú trọng xây dựng vùng nguyên liệu ổn định và kiểm soát chất lượng đồng đều.

Đến nay, toàn tỉnh có 174 sản phẩm OCOP, trong đó 10 sản phẩm đạt 4 sao và 164 sản phẩm đạt 3 sao. Phần lớn sản phẩm đáp ứng yêu cầu về thương hiệu, nhãn hiệu, bao bì, mã truy xuất nguồn gốc, kiểm định chất lượng. Nhiều chủ thể đã ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, quảng bá, tiêu thụ hàng hóa.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng, hoạt động xúc tiến thương mại được quan tâm đẩy mạnh. Năm 2025, hơn 50 lượt chủ thể OCOP của tỉnh được hỗ trợ tham gia 22 sự kiện quảng bá tại các tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều địa phương khác. Thông qua các hội chợ, triển lãm, sản phẩm OCOP Cao Bằng tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại, từng bước thâm nhập siêu thị, cửa hàng đặc sản, sàn thương mại điện tử.

Hướng tới OCOP xanh, phát triển bền vững

Ông Nông Quốc Hùng - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chánh Văn phòng điều phối Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tỉnh cho biết: “Qua công tác kiểm tra, giám sát tại các địa phương, chúng tôi nhận thấy các sản phẩm OCOP cơ bản duy trì tốt tiêu chuẩn đã được công nhận. Nhận thức của các chủ thể về xây dựng thương hiệu, bảo đảm chất lượng, truy xuất nguồn gốc ngày càng được nâng cao”.

Theo định hướng của ngành nông nghiệp tỉnh, các chủ thể cần quan tâm tạo sự khác biệt cho sản phẩm, đa dạng kích cỡ, mẫu mã phù hợp thị hiếu tiêu dùng; đồng thời bảo đảm vùng nguyên liệu ổn định, kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu vào. Việc duy trì các chứng nhận an toàn thực phẩm, kiểm nghiệm định kỳ, cập nhật mã số, mã vạch được coi là yêu cầu bắt buộc để giữ vững thứ hạng đã đạt được.

Đặc biệt, tỉnh phấn đấu có khoảng 30% chủ thể OCOP xây dựng được chuỗi giá trị theo hướng kinh tế tuần hoàn. Điều này đồng nghĩa với việc tận dụng tối đa phụ phẩm nông nghiệp, giảm thiểu chất thải, tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường. Chẳng hạn, trong sản xuất mật ong, việc kết hợp phát triển rừng nguyên liệu vừa tạo sinh kế, vừa góp phần giữ gìn hệ sinh thái; hay trong trồng lúa nếp, phụ phẩm rơm rạ được tái sử dụng làm phân hữu cơ, giảm chi phí đầu vào.

Liên quan đến mục tiêu năm 2026, ông Hùng cho biết, tỉnh dự kiến đánh giá, phân hạng và công nhận thêm 39 sản phẩm OCOP, phấn đấu có ít nhất 40% chủ thể là hợp tác xã và 30% là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khoảng 30% chủ thể OCOP sẽ xây dựng được chuỗi giá trị theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Đáng chú ý, Sở đang phối hợp với Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận OCOP 5 sao đối với sản phẩm trà Kolia - Lục trà. “Nếu được công nhận ở cấp quốc gia, đây sẽ là động lực lớn để các chủ thể khác nỗ lực nâng cao chất lượng, hướng đến phân khúc thị trường cao hơn”, ông Hùng chia sẻ thêm.

Định hướng phát triển OCOP xanh tại Cao Bằng không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật mà còn là cam kết về trách nhiệm môi trường. Các mô hình sản xuất nông nghiệp hữu cơ, sử dụng phân bón sinh học, tái sử dụng phụ phẩm đang được khuyến khích nhân rộng. Việc gắn sản phẩm với vùng nguyên liệu tập trung giúp kiểm soát chất lượng, giảm chi phí trung gian và tăng khả năng truy xuất.

Song song đó, tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi số, hỗ trợ chủ thể xây dựng website, tham gia sàn thương mại điện tử, ứng dụng phần mềm quản lý bán hàng. Khi sản phẩm đạt tiêu chuẩn và có câu chuyện rõ ràng về nguồn gốc, văn hóa bản địa, cơ hội mở rộng thị trường sẽ bền vững hơn.

Có thể khẳng định, phát huy lợi thế địa phương gắn với OCOP xanh và kinh tế tuần hoàn đang trở thành hướng đi chủ đạo của Cao Bằng. Khi mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn bảo đảm yếu tố môi trường và trách nhiệm xã hội, chương trình OCOP sẽ tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy nông thôn miền núi phát triển toàn diện, bền vững trong giai đoạn mới.